Дел 31 – Младотурското востание Се чини дека христијаните не биле единствените - Part 08

Последните успеси во Валандово и победата на Германија над Русија во април 1915 година, ја зголемија довербата на Бугарија во централните сили, што ја поттикна прогерманската влада на Радославов јавно да ги објави своите аспирации кон Македонија. Поради рускиот пораз, силите на Антантата беа склони да и понудат на Бугарија она што го сака доколку се приклучи на Антантата. Но Бугарија ја сакаше цела Македонија. Имајќи го договорот на Србија да се откаже од бугарската посакувана македонска територија, Антантата попушти пред бугарските барања. Понудата сепак не беше прифатена од Бугарија бидејќи дотогаш Бугарија тајно преговараше за подобар договор со централните сили и стана членка на нејзината коалиција.

Грчката влада што ја поддржува Антантата многу внимателно ги следеше бугарско-германските преговори и брзо реагираше на бугарските закани против Србија; самиот заканувајќи се дека ќе возврати, на што Вилхелм II, германскиот канцелар, одговори со заканувачка телеграма до грчкиот крал Константин, кој случајно му бил зет на германскиот крал. На 6 март 1915 година грчкиот премиер беше сменет со назначување на премиер кој беше подготвен да ја задржи Грција неутрална.

Истиот грчки премиер повторно беше сменет по победата на изборите во Грција, но во 1917 година силите на Антантата го принудија грчкиот крал да абдицира и Грција се вклучи во војната на страната на Антантата.

Првиот голем напад на Србија од страна на централните сили се случил на 6 ноември 1915 година со бомбардирањето на Белград. Притиснати од северниот фронт од австриско- унгарските и германските сили, Србите морале да се повлечат кон Косово за да продолжат со повлекувањето кон Солун. Но, патот им бил блокиран и биле принудени да се повлечат низ албанската и црногорската планина кон Јадранското Море.

Бидејќи беше зима, повлекувањето се покажа како многу тешко. Ладното време, гладот, несоодветното облечени и неподготвени, постојано напаѓани по пат со гонење Бугари и убивани и ограбени од албанските вооружени банди, повлекувањето им нанесе данок на Србите. За многу кратко време животот го загубија повеќе од 72.000 српски војници, меѓу кои имаше и многу Македонци.

На 19 февруари 1916 година, 151.828 српски војници и приближно 14.470 цивилни бегалци стигнале до Јадранското Море и биле пренесени на Крф каде што биле реорганизирани.

До крајот на мај 1916 година, целата српска војска, приближно 150.000 луѓе, била испратена во Солун и по кус период на обука на почетокот на август, војската била испратена на македонскиот фронт кој се протега од реката Вардар до Пелагонија по должината на линијата. Вардар до Кожуф, Ветерник и Добро Поле до Кајмакчалан, до патот Баница во Леринско.

Досега беа создадени нови сојузи и повлечени борбени линии, главно на македонско тло. Како што почнаа да се развиваат фронтовите, дезертерите беа организирани од судовите, вклучително и многу Македонци кои одбија да се борат во туѓи војни.

Откако Бугарија ги окупирала македонските територии што и биле ветени од централните сили, таа ги поделила на два окрузи. Подоцна, кога Бугарија окупирала дел од грчката окупирана Македонија, создала трета област. Севкупно, двата окрузи под поранешна српска контрола опфаќаа девет региони, кои ги опфаќаа Скопје, Куманово, Тетово, Штип, Тиквеш, Битола, Охрид, Призрен и Приштина. Веднаш штом беа создадени овие области, Бугарија почна да го мобилизира населението, повикувајќи ги сите мажи на возраст меѓу 30 и 40 години да се приклучат на нацртот. До септември 1916 година, вкупниот број на мобилизирани луѓе беше 28.920; 10.773 христијани, 18.101 муслимани и 46 Евреи. (Ванче Стојчев.

„Воена историја на Македонија“. Воена академија. Скопје,

2004. Страна 502) Тоа беа разочарувачки бројки за бугарските власти на кои и покрај силната пропаганда која повикуваше Македонија да се ослободи, македонскиот не им веруваше.

