Дел 2 – Римска окупација На почетокот, откако живееле слободно со векови, на М - Part 02

Додека Македонците, а подоцна и Римјаните немаа никаков интерес за локалните работи, освен за даноците за жетва, христијанството покажуваше голем интерес за сите, без разлика на социјалниот статус. Во очите на Исус сите луѓе биле создадени еднакви, според Божјиот лик. Обичните луѓе можеа да се идентификуваат со христијанскиот Бог и тоа имаше привлечност за нив. Спротивно на тоа, божествата од римската вера го имитирале „семоќниот“ римски император кој седел на неговиот престол, застрашувачка фигура и далеку од обичниот човек.

Со воспоставување контакт директно со домородните луѓе на империјата, христијаните почнале да ги институционализираат локалните јазици давајќи им живот преку пишаните списи и преку едукација на свештениците да читаат и пишуваат на нив.

За жал, на почетокот на новиот милениум, барем во Европа, имаше само три достапни писма на кои можеше да се заснова пишаниот збор, а тоа беа арамејски, коине и латински кои огромното мнозинство на обичните луѓе не ги разбираа. Освен тоа, повеќето обични јазици имаа многу побогати звуци отколку што можеа да примат постојните арамејски, коине или латински писмени азбуки. За Македонците ќе бидат потребни неколку века, но на крајот ќе се појави едно префинето универзално писмо, кириличното писмо, кое ќе ги врати Македонците во нивната поранешна интелектуална и културна слава.

Како што Рим пропаѓаше и Западот паѓаше во темнина, Истокот продолжи да цвета и со текот на времето почна да го отфрла својот римски фурнир разоткривајќи ја македонската личност чиј темел го поставиле античките Македонци.

Еден од првите римски придонеси што постепено беше укинат со текот на времето беше латинскиот јазик што го користеа институциите и владата. Латинскиот беше заменет со коине, попознат јазик во регионот. Иако беше корисен за административни и функции на високо ниво, и коине беше странски јазик и непознат за обичните луѓе.

По институционализирањето на христијанството како религија на Империјата во Константинопол или Цари Град (Град на кралевите) како што им бил познат на Македонците, набрзо почнале да никнуваат христијански цркви низ сите македонски градови. Солун, како втор по големина град и културен центар на Империјата, наскоро стана и втор центар на христијанството.

Христијанството, за жал, не беше толку успешно да се вкорени во рурална Македонија како што беше во урбаните центри. Ова главно се должи на политичката нестабилност во регионот предизвикана од разни инвазии и напади врз Империјата.

Меѓутоа, на крајот, христијанството се проширило во рурална Македонија и Македонија станала центар на христијанството во Европа од каде започнала големата христијанизација на Источна Европа.

Дел 4 – Културна преродба Кога зборуваме за борби за независност, често мислиме на бунтови и востанија, но борбите не се секогаш насилни, тие можат да бидат и мирни. Кога на луѓето им е забрането политички да ги изразуваат своите желби, тие често се свртуваат кон уметноста, дури и кон религијата.

Иако поминаа векови и многу беше заборавено, Македонците сè уште се сеќаваа на славата на Филип Втори и Александар Македонски, постојан потсетник за тоа кои биле некогаш и кои би можеле повторно да станат. За жал, тие се сетија и на римските окови од кои сè уште носеа лузни.

По неговото консолидирање како официјална религија на Византиската империја, христијанството почна да се зајакнува во Македонија давајќи му на македонскиот народ надеж и причини за живот. Во христијанството Македонците најдоа глас и заедничка кауза да се обединат не како воини туку како носители на древна култура изразена преку религијата.

Христијанството и неговите толкувања набрзо станаа говор на градот бидејќи длабоко вкоренија во секој аспект на македонската култура. Христијанството во Македонија стана израз на уметност.

Додека македонските свештеници им го проповедаа Исусовото слово на нивните парохии, македонските уметници сликаа прекрасни мурали, икони и фрески. Додека македонските занаетчии ги изработуваа неверојатните црковни ентериери, олтари и резби, македонските архитекти и градители ги градеа црквите и катедралите. Овие спектакуларни уметнички дела го поттикнаа христијанството во нова димензија, давајќи му привлечност и свој живот. Не е ни чудо што Македонија стана центар на христијанската култура и извор на христијанската религија во цела Европа.

Моќта на оваа нова вера проектирана преку уметничката убавина почна да влијае на световите надвор од Македонија, бидејќи македонските свештеници, иконографи, скулптори и градителите на цркви беа повикани да го поучуваат и реплицираат христијанството и неговата убавина надвор од Македонија дури и надвор од доменот на Византиската империја.

