Дел 31 – Младотурското востание Се чини дека христијаните не биле единствените - Part 03

Грчката влада немаше очекувања дека големите сили ќе го решат македонското прашање. Затоа и се заложи за анексија на македонски територии, обид поддржан од Велика Британија. Од таа причина Грција беше во поддршка на Балканскиот сојуз. Со својата поддршка зад Србија, и Црна Гора ја поддржуваше Балканската алијанса, особено затоа што имаше амбиции да го анектира Скадар и други делови од албанските територии.

Поддржан од руските делегати Хартвиг и Неклудоф во Белград и Софија, договорот инициран од Србија и Бугарија ја обезбеди основата за Балкански сојуз и преговорите започнаа во септември 1911 година.

На 13 март 1912 година беше потпишан Договорот за пријателство и сојуз меѓу Србија и Бугарија, а на 2 јуни 1912 година беше додаден таен додаток во кој се детализирани воените договори. Меѓу другото, овие договори обезбедуваа гаранции за независноста и територијалниот интегритет на секоја држава и поддршка во случај на напад од трета страна.

Тие, исто така, се обврзаа на взаемна поддршка доколку некоја од Големите сили се обиде да окупира или насилно да заземе дел од балканската територија под османлиска власт, што може да ги загрози нивните интереси.

Тајниот додаток зборуваше за војна против Османлиите со претходна дозвола од Русија, каде што „ослободената“ османлиска територија ќе се третира како взаемна за да се подели меѓу учесниците три месеци по завршувањето на војната. Единствениот дискутабилен дел од територијата беа планината Шар Планина, Родопи, Архипелагот и Охридското Езеро, кои доколку не се поделат од сојузниците може да добијат автономија.

Така, според Српско-бугарскиот договор за пријателство од 13 март 1912 година, дискутабилниот дел од територијата на Македонија требаше да добие автономија. Ова беше додадено во Договорот, по барање на Иван Гешов, за да се измами македонскиот народ; особено македонските доселеници во Бугарија.

Верувањето дека Бугарија го напуштила Санстефанскиот договор и одлуката да и се даде автономија на Македонија по исфрлањето на османлиската војска од Балканот биле единствените причини зошто македонскиот народ им се придружил на сојузниците за време на Балканските војни.

Но, како што се испостави, ниту Србија, ниту Бугарија не беа подготвени да и дадат на Македонија автономија. Како можеа?

Не го признаа ни постоењето на македонската нација. Нивните планови беа да ја поделат Македонија меѓу себе без да ги земат предвид последиците за македонскиот народ.

Според член 2 од Тајниот додаток, Србија и Бугарија својата меѓусебна граница ја исцртувале токму на дискутабилната територија, која се протега од Голем Врв кај Крива Паланка до манастирот Губавец кај Охридското Езеро. Србија била обврзана да не бара повеќе територии, а Бугарија била обврзана да ја признае границата доколку рускиот цар ја поддржал споменатата поделба. Тоа значеше дека Србија и Бугарија веќе ја поделија Македонија уште пред да започне Првата балканска војна и улогата на рускиот цар беше само формалност.

Според членот 4 од истиот Договор, на Русија и се даде неограничена моќ во однос на решавањето на македонското прашање.

По потпишувањето на Договорот и Бугарија и Србија започнаа мисии за одвојување на Македонската револуционерна организација од народот за полесно манипулирање со него.

Воената конвенција од 2-ри јуни 1912 година, додадена на Договорот, вклучуваше планови за воена офанзива против Отоманската империја која бараше од Бугарија да ангажира не помалку од 200.000 војници, а од Србија да ангажира не помалку од 150.000 војници. Во случај на австриско-унгарски напад, Бугарија требаше да и помогне на Србија со не помалку од 200.000 војници. Доколку Романија или Османлиите ја нападнеа Бугарија, Србија ќе помогне со најмалку 100.000 војници. Доколку Османлиите ја нападнат Србија, Бугарија би испратила ни помалку ни повеќе од 100.000 војници. Ако и Србија и Бугарија беа нападнати од Османлиите, тие ќе ангажираа по 100.000 војници.