луѓе. Со други зборови, македонскиот народ сè уште се сеќаваше што му се случи по Балканските војни.

До октомври 1915 година, во Македонија започнал да се развива голем фронт со силите на Антантата концентрирани во Солун. До средината на ноември Французите и Британците пристигнаа во Солун со комбинирани сили од 150.000 војници.

Под команда на Французинот Морис Сараил, оваа сила, чија задача беше да го обезбедува железничкиот сообраќај од Солун до Скопје, беше позната како Источна армија. Протегајќи се од јужните падини на Беласица - селото Татарли - Демир Капија -Кавадарци, овој фронт е создаден и назначен со задача да ги спречи централните сили да навлезат во Солун и да допрат кон Суецкиот Канал, Африка и Азија. Оваа сила беше одговорна и за организирање контраофанзива против германските, австро-унгарските, бугарските и турските сили кои би можеле да се впуштат во таа насока. Улогата на армијата вклучуваше и обезбедување помош на британските, француските и руските сили, помагање во обновата на Србија и вршење притисок врз прогерманскиот грчки крал Константин да не дозволи Грција да се приклучи на централните сили.

До декември 1915 година, централните сили командувани од Фридрих Шолц, Германец, собирале сили и развивале свој фронт во Македонија со австриско-унгарците заземајќи позиции во Албанија и Македонија, кои се протегале од Јонското Море до Охридското Езеро. Бугарите и Германците заземаат позиции од Охридското Езеро до Битола и по грчката граница до Прилеп.

Зад нив, во близина на Велес и Штип, застанаа уште една германска и бугарска сила за заштита на нивниот заден дел.

Здружени сили беа поставени и долж грчката граница по планината Беласица северно од Дојранското Езеро. Бугарите заземале позиции по линијата Струмица - Петриќ - Неврокоп, по долината на реката Места до Егејското Море. Турците зазедоа позиции во Скопје и Прилеп. Овие линии на фронтот останале непроменети до мај 1916 година, кога централните сили ја окупирале Рупелската клисура, Драма, Серес, Кавала и други градови, а подоцна источниот регион на Грција ја окупирал Македонија до Егејското Море.

До мај 1916 година, двете страни беа добро вкоренети во Македонија и додека се бореа тие продолжија да ја зајакнуваат својата сила со што бројот на Антантата достигна половина милион војници, а Британците го окупираа секторот што се протега од Орфанскиот залив по долината на Струма до Бутковското езеро. , по падините на планината Круша до реката Галик. Здружени сили на француски, британски и италијански војници го окупираа регионот од Галик до реката Вардар.

Србите го окупирале регионот од реката Вардар до Преспанското Езеро, а француско-руските сили го окупирале регионот јужно од Островото Езеро до Костурското Езеро.

Здружени италијански и француски сили во меѓувреме го окупираа регионот западно од Охридското Езеро до јужна Албанија до Јонското Море.

Во исто време централните сили формираа фронт долж Битолскиот регион на Ниџе Планина кај Дудица, долината на реката Вардар од Дудица до Дојранското Езеро, долината на реката Струма од Дојранското Езеро до Орфанскиот залив и од Охридското Езеро до Јонското Море.

Македонскиот фронт се протегаше на многу планински масиви каде висината на некои места надминуваше 2.000 метри надморска височина и се протегаше на околу 600 километри од Орфанскиот залив до Јонското Море. Повеќе од 450 километри од фронтот се наоѓал во Македонија, постоел 3 години од 1915 до 1918 година и бил постојано активен.

Чувствувајќи дека ова може да биде кратка војна, и Србите и Бугарите се обидоа да ја искористат и ги искористија сите средства што им беа на располагање, вклучително и жестоки напади едни на други на македонско тло. И покрај тоа што го претворија македонското население во свои жртви, тие двајцата вработуваа македонски војници на нивните фронтови.

Еден таков жесток напад беше битката кај Горничево, која се случи кога Бугарите се обидоа да им го одземат тој регион на Србите. Бугарскиот мотив за тоа беше дополнително да ја прошири својата територија во Македонија. На 17 август 1916 година, додека една бугарска сила ги напаѓала британските позиции во долината на реката Струма, втората бугарска сила ги нападнала српските сили и добила пристап до Горничево, Баница и Соровичево.