Покрај уметничката убавина на нејзините Цркви, на христијанството му требаше јазик на изразување, јазик со кој може да се артикулира вистинското значење на зборовите на Исус. Овој јазик требаше да биде јазикот разбирлив на масите со кој свештениците можеа да ја читаат и елоквентно да ја артикулираат својата порака од Исус.

Иако Македонците имаа јазик, тоа беше усмен јазик кој добро им служеше на луѓето во нивните усни преданија, но приказната за Исус запишана во евангелијата и во Библијата беше премногу комплицирана за да се довери на усните преданија. Затоа беше потребен пишан јазик.

До четвртиот век од нашата ера латинскиот јазик речиси исчезнал од институциите во Македонија и бил заменет со коине. Коине, за жал, беше јазик на образованите и иако доволен за употреба во градовите и поголемите градови каде што населението се школуваше, беше несоодветен за употреба во селата и помалите градови каде што населението не го разбираше.

Не е јасно кога биле направени првите обиди да се измисли писмо, но има индикации дека тоа било направено уште во четвртиот век од нашата ера. Оваа информација ни доаѓа од Црнорицец Храбар, бранителот на македонскиот народски јазик, чие дело е зачувано, но сè уште не е целосно истражено.

Според Црнорицец Храбар постоеле одредени автохтони знаци составени од „линии и засеци“ во кои македонскиот јазик бил посветен на пишувањето. За жал, ова беше премногу примитивен и сложен јазик за да се поучи и изрази сложеноста на евангелијата.

До 5-ти век од нашата ера Македонија била центар на христијанството контролиран од митрополит со центар во Солун. Подредени на митрополитот биле епископите на осумнаесет македонски градови и населени места меѓу кои биле Лерин, Воден, Костур и Сер.

Вистинскиот поттик за писмено писмо дошло околу 8-от век од нашата ера со потребата да се христијанизираат многуте племиња кои зборуваат словенски надвор од границите на империјата.

Бидејќи не успеале да создадат писмен јазик користејќи ги рунските и примитивни „линии и засеци“, научниците набрзо почнале да ги разгледуваат коине и латинските азбуки, но исто така им било многу тешко да ги снимат сложените звуци на словенскиот јазик.

Иако постојат различни мислења меѓу научниците за тоа кој го создал и кога, следното писмо што било пуштено во употреба било глаголското писмо.

Глаголското писмо го добило името од македонскиот збор „глагол“ што значи „збор“ и зборот „глаголати“ што значи „да се зборува“. За оние кои никогаш порано не виделе книга, изгледаше како писмата да зборуваат со читателот и да му кажат што да каже.

Иако глаголското писмо било комплетно и способно да ги испорачува сложените звуци на словенскиот говор, тоа било напуштено за поновото кирилско писмо.

Поради различните научни мислења за потеклото и развојот на овие писма, нема да навлегуваме во нивната историја, туку повеќе ќе нагласиме дека и двете азбуки биле развиени во Македонија од македонски научници за да служат за една цел;

Христијанизирајте го словенскиот народ од Источна Европа.

Знаеме дека браќата Кирил и Методи воведоа ревизија на пишаниот македонски јазик во текот на 8-ми и 9-ти век од нашата ера. Оваа изјава можеби е прилично контроверзна, но можеме да кажеме дека браќата не ја измислиле туку ја обновиле македонската азбука, врз основа на старите македонски традиции, за правилно да ја доловат природната еволуција на говорниот јазик. Македонскиот устен јазик отсекогаш постоел и природно еволуирал. За жал, поради продолженото римско влијание, писмената форма била занемарена и имала потреба од реформа. Она што го започнаа браќата Македонци подоцна го презедоа нивните ученици.

Климент како најсветлиот беше заслужен за конечната реформација на азбуката која стана позната како кирилица.

Климент го ажурираше писмениот дел од македонскиот јазик за да ја искористи неговата природна еволуција и го направи поедноставен и фонетски. Климент бил заслужен и за преведувањето на евангелијата и другите дела и за нивно достапни на македонскиот јазик вообичаено наречен „староцрковнословенски“.

Браќата Кирил и Методи биле Македонци, домородци од Солун, кои биле прогласени за апостоли на јужните Словени и татковци на словенската книжевна култура. Кирил, помладиот од двајцата, го добил името Константин кога се крстил. Многу подоцна го добил името Кирил.

Македонските научници не само што го решија проблемот со пишувањето на заедничкиот македонски јазик за релативно краток временски период, туку успеаја и успешно да го промовираат и научат на целиот словенски свет. Овој вид на успех не само што беше најважен, туку и без преседан во историјата на светот.