Но потоа, поради некои несогласувања за нивната улога во нивните ангажмани на боиштата, во септември 1912 година бил потпишан друг договор, според кој обврските на бугарската војска биле намалени.

Кралот Фердинанд се спротивставил на член 2 од Договорот и член 3 од Воената конвенција насочена против Австро-Унгарија, но, под руски притисок, тој конечно се согласил да го потпише.

Во 1911 година започнале и бугарско-грчките преговори, но биле прекинати поради нивниот спор околу тоа како да се подели Македонија. Преговорите продолжија повторно во март 1912 година и Договорот конечно беше потпишан во мај 1912 година. Како што се испостави, договорот беше всушност одбранбен сојуз за взаемна поддршка против Османлиите и Големите сили. Тие потпишаа и декларација за неутралност за Бугарија доколку Грција се бореше против Османлиите за да го добие Крит.

Во однос на обврските на војниците, Бугарија требаше да ангажира не помалку од 300.000 војници, а Грција не помалку од 120.000 војници. Грчката флота, исто така, требаше да биде ангажирана за да го блокира сообраќајот во Егејското Море што патува меѓу Мала Азија и европскиот дел на Отоманската империја.

Последната фаза од формирањето на Алијансата беше Црна Гора да потпише договор со Бугарија, што беше направено во јули 1912 година. Црна Гора, исто така, беше обврзана да биде првата што ќе објави војна на Отоманската империја за да ангажира што повеќе од нејзините сили. можно.

Немаше потпишани договори меѓу Србија и Грција и меѓу Црна Гора и Грција.

Дел 33 – Првата балканска војна Откако беа склучени различни сојузи меѓу Србија, Грција, Бугарија и Црна Гора, балканските земји почнаа да се подготвуваат за војна. Потоа, на 20 септември 1912 година сојузниците испратија ултиматум до османлиските власти барајќи од нив да ја реформираат администрацијата и да формираат локални собранија, локална полиција, бесплатни училишта итн. Отоманскиот одговор дојде на 23 септември 1912 година со мобилизација на дел од Османлиските воени сили во европскиот дел на Отоманската империја. Сојузничкиот одговор на тоа беше општа мобилизација која се случи на 30 септември 1912 година. Еден ден подоцна, Османлиите исто така наредија општа мобилизација што ја натера Србија да го стори истото на 17 октомври и Грција на 19 октомври 1912 година и на тој начин го започна првиот Балкан. Војна.

Османлиската мобилизација, која траеше речиси еден месец, не помина како што се очекуваше затоа што Македонците и другите христијани одбија да се приклучат на османлиската војска и на тој начин ѝ дозволија да регрутира само половина од планираните сили.

Многу слабиот одѕив на христијанскиот дел главно се должеше на ескалацијата на антиотоманската пропаганда што ја водеа сојузниците, што доведе до тоа населението да верува дека ослободувањето е неизбежно. Многу македонски иселеници во Бугарија оваа војна ја очекуваа со голема надеж. За време на подготовките за војна, Бугарија со пропаганда ги измами Македонците дека поради Бугарско-српскиот договор Бугарија се обврзува да се откаже од Санстефанскиот договор и да ја признае македонската автономија. Не знаејќи ништо за „тајните договори“ за „поделба“ на Македонија, луѓето во Македонија, Србија и Бугарија ја сметаа Македонија за само уште еден сојузник. Само Јане Сандански беше сомнителен на Српско- бугарскиот договор и веруваше дека тоа е договор за поделба на Македонија. Штом Сандански дознал за Српско-бугарскиот договор се уверил и јасно им го кажал своето мислење на своите следбеници дека таков договор не е возможен доколку не резултира со поделба на Македонија. Сандански беше верник на филозофијата на Гоце Делчев дека е подобро Македонија да остане под османлиска власт отколку да биде поделена и припоена од нејзините соседи. Сандански беше против Балканските војни, освен ако тие не доведоа до создавање на балканска федерација каде Македонија требаше да биде автономна земја. Сандански отсекогаш верувал дека „оние што ќе дојдат да не ослободат ќе не окупираат“.