Незадоволство поради ова, особено бидејќи Бугарија сега се обидуваше да добие македонски територии дадени на Грција, Антантата нареди прегрупирање на своите сили и започна контранапад против Бугарите. Битката за контра напад, иницирана од српската војска, се случила во Горничево на 12 септември 1916 година со силен артилериски бараж. Околу шест часа подоцна бугарската артилерија почна да пука и во околината не остана ниту едно село кое не беше изгорено и претворено во прав. Целата таа густо населена област беше во пламен, ставајќи го во опасност македонското цивилно население. Битката продолжи со ист интензитет цела ноќ и наредниот ден. Дури кога Србија донесе засилување, Бугарите се повлекоа. Ова беше прва жестока битка меѓу Србија и Бугарија на македонско тло. Иако Србија успеа да ја истисне Бугарија од овој регион, таа забележа сериозни загуби со повеќе од 7.200 мртви.

Од многуте битки што се воделе во различни делови на Македонија, вклучувајќи ги и оние во планините, следната жестока битка била онаа на Црна Река. По неколку битки за доминација на Битола од 20 октомври до 14 ноември 1916 година, Антантата сфатила дека нема да може да ја преземе, па генералот Сараил ја префрлил битката во Црна Река. На 22 октомври, Сараил ја засилил својата позиција со српските, француските и колонијалните трупи и го започнал својот напад.

Во исто време Германците извршија контранапад на Србите, но нападот беше одбиен и Србите почнаа да се вкопуваат. Потоа на 10 ноември 1916 година Србите го пробиле бугарскиот фронт и го окупирале Полог, туркајќи ги Бугарите на 4 километри јужно од Битола и со што им дозволи на Французите и Русите да влезат во Црна Река. На 18 ноември Германците ги нападнале француските и српските сили на Селечка планина.

Српската, француската и колонијалната војска возвратија со силен контранапад, туркајќи ги Германците и Бугарите назад.

Борбените дејствија во овој регион продолжиле до крајот на ноември 1916 година, кога Бугарија испратила дополнителни 40 баталјони за да ја зајакне својата позиција. Во следните три месеци здружените централни сили продреле речиси 40 километри и повторно ја окупирале Битола.

Пред битолската окупација, германската и бугарската армија продолжија да ја бомбардираат Битола од нивните позиции во планините од март до октомври 1917 година, за кое време тие речиси го уништија градот. Само на 4 март Битола беше бомбардирана од 2.000 гранати, некои натоварени со отрови од кои 50 луѓе загинаа во страшни болки. На 19 март беа испукани 60 гранати, а на 20 март уште 350, од кои повеќето содржеа отрови при што загинаа 47, беа повредени 20 и уништени 76 згради. На 26 и 27 март Битола беше бомбардирана од 93 гранати при што беа оштетени 260 објекти. Од 6 мај до 10 мај беа испукани 183 гранати при што загинаа 9 лица, а беа оштетени 15 згради. Од 12 до 14 мај Битола беше бомбардирана со 226 гранати, осум лица загинаа, а 40 објекти беа оштетени.

На 18 и 19 мај беа испукани 30 гранати, девет лица загинаа, а осум згради беа урнати. На 7 и 9 јули беа испукани 146 гранати, четири лица загинаа, а девет куќи беа урнати. Најжестоко беше бомбардирањето на 4 август, кога беа испукани 2.000 гранати, а градот беше запален. Потоа, на 8 август, Битола беше нападната со 1.764 гранати, при што загинаа 18 лица, беа ранети 15 и уништени 620 куќи. На 21 и 22 август беа испукани 665 гранати, три лица загинаа, пет беа ранети и 44 згради беа уништени. На 4, 7 и 8 октомври Битола повторно беше нападната со 1.057 гранати, седум лица загинаа, а 37 објекти беа уништени. Се проценува дека Битола го претрпе најтешкиот удар од сите градови кои беа вклучени во конфликтот во Првата светска војна.

Додека тоа се одвиваше, Бугарите продолжија да остваруваат придобивки против Грците во Драма и Кавала и ја проширија својата сфера на влијание од Орфанскиот залив по долината Струма до планината Круша. На 6 декември 1916 година нивните одбранбени позиции беа зајакнати и оваа новоформирана линија на фронтот остана недопрена додека конечно не беше пробиена во 1918 година.

На 12 јуни 1917 година, грчкиот крал Константин абдицирал и новата грчка влада, на чело со премиерот Венизелос, ја приклучила Грција на Антантата. До есента 1918 година, Грција посвети девет дивизии на овој конфликт. Во меѓувреме почна да се развива рововска војна и криза во бугарската и српската војска кои ја поминаа зимата 1916-1917 година во ровови опфатени со болести каде многумина се разболеа и умреа.

Кризата се засили откако Македонците открија што прават Србија и Бугарија, а потоа одбија да служат во нивните војски.

Македонците го покажаа своето незадоволство со масовно дезертирање и или се приклучија на работната сила предводена од Французите или се криеја во планините. Помеѓу март и август 1918 година, само од Втората бугарска армија дезертирале 2.132 војници. (Ванче Стојчев. „Воена историја на Македонија“. Воена академија. Скопје, 2004. Страна 520)

Друга голема битка што се случила на македонско тло била битката кај Добро Поле. Ова беше една од последните битки меѓу Антантата и Централните сили што го означи почетокот на крајот на Првата светска војна. го обиколи целиот фронт и препорача да се изврши офанзива. Идејата беше да се пробие фронтот на централната моќ и да се нападне Кавадарци, Демир Капија и Неготино, создавајќи клин меѓу германската и бугарската војска. Кога тоа требало да се заврши, француските, британските и грчките сили требало да ги нападнат непријателските позиции во долините на Вардар и на реката Струма.

По двомесечни подготовки, планот бил ставен во акција на 14 септември 1918 година, со артилериски бараж против непријателот кој траел до 14-ти и преку ноќ до 15-ти. Следниот ден имаше борби од рака до рака во која понекогаш беа вклучени Македонци, дури и меѓу блиски роднини, од двете страни на фронтот. По тешките жестоки битки Бугарите почнале да се повлекуваат.

На 17 септември 1918 година, сојузничките сили на Антантата зазедоа позиции на врвот Тополец и од тој момент ги бегаа силите на Централната моќ. На 21 септември 1918 година српската војска пристигнала во Демиркаписко, Кавадарци и Неготинско, изградила мост на реката Вардар од Криволак до Градско и оттаму започнала контраофанзива во Штип, Велес и Прилеп, со што ја завршила офанзивата на Добро Поле.

Искористувајќи го успехот на оваа последна офанзива и слабиот морал на бугарската војска, силите на Антантата продолжија да го зголемуваат јазот на германско-бугарскиот фронт од 20 километри и длабок 12 километри. Силно мотивирани од нивниот неодамнешен успех, Србите продолжија со напредувањето, решени да ги спречат Германците и Бугарите да создадат нов фронт.

Свесна за ситуацијата на фронтот, бугарската влада на 26 септември 1918 година испратила претставници во Солун да побараат тајм аут во следните 48 часа. Но, Франше д'Еспери го одби нивното барање и ги советуваше да бараат мир.

Бугарската влада прифатила и на 29 септември 1918 година потпишала примирје со кое била сигнализирана капитулација на бугарската војска. Сите воени операции завршија на 30 септември 1918 година, во согласност со условите на примирјето и бугарските единици кои дејствуваа западно од Скопје беа заробени, додека оние источно од Скопје беа разоружани и вратени назад во Бугарија.

Меѓутоа, германската команда не го призна примирјето, бидејќи германските единици постепено се повлекуваа очекувајќи засилување.

На 30 октомври 1918 година, Турција капитулирала, а потоа Австро-Унгарија на 4 ноември и Германија потпишала капитулантски договор на 11 ноември 1918 година.

Македонските кадровски загуби и материјални штети никогаш не беа проценети или препознаени, иако македонското население беше мобилизирано насилно и најголемиот дел од војната се одвиваше на македонско тло. Се проценува дека вкупно имало околу 60.000 Македонци примени во српската војска, 133.887 во бугарската војска и околу 20.000 во грчката војска. Вкупниот број на Македонци мобилизирани во Првата светска војна се проценува на околу 213.000. (Ванче Стојчев.

„Воена историја на Македонија“. Воена академија. Скопје,

2004. Страна 527)

За време на Првата светска војна, воените сили и од Антантата и од Централните сили влегле на македонската територија преку насилна окупација и основале свои администрации.

Бугарите воспоставија сопствена власт, а исто така и силите на Антантата кога генералот Сараил го занемари постоечкото грчко владеење, ги протера официјалните грчки власти од Солун, прогласи воена состојба и воспостави сопствен авторитет на целата територија окупирана од силите на Антантата. Така јавно беше прогласена воената окупација на грчката окупирана Македонија и траеше до ноември 1918 година.

По Версајскиот мировен договор од 1919 година, Грција, Србија и Бугарија ги задржаа македонските територии што им беа доделени со Договорот од Букурешт од 10 август 1913 година, со исклучок на Струмичкиот регион, кој претходно и беше доделен на Бугарија, сега и беше доделен на Србија.

Грчката, српската и бугарската власт брзо беа воспоставени на соодветните македонски територии и Македонија повторно се најде под истата стара окупација. Грчките, српските и бугарските власти ја продолжија својата асимилаторска и денационализација политика, изложувајќи го македонското население на тешки мерки на репресија.

Дел 40 - Македонија меѓу големите војни Откако беше склучен Версајскиот мировен договор од 1919 година и беше ратификуван Договорот од Букурешт од 1913 година, Грција, Србија и Бугарија ја вратија власта врз нивните соодветни македонски територии и ја продолжија својата политика на асимилација и денационализација со насилно претворање на Македонците во Грци, Срби и Бугари под најстроги мерки.

Србија брзо презеде иницијатива да ги смени имињата на луѓето во српски звучни, ги колонизираше најплодните делови на Македонија со српски колонисти и го инсталираше српскиот јазик како официјален јазик на кореспонденција во нејзиниот окупиран дел од Македонија.

Грција отиде чекор понатаму со својата асимилаторска политика и ги замени сите македонски имиња, лични и топоними, со грчки звучни. На секое семејство и на човек му беше одземено македонското име и му беше дадено вонземско име. Македонското име на секое село, град, град, река, езеро, планина, населено место, регион итн., на целата грчка окупирана македонска територија беше сменето и заменето со грчко. Значајните имиња кои имаа историско, културно, митско и симболично значење за македонскиот народ беа заменети со туѓи бесмислени имиња, многу тешко за паметење. Јасно е дека ова беше грчки обид не само да се избрише се што е македонско од географската карта, туку и да се избрише се што е македонско од меморијата на македонскиот народ. За жал, тоа не беше сè што Грција изврши против македонскиот народ. Во текот на 1930-тите, македонскиот јазик беше забранет и на Македонците им беше забрането да го зборуваат, дури и во приватноста на нивните домови. Ова му беше направено на народ кој не зборуваше друг јазик и без наједноставна грижа за тоа како ќе преживеат. Не верувам дека сè уште е измислен збор за да се опише грчката суровост извршена врз македонскиот народ, суровост што се уште постои до ден-денес за која се чини дека никој не се грижи, дури ни оние кои наводно се залагаат за човекови права.

Се чини дека единственото противење на оваа суровост дојде од Бугарија, не затоа што Бугарија се грижеше за македонскиот народ, туку затоа што Бугарија по вторпат се умеше од она што го изгуби и бараше начини да го врати. Но, наместо да се подобрат работите, бугарските поплаки за малтретирањето на таканаречените „Бугари“ во Македонија ги поттикнаа и грчкиот и српскиот режим дополнително да го исчистат македонското население. Додека Србите го иселуваа македонскиот народ поврзан со Грчката патријаршија и Бугарските егзархиски цркви од нивните српски окупирани македонски територии, Грците ги иселуваа оние што беа поврзани со Српската патријаршија и Бугарските егзархиски цркви. Но и потоа Бугарија продолжи да се жали, тврдејќи дека сите Македонци се Бугари.