Бидејќи немаше кој да зборува во името на македонскиот народ кога се пишуваа балканските истории по распадот на Отоманската империја, странците како Грците и Бугарите узурпираа делови од историјата на Македонија и земаа заслуги за македонските дела и достигнувања.

Она што е важно овде е дека овие дела и достигнувања потекнуваат од Македонија, не од Грција и не од Бугарија и како такви мора да му се припишат на народот во Македонија.

Добро познат факт е дека Бугарите никогаш не го победиле, не го освоиле или нападнале Солун, па како можат современите Бугари да тврдат дека Кирил и Методи, Солун се мачат, истите тие луѓе на кои им се припишува „измислувањето“ на кирилицата се Бугари?

Слично на тоа, иако Словените никогаш не го освоиле Солун, според византискиот император Михаил III, жителите на Солун зборувале чисто словенски. Како е можно во Солун да зборуваат „чисто словенски“ кога ниту еден Словен никогаш не стапнал во тој град?

„Солунските браќа, апостолите на Словените, како што се нарекуваат различно, се тврдат од различни извори како Грци, Бугари или Македонци. Ваквите категории се несоодветни за средниот век, пред формирањето на современите народи. Кирил и Методи биле византиски мисионери. Можеби биле од источно-јужнословенско потекло или можеби го научиле солунскиот дијалект од селаните во областа. Кога моравскиот император Растислав апелирал до византискиот император Михаил III во Константинопол за мисионери да го поучуваат евангелието на Словените од Моравија, Михаил ги избрал Кирил и Методи, кои биле добро познати како византиски научници и дипломати. Михаил го оправда својот избор со познатата реченица: „Вие сте Солунчани, а сите жители на Солун зборуваат чисто словенски“. (Питер Хил. Македонците во Австралија. Карлајл: Хеспериан Прес, 1989 година. Страна

2)

Повторно, ако Словените никогаш не влегле во Солун, како било тоа што сите Солунци зборувале „чисто словенски“, а не грчки како што Грците денес сакаат да веруваме?

Дебатите за тоа кои биле Македонците се апсурдни и контрапродуктивни бидејќи е добро познато дека македонскиот народ не само што бил доминантен фактор во работите на Византиската империја, туку и главен придонесувач за светската цивилизација.

Македонците презедоа иницијатива да создадат писмен јазик не само за себе како што правеа некои култури во минатото, туку и да едуцираат огромен дел од светот. Ако некој треба да биде заслужен за ширење на нивниот јазик и култура, тоа треба да бидат Македонците. Христијанизирањето и образованието на целиот источноевропски свет и дел од Азија сè до Сибир е пример за тоа што Македонците го постигнале за релативно краток временски период. Денес ги имаме следниве јазици со кирилица: абаза, абхазиски, адиге, аварски, азерски, белоруски, бугарски, дунгански, казачки, кирхиз, коми, македонски, молдавски, монголски, старословенски, руски, рутенски, српски, слависки , таџикистански, татарски, туркман, украински, узбекистански и јакутски.

Има две прашања кои произлегуваат од горенаведеното: 1)

зошто Македонците би биле подготвени да создадат јазик и да го шират толку далеку од својот домен? И 2) зошто странските племиња и народи на север како Сибир би прифатиле странски јазик од странски народ илјадници милји подалеку?

Ова е навистина енигма на која до ден денес се посветува многу малку размислување, особено од академици и научници. Сепак, ова не нè спречува да теоретизираме.

Анџелина Маркус отсекогаш верувала дека современите Македонци се природни наследници на целото македонско наследство од денот на настанувањето на Македонија, кое според неа се протега до неолитот. Според Маркус „многу од луѓето од Балканот до Сибир денес кои се нарекуваат „Словени“ им ја должат таа титула на Македонците“. Кога Александар ја освоил Источна Европа, тој создал градови и ги населил со Македонци. Овие градови останаа недопрени и живи и по исчезнувањето на македонските империи. Историјата, исто така, забележала дека кога Рим ја нападнал Македонија, половина од македонското население избегало на север надвор од римскиот домен. Луѓето што побегнаа беа претежно образовани и истакнати Македонци на кои тешко им беше да преживеат под римското угнетување и беа непроменливо цивилизирани и способни да го шират македонскиот јазик и култура во новите светови што ги населиле. Се проценува дека половина милион луѓе ја напуштиле Македонија пред околу 2.100 години и оттогаш го населуваат и шират македонскиот јазик и култура во Источна Европа и Азија сè до Сибир.