Сандански и другите ја поддржаа регионалната автономија на Македонија во рамките на демократска османлиска федерација или, ослободена и независна Македонија во рамките на демократската заедница на балканските народи.

На 15 август 1912 година, непосредно пред почетокот на Првата балканска војна, голем број Македонци во Битола испратија писмо до Русија во кое го предупредуваат руското раководство дека Балканскиот сојуз не е создаден за да ја ослободи Македонија, туку да ја подели меѓу Србија, Бугарија и Грција.

„Тие народи не признаваат македонски национален идентитет и сето ова време се обидуваа да ги претворат Македонците во Срби, Бугари и Грци, па зошто сега би сакале да ја ослободат Македонија ако не ја поделат меѓу себе. Само Русија можеше да ја спаси Македонија со тоа што ќе и даде поддршка и ќе ги принуди Грција, Србија и Бугарија да престанат со пропагандните активности во Македонија. Русија може да и помогне на Македонија со поддршка на македонскиот народ да ја врати својата црковна независност и самоуправа и да дозволи природниот тек на македонската национална свест да го заземе своето место во единствена неподелена Македонија. Русија може да помогне помагајќи му на македонскиот народ да отвори македонски училишта и да се учи на македонски јазик“.

Писмото е заклучено со зборовите „Македонија мириса на смрт! Ние се надеваме на руското мешање да ни ја даде нашата независност не како „словенски сојуз“ против Отоманската империја, туку како морална поддршка и одреден притисок врз Османлиите да ни ги дадат овие права. Ако Русија продолжи да ја поддржува балканската алијанса, ќе има балканска војна и Грција, Србија и Бугарија ќе ја поделат Македонија.

На 23 март 1913 година Бугарите го нападнале Одрин. Во раните утрински часови на 25 март Одрин бил окупиран од 4-та бугарска армија и од македонските единици кои биле примени во бугарската војска. Потоа Македонците биле испратени на фронтот Галипол каде се водела жестока битка против новопристигнатите османлиски сили од Анадолија при што Македонците покажале голема храброст и борбена готовност.

Тие ги гонеа османлиските сили сè до Марморското Море.

Кога завршила Првата балканска војна, македонските единици кои се бореле во бугарската војска биле испратени во Кратово, Македонија да се борат против српските сили. Србија, која исто така регрутирала Македонци во својата војска, како што е Осоговскиот одред, имала и Македонци кои се бореле на српската страна. Значи овде имаме Македонци кои се борат против Македонците за српски и бугарски интереси.

Надвор од македонските партизански чети кои се бореле под бугарска команда, имало и 34 други македонски чети и селски милициски единици организирани од македонското население кои исто така се бореле против Османлиите и ги ослободиле своите градови и села. Но, по завршувањето на војната, овие независни македонски чети беа разоружани и распуштени од грчката, српската и бугарската војска. Некои се предадоа, но многумина избегаа во планините. Според проценките, вкупно повеќе од 13.000 Македонци биле ангажирани во Балканските војни.

Покрај помошта што Македонците им ја понудија на сојузниците за ослободување на Македонија, имаше и самостојни акции. Населението во долината на реката Струмешница, на пример, формирало сопствено село Чета кое броело 700 борци кои на 19 октомври 1912 година се бореле против Османлиите и ги ослободиле селата Иловица и Сушица.

Следниот ден пристигнаа Лефтеров и Смоларски со своите чети и заедно со долината на реката Струмешница Чета, покорија локална османлиска чета. Во Прилепско, пак, Крсто Гермов со својот „Прилепски летечки одред“ ги здружи силите со Четата на Војвода Милан Ѓурлуков давајќи поттик и на другите да се приклучат во борбата. Војводас Мирче и Аргир мобилизирале повеќе од 1.000 борци и се бореле и извојувале битка против османлискиот коњанички одред.

Со српските вооружени сили своите активности ги координирале и македонските независни чети од Прилеп. Тие, на пример, и помогнале на српската војска да ги пробие османлиските позиции во близина на Присад, придобивајќи ја личната благодарност на принцот Александар за нивната помош. Но, и покрај добиената кнежевска благодарност, на српските власти не им требаше премногу долго пред да ги означат токму македонските чети кои им помагаа, како Бугари и го уапсија Војвода Ѓурлуков за наводно работење против српските интереси.