Ако ова „бугарско мешање“ на кој било начин им послужи на Македонците, на позитивен начин, тоа го направи со одржување на македонското прашање во живот. Со тврдењето дека македонското прашање не е решено, како што тврдеа Грција, Србија и големите сили по поделбата на Македонија во 1913 година, Бугарија, на мал начин, им помогна на некои Македонци, особено на оние кои ја напуштија Македонија, да се задржат на своите Македонска национална свест, да не ја прифати поделбата на Македонија и да продолжи да се бори за ослободување и единство.

Македонците со развиена македонска национална свест кои се дрзнаа јавно да ги покажат своите чувства беа протерани од грчката, српската и бугарската окупирана Македонија и многумина го најдоа патот до разни градови во Европа и светот, од каде продолжија да работат за македонската кауза. Но, за жал, секогаш постоел некој надворешен фактор или некаква „идеолошка причина“ да ги подели.

Многу македонски интелектуалци, откако избегаа од угнетувачката атмосфера дома, успеаја да се образуваат во странство само за да бидат фатени во канџите на друга идеолошка поделба, таканаречената „левица“ и „десница“.

Во исто време беше добро разбрано дека „десницата“, која беше на власт во тоа време, беше против Македонците и против создавање македонска држава. Оние од левицата, од друга страна, ја гледаа Македонската револуционерна борба како потенцијален сојузник во борбата против десницата, особено против балканските монархии. Но, за да ги намами Македонците да ги видат работите на свој начин, левицата требаше да им даде поддршка на Македонците и тоа го направи со признавање на македонската нација и нејзиното место на Балканот.

Со прифаќањето на проблемите со кои се соочуваа Македонците, комунистите или „левицата“ очекуваа Македонското револуционерно движење да иницира револуција на Балканот, која подоцна ќе се прошири во цела Европа.

Меѓутоа, ова беше македонски проблем и мораше да го решат Македонците и поради оваа причина требаше да се зајакне Македонската револуционерна организација (ВМРО), почнувајќи со обединување на сите нејзини различни фракции.

Нивниот прв обид беше да ги обединат сите партии групирани околу ВМРО и нејзиниот сегашен водач Тодор Александров и сите да ги стават под влијание на комунистите и Коминтерната.

Првите сериозни преговори за создавање на Обединета македонска револуционерна организација започнаа во 1923 година и завршија успешно во Виена во мај 1924 година со неколку договори. Карактерот на ВМРО, беше одлучено, ќе остане горе-долу ист како оној од Илинденската ера; односно да се бори за ослободување и обединување на Македонија. За жал Тодор Александров и Александар Протогеров, тогашните лидери на ВМРО, веднаш по потпишувањето на договорите ги тргнаа своите потписи. Ова создаде триење меѓу делегатите и постави постојан клин помеѓу силите од десната страна и оние од левата страна.

Осудувајќи ја работата на левицата, на 10 јули 1924 година, Тодор Александров изјавил дека неговата ВМРО е единствената надлежна организација која се бори за слободна и независна Македонија. За жал, кога ги нарече Грција и Србија „окупатори на Македонија“, занемари истото да го спомене и за Бугарија.

Бидејќи се поделени по премногу линии, секој обид за обединување на македонските сили во тоа време беше залуден.

Ова, за жал, им служеше само на интересите на непријателите на македонскиот народ, Грција, Србија и Бугарија, кои исто така силно се спротивставија на каква било форма на македонско политичко единство. За да бидеме сигурни дека македонското единство никогаш не било постигнато, барем на краток рок, македонските непријатели, особено Бугарите, презеле понатамошна акција и на 31 август 1924 година го убија Тодор Александров и го замениле со Ванчо Михајлов кој го презел раководството на ВМРО по 25 февруари 1925 Горна Џумаја Конгрес.

Михајлов ја презел целосната контрола над ВМРО и лично ги насочувал нејзините активности. Го реорганизирал военото крило на ВМРО и додал нови дивизии. Милицијата беше реорганизирана заедно со разузнавачката служба на Организацијата и на двајцата им беа дадени нови директиви.