Овој запис сѐ уште не е преведен на македонски, затоа е прикажан на англиски.
Прелистајте Означено со „Human Rights“ од архивата, библиотеката и збирките на Канадското македонско наследствено друштво.
Таа припаѓаше на средната класа... Имаше сопруг и шест деца. Нејзиниот сопруг како и секогаш беше во македонските села во Лерин. Работеше таму, сликаше. Таа беше дома во кревет болна... Имаше висока температура и болки во стомакот. И тој ден, како и секогаш, вратата се отвори со клоца... Влегоа грчки полицајци, и ги гледаа со омраза. Нејзините деца, како секое утро, се молеа на Господ во таа минута...
Моето сеќавање ме враќа... Во оние години кога немав говор. Ги сакав македонските песни. Немилосрдните Грци ја забранија нашата култура. Зошто, зошто, ги одземаа... Обичаите кои ни припаѓаа нас? Зошто, зошто, ги одземаа... Јазикот и писмата кои ни припаѓаа нас? Дискриминацијата е смртоносна болест. Ги труе умот и душата. Ние бараме човекови права... Се покоруваме на Светото Слово. Станете, македонски деца...
Списите на бездушните грчки политичари, во старите и денешните книги... Го опишуваа и го опишуваат истребувањето на македонската нација. Смртна омраза за македонскиот народ... Се прашувам како немаат страв од Господа! Македонскиот народ е чувствителен народ. За својата слобода, се бореа со Турците. Бездушните грчки политичари по поделбата на Македонија во 1913 година... Одлучија македонската душа да не постои на македонска земја.
Славната Македонија... Беше поделена во 1913 година на четири дела. На Големите сили им беше даден по еден дел на Србија, Бугарија и Албанија... А најголемиот дел од сите, ѝ беше даден на Грција. Во Македонија каде што бевме родени... Не бевме запознаени со Вергина. Сега кога дел од Македонија е слободна и мирна нација... Грците се обидуваат да го збунат светот... Дека Вергина е грчки симбол. Александар Велики бил македонски крал...
Во своето интервју од 1993 година со Ники Алексиу за Канадско-македонското историско друштво (Canadian Macedonian Historical Society), отец Никодим Царкниас го опиша својот премин од почитуван свештеник на Грчката православна црква до истакнат активист за човекови права на македонското малцинство во Егејска Македонија. Тој даде непосредно сведоштво за систематските обиди за хеленизација во Леринскиот регион (Florina), опишувајќи како грчката држава и црковната хиерархија работеле на потиснување на македонските верски обичаи, јазичното наследство и етничкиот идентитет. Отстранет од својата функција во 1991 година поради отвореното изјавување на своите македонски корени, Царкниас ја искористи торонтската трибина за да ѝ се обрати на дијаспората ширум светот, претставувајќи ја својата борба не како политички конфликт, туку како темелна борба за правото на верска слобода и за зачувување на една култура која се маргинализира во рамките на грчките граници.
Ова знаменито предавање на Канадско-македонското историско друштво (Canadian Macedonian Historical Society, CMHS) од 1993 година нуди сеопфатна анализа на кризата со човековите права на Македонците во раните 1990-ти, со стручни сведоштва од Мајкл Крег од „Амнести интернешнл“ (Amnesty International) и Тријан Димитриу од Македонско-канадскиот комитет за човекови права (Macedonian Canadian Human Rights Committee). Излагањето прецизно го документира „вакуумот на човековите права“ на Балканот, истакнувајќи го затворањето на етничките Македонци како затвореници на совеста и систематскиот „културен геноцид“ обележан со присилни промени на топонимите, кражба на идентитетот и државно поддржани стратегии за денационализација. Спојувајќи ја историската картографија што досега до 1477 година со извештаите од меѓународните дипломатски мисии во Хелсинки и Москва, говорниците ја издигнаа македонската борба на светската сцена, а истовремено ги разгледаа и локалните предизвици на политичкото малтретирање со кое се соочуваше дијаспората во Торонто. На крајот, овој архивски запис претставува клучен примарен извор што ја премостува празнината меѓу историското бришење и современото стремење кон меѓународно признавање и права на малцинствата.
Предавањето на Канадско-македонското друштво за наследство (Canadian Macedonian Heritage Society) од 1992 година, "Страдањето на македонските деца-бегалци од Граѓанската војна во Грција", претставуваше длабоко историско и лично сведоштво за трагедијата на 30.000-те бегалци евакуирани во 1948 година. Преку деталните искажувања на Џорџ Буковски, Мери Росеова, Крис Карило и Ристо Чови, настанот го проследи текот на македонската борба, од системското јазично и културно потиснување за време на диктатурата на Метаксас, до мачниот планински егзодус и потоа прогонството низ Источниот блок. Говорниците укажаа на двојна трагедија: физичкото раселување на една генерација и постојаната "жртва на вистината", бидејќи преживеаните се соочија со политичка индоктринација во земјите-домаќини и со континуирано законско исклучување од своите прадедовски домови од страна на грчката држава. На крајот, извештајот ги претставува бегалците не само како жртви на војната, туку и како жилава глобална заедница чиешто залагање за човекови права и за враќање на имотот останува витален столб на македонскиот национален идентитет и на историската правда.