Уште пред почетокот на Првата балканска војна, на планината Плачковица се собраа голем број „целомакедонски“ доброволни селски чети и Македонската револуционерна организација.

Меѓу Војводите кои ги предводеа овие чети беа Горѓи Поп Христов, Марко Иванов, Павел Христов, Васил Чакаларов, Иван Попов и Христо Силјанов. За време на војната и тие презеле самостојни акции во Тиквешко, Гевгелиско и Костурско каде им се придружило месното население и ослободиле многу села.

На 20 октомври 1912 година македонските чети го ослободија градот Воден и му дадоа на локалното население поддршка во воспоставувањето на локалната власт. Војводас Васил Чакаларов, Иван Попов и Христо Силјанов, кои биле познати од Илинденското востание и носеле одредена власт, го привлекле населението и поттикнало многумина да се приклучат на борбата. Како резултат на тоа, тие успеаја за релативно кратко време да ослободат големи територии во Костурско, Леринско и Воденско.

Во ноември 1912 година османлиската војска извршила контраофанзива против ослободената македонска територија, но Македонците во заедничка операција со сојузничките српски и грчки сили ги одбиле Османлиите. За жал, кога заврши Првата балканска војна, на 12 декември 1912 година, локалните македонски чети беа распуштени, а нивните водачи беа уапсени од грчките и српските власти кои во тоа време преговараа за поделба на Македонија.

Куманово беше уште еден регион од значење за време на Првата балканска војна каде речиси секое село имаше своја Чета. Со вкупно неколку илјади борци, во движење беа кумановските милиции кои постојано ги напаѓаа османлиските позиции. На 10 и 11 октомври 1912 година нападнаа османлиска воена инсталација кај селото Орашец и заробија голем број тешки артилериски парчиња и друго оружје.

Во Скопско Четите соработувале со селските милиции и ги координирале нивните активности со српската војска.

Имаше и независни чети кои дејствуваа во Штипско и Кочанско, предводени од Војводас Ефрем Чучков, Симеон Ѓорѓиев, Оровчанов и други. Најголемата независна Чета беше онаа на Солунскиот регион предводена од Војвода Ичко Димитров.

Најдобрите акции, сепак, за да се илустрираат настаните за време на Првата балканска војна во Македонија, беа оние што се случија во Крушево. Предводени од војводите Ванчо Делев-Џонето, Ванчо Белувчето и Методи Стојчев, крушевските чети заедно со српската војска се бореле во битките на Обедник, Облаково, Снегово и Битола. Потоа, на 24 октомври 1912 година, селската милиција го окупира Крушево и веднаш воспоставува власт со примена на принципите на Илинденската Крушевска Република. Угледни граѓани како Тодор Спасев, Велко Ќурчијата и други беа поставени да раководат со локалната власт, која траеше дваесетина дена пред да биде распуштена од Србите.

По воспоставувањето на власт, крушевчани први ѝ обезбедија на српската војска храна и други залихи и ги пречекаа Србите како ослободители и херои. Но, како што пристигнуваа сè повеќе српски единици во градот, се воспостави српска власт и на македонските чети им беше наредено да го предадат оружјето. Што се однесува до самите борци, им било кажано дека можат да останат во Крушево или да заминат за Бугарија.

Со оглед на ситуацијата, Ванчо Џонето и неговата Чета го доставија оружјето, а Ставре Димитровски, Ванчо Белувчето и нивните чети одбија и избегаа во планините. Српската војска тргнала по нив и по неколкудневна потера Белувчето бил убиен. Србите потоа му ја отсекле главата и продефилирале по градските улици за да го исплашат народот, што ја покажало нивната вистинска намера кон македонското население. Овој чин, во очите на македонскиот народ, секако ја демаскира улогата на таканаречените српски ослободители.