Кога таканаречените „словенски племиња“ од Дунав до Сибир биле христијанизирани во текот на 8, 9-ти и 10-ти век од нашата ера, тие биле христијанизирани од учители од Македонија, туѓ свет, свет кој требало да им биде туѓ на Словените. Сепак, ова барање за македонски наставници навистина се случи и доведе до формирање на Охридскиот универзитет, првиот универзитет во Европа.

„Причината што овие луѓе бараа учители од Македонија“, објаснува Маркус „е затоа што тие биле самите или се верувало дека се слични на Македонците“. Ова објаснува и зошто кога таканаречените „Словени“ дошле во Македонија нашле позната култура и јазик.

Анџелина Маркус, исто така, истакна дека: „За да имаме целосна македонска историја, култура, филозофија, треба да ги отвориме архивите на Ватикан, бидејќи стариот Рим последен одзел се од Македонија, а тие документи денес се скриени во тајно место. Останатите места што треба да се отворат се архивите на универзалната цариградска (истанбулска)

патријаршија. Во овие архиви се чуваат највредните работи за пишувањето и историјата на античка Македонија“. (Зак I)

Додека Охрид доживеа бум во областа на образованието и просветителството, Солун доживеа свое златно доба не само во уметноста и литературата, туку и во трговијата и индустријата.

Прославени научници, оратори, филозофи, мозаичари, резбарски мајстори, химнолози, архитекти, хагиографи итн., сите се собраа заедно во Солун не само за да ги изградат највеличествените цркви што светот некогаш ги видел, туку и да отворат училишта и да ги научат нивните занаети странски студенти за извоз.

Покрај огромниот македонски придонес во уметноста, занаетчиството, литературата и архитектурата, Македонците и служеле на Византиската империја како војници, државници, па дури и како цареви. Македонците го окупирале тронот на империјата во периодот од 867 н.е. до 1081 г. На византискиот трон служеле следните македонски цареви и царици: Василиј I Македонец (867-886), Лав VI Филозоф или Мудриот (886-9I2), Александар (886-913), Константин VII Порфирогенит (913-959), Роман I Лекапен (919-944), Роман II (959-963), Никифор II Фока (963-969), Јован Цимиске (969-976), Василиј II Македонски 976-1025), Константин VIII (1025-1028). ), Роман III Аргир (1028-1034), Михаил IV (1034-1041), Михаил V Калафат (1041-1042), Зоја и Теодора 1042 година, Константин IX Мономах (1042-

1055) и Теодора (1055-1056). (А. Василиев. „Историја на Византиската Империја (324 - 1453)“. The University of Wisconsin Press. 1952. страници 300-303)

Според Василиев, македонските династии спаѓаат во два периода. Првиот се протега од 867 н.е. до 1025 н.е. со смртта на Василиј II. Вториот, но краток период се протега од 1025 година до 1056 година од нашата ера со смртта на царицата Теодора.

Историчарите често ги нарекуваат овие периоди, особено првиот, како најпродуктивните и политички најуспешните во постоењето на Империјата. Империјата била особено продуктивна под раководството на Никифор Фока, Јован Цимискес и Василиј II.

За време на владеењето на Василиј II, империјата ги постигнала своите најголеми достигнувања и слава. Меѓу неговите успеси беа задушувањето на сепаратистичките движења во Мала Азија, неговото зголемено влијание во Сирија, нејзината делумна анексија на Ерменија, нејзината анексија на Бугарија и нејзината успешна христијанизација на Русија. По прифаќањето на христијанството од Византијците, Русија стапила во поблиски религиозни, политички, трговски и културни врски со Византиската империја.

По смртта на Василиј II, Империјата полека западна во анархија и влезе во проблематичен период се додека Комнените не го зазедоа тронот во 1081 н.е. во кој момент Империјата ја поврати својата сила, внатрешниот ред беше повторно воспоставен и интелектуалните и уметничките активности повторно почнаа да цветаат.

Се чини дека се што е македонско е оспорено, а исто така и идентитетот на царот Василиј I Македонец. Дури неодамна научниците утврдиле дека Василиј е роден во градот Хариопол во Македонија.

Иако Василиј директно не придонел за македонската борба за независност, како моќна македонска историска фигура тој придонесе за обликувањето на Византиската империја и преку династијата што ја основал го зачувал името Македонија и Македонец во аналите на историјата.