По ова Крушевската револуционерна организација се состана и одлучи дека сè што може да се направи е направено и нема што повеќе да се направи. „Воспоставивме Република и отидовме од едно во друго ропство. Сега нема што да се прави освен да се чека војната да заврши и да се надеваме дека мирот ќе донесе нешто подобро“. Борјар, занаетчија со пиштоли од цреша, продолжи да рече: „Значи, сега го имавме првиот и последниот состанок под нашата нова окупација и заминавме со наведнати глави, како да ни претстои смрт“. По ова Крушевската револуционерна организација, иако повеќе од една деценија го водеше македонскиот народ во борбата за неговото ослободување, престана да постои.

Во меѓувреме, во Битолскиот регион, локалните чети, верувајќи дека Србите се таму за да ја ослободат Македонија, ги здружија силите со српските чети во регионот и извршија заеднички мисии за протерување на османлиската војска. Во ослободителните борби на Гопеш и Ѓавато, Македонците одлично комуницирале со Србите. Локалните чети ги поддржувале и битките во Прибилци, Смилево и особено во Битола. Но, откако српската војска ја презела контролата над Битола, сите локални чети биле распуштени и воспоставена српска власт.

Во Охридско, Четата на Петар Чаулев ги здружи силите со Чети на Дејан Димитров и Стефан Атанасов и заедно се бореше против Османлиите во Дебарца, Кичево, Малесија и Демир Хисар. На 14 октомври 1912 година, македонските локални чети заробиле 300 османлиски војници кај селото Сливово, а на 15 октомври 1912 година Четата на Атанасов направила заседа и заробила 250 отомански војници.

Потоа, на 23 октомври 1912 година Чаулев од Србите открил дека постои „спорна зона во Македонија“ и „таен договор“ меѓу српската и бугарската влада што е од огромно значење за македонскиот народ. Но, и покрај разочарувањето, Чаулев продолжил да се бори со Османлиите.

На 4 и 5 ноември 1912 година Чаулев ги нападнал Прибилци и Брежани и заробил 600 отомански војници. Следниот ден неговите чети се бореле со Џавит Паша кај Буковик и заробиле уште 300 Османлии.

На 10 ноември 1912 година Чаулев го зазел Охрид и формирал краткотрајна локална власт, која три дена подоцна била укината од српската војска.

Сепак, од сите Илинденски револуционерни окрузи кои се бореле во Македонското народно востание во 1903 година, сереската група, со Јане Сандански како врвен водач, останала активна.

Со оглед на сегашната ситуација, Сереската група одржала состанок во Солун во јуни 1912 година и одлучил да учествува во војната. Ако немаше друг избор Сандански веруваше дека Македонците треба да и помогнат на Бугарија да ја припои цела Македонија за да не се распарчи.

До крајот на септември 1912 година беа подготвени сите подготовки и логистика и се одржа втор консултативен состанок во Мелник, каде што беа разгледани правилата за ангажман и други воени прашања. Одлучено е Мелник да биде новото седиште на Воениот округ, а Сандански да ја води групата со Ѓорѓи Казепов како негов помошник.

Голем број луѓе во селата беа мобилизирани и распоредени да набават оружје, опрема, храна и други материјали.

Вооружените единици беа обучени да вршат разузнавачки и извидувачки активности, да спроведуваат заседи, да сечат телефонски и телеграфски столбови, да уништуваат мостови и пруги и да го напаѓаат непријателот, при што се нанесуваат што е можно поголема штета.

Сандански беше добро почитуван од македонскиот народ затоа што беше принципиелен човек и затоа што одбиваше да соработува со оние кои имаат интереси надвор од македонската кауза. Тој и неговите чети се сметале за заштитници на македонскиот народ. Но, бидејќи војната беше неизбежна, Сандански немаше друг избор освен да соработува дури и со оние што ги сметаше за свои непријатели. Пред почетокот на Балканската војна, Сандански успеал да мобилизира околу 2.000 македонски борци и на 5 октомври 1912 година, 13 дена пред сојузниците да им објават војна на Османлиите, тој започнал кампања за протерување на окупаторот. Силите на Сандански се бореле во Пиринско кај Неврокоп (денешен Гоце Делчев), во Драмско, во Мелничко и во Св. Врач (денешен Сандански).

Силите на Сандански, составени од вкупно околу 2.700 борци, биле организирани во голем број чети, во кои бил вклучен неговиот сопствен одред, како и голем број селски милиции и други независно создадени чети. Иако овие сили беа самостојно предводени од Македонци, сите тие беа подредени на бугарската команда бидејќи Бугарите се согласија да ги поддржат Македонците и да придонесат за иднината на македонската кауза.

Единиците на Сандански првично беа одговорни за обезбедување на Бугарите логистичка поддршка на османлиските позиции и сила. Имаше извештаи дека луѓето на Сандански и обезбедиле на бугарската армија 5.000 векни леб, храна и медицинска нега за ранетите бугарски војници.

Подоцна вооружените единици на Сандански извршија диверзивни мисии против задниот дел на османлиската војска и на 14 октомври 1912 година го ослободија градот Мелник и воспоставија локална власт.

За време на нејзиното повлекување, османлиската војска убила 26 Македонци, што го поттикнало македонското цивилно население на бунт и принудувајќи го Сандански да ги распореди своите сили за да го заштити отоманското цивилно население.

Со смирување на ситуацијата во Мелник, силите на Сандански продолжиле да ги ослободуваат околните села, вклучувајќи го и Црвиште, каде што бил стациониран османлискиот гарнизон што ја чувал клисурата Рупел. Со уништениот османлиски гарнизон била ослободена и целата Струма долина од Мелник до Рупелската Клисура.

Откако воспоставил локална контрола во регионот, Сандански зел 300 од своите најдобри македонски борци и го започнал својот пат кон Солун, дејствувајќи како напредна стража на бугарската војска. На неговиот пат до таму се приклучија и други македонски единици, меѓу кои и оние предводени од Војводас Стоју Хаџиев, Димитар Арнаудов, Ѓорги Казепов, Крсто Чапрашиков, Иван Чонтев и А. Бујнов.

300-те Македонци на Сандански, заедно со бугарската коњаничка група, беа првите кои влегоа во Солун на 28 октомври 1912 година. Веднаш по нив следеше грчка колона предводена од Константин, грчкиот крал.

Пристигнаа бугарските кнезови Борис и Кирил со главната бугарска сила на која Македонците обезбедуваа обезбедување.

Сандански, поради неговата репутација стекната за време на Младотурското востание за неговата борба за слобода и еднаквост, беше добро познат во Солун и беше пречекан со почести кога пристигна. Бил почитуван и од бугарската војска поради помошта што им ја давал на бугарските војници.

Меѓутоа, сето тоа што беше кажано, кога генералот Георги Тодоров, началникот на штабот на бугарската 7-ма Рилска дивизија, предложи здравица по повод „ослободувањето“ на Македонија и припојувањето кон Бугарија, Сандански стана и рече „Ќе пијам на слободна и автономна Македонија, за која толку многу се бореа и страдаа обединетите балкански народи“.

Наздравувањето на Сандански ги налути и шокираше бугарските офицери кои упаднаа во него, пцуејќи и заканувајќи се, спремни да го исечат на мали парчиња со своите мечеви.

Сандански остана мирен за време на тепачката додека си замина целосно убеден дека цело време бил во право дека исфрлањето на Османлиите од македонскиот јазик не значело ослободување на Македонија, туку напротив, тоа значело дека македонскиот народ е измамен и окупација. и би следела поделба на Македонија. Затоа заклучил дека борбата на македонскиот народ за ослободување и независност мора да продолжи.

На крајот на Првата балканска војна, рускиот новинар В.

Водовозов дојде во Македонија да ја истражи ситуацијата и да дознае повеќе за македонското прашање. Кон крајот на јули 1913 година присуствувал на состанокот во Софија каде Македонија била главна тема на разговор. Присутни беа и Македонци меѓу кои Нејчев, Љапчев, Тодоров, Кирил Попов и други кои го кажаа своето мислење. Но само Петко Тодоров зборуваше за автономија на Македонија и го нарече навредлив Договорот од 13 март 1912 година. И другите зборуваа за автономија, но како последно средство, па дури и побараа од странскиот новинар да подготви теренска работа за тоа.