Како млад Василиј отишол во Константинопол да ја бара својата среќа и со својот добар изглед, високиот раст, огромната сила и способноста да ги скрши најдивите коњи, го привлекле вниманието на многумина. Приказните за него стигнале дури и до императорот Михаил III кој го поканил да му биде гостин во неговиот двор. Набргу станаа пријатели за пиење и за кратко време шармот и харизмата на Василиј го одзеде најдоброто од царот кој го прогласи за совладетел и го круниса во храмот на Света Софија. На Василиј за жал му здосади Михаил и за една година од нивната врска го убива и се прогласи за цар, со што се роди македонската династија која траеше два века.

Дел 5 - Формирање на македонска држава Во исто време одредени сегменти од македонското општество доживуваа културен просперитет, други сегменти беа оданочени до смрт за да платат за тоа и за достигнувањата на славата на Империјата.

Иако бугарската експанзија во 10 век престанала, Македонија сè уште била окупирана и од Бугарската и од Византиската империја.

Бидејќи ниту една империја немаше пристап до ресурси надвор од нивните територии, и двете империи беа зависни од внатрешни средства за поддршка на нивните администрации и воени кампањи. Економијата на Македонија во тоа време беше претежно рурално земјоделство составено од комуни кои работеа независно и кооперативно со кланови и племенски односи. Племенските господари, кои во најголем дел биле водачи на задругите, владееле со кнежевствата.

Како што се зголемувала потребата за повеќе ресурси за да се поддржат двете империи, така се зголемувала и византиската и бугарската контрола над македонските кнежевства.

Племенските господари кои самостојно или полунезависно управуваа со Македонија набргу станаа послушни орудија на окупаторите. Со текот на времето, овие господари беа именувани и разрешени по волја на нивните владетели и постоеја само за да им служат. Покрај назначените господари, Бугарите донеле и свои судии, даночници и црковни службеници.

Со зајакнувањето на византиската и бугарската власт во Македонија, се забрза падот на племенската самоуправа кај Македонците. Во тоа време и Византиската и Бугарската Империја имале добро формирани феудални општествени односи. Се повеќе и повеќе земјоделски задругарски комуни се трансформираа во територијални комуни, што ја забрза поделбата на задружничкиот имот. Како резултат на распадот на клановската врска во Македонија, почнаа да се појавуваат нови и бројни феудалци, кои заземаа земји и луѓе. Меѓу нив имало странци и црквата. На странците од другите делови на империјата им беа дадени македонски земји и привилегии да го користат македонското население за да ја вршат својата работа.

Црковните и манастирските земјишни поседи се формирале и со текот на времето се зголемувале преку подароци и со конфискации. Многу македонски селани ги загубија своите земји од црквата поради неисполнување на заеми или поради обвинувања за верски злосторства.

Воспоставувањето на феудалните општествени структури во Македонија го отвори патот за масовна експлоатација не само на феудалните кнежевства туку и на слободните селани кои сè уште живееја во селските заедници. Ситуацијата се влошила околу средината на десеттиот век кога завршиле профитабилните бугарски освојувачки војни. Немајќи други значителни извори на приход за поддршка на бугарските воени, административни, судски и црковни системи, Бугарите се свртеа кон феудална експлоатација. Откако сите си го зедоа резот, македонскиот селанец остана без ништо. Притиснати на работ на гладување, македонските селани се побунија во она што подоцна стана познато како Богомилско движење. Иако имало религиозна природа, богомилското движење било претежно класна борба меѓу сиромашниот македонски селанец и неговите богати странски владетели. Богомилското движење е иницирано во Македонија од македонски свештеник по име Богомил.

Богомилското движење, всушност, беше бунт против секуларните феудалци, државниот орган и самите империи.

Странското владеење донесе повисоки даноци, повеќе насилство и дополнителни казни за обичниот народ. Селата осиромашија, а селаните ги загубија имотите и средствата за живот. Многумина беа заробени и станаа кметови и робови, понекогаш на нивните сопствени земји.

Се вели дека во зората на средновековна Македонија станале двајца великани, Климент Охридски и еден свештеник по име Богомил. Првиот беше просветител и писател чие истакнато дело е гордоста на Македонија. Вториот беше идеалист чија еретичка теорија стана собирен крик за угнетените во Македонија, а подоцна и низ Европа.

Богомил бил првиот што поучувал религиозни елементи усвоени од Пауликијанското и Марсалиското учење. Овие верувања, кои забрануваа земање тајни, обожување слики, вклучувајќи го и крстот, и побиваа голем дел од Библијата, веројатно беа воведени во Македонија од ерменските колонисти депонирани во Тракија од минати византиски императори.

Многу од дуалистичките, антицрковните и антифеудалните карактеристики на овие движења го нашле својот израз во богомилската идеологија.

Под феудална сопственост, селаните биле целосно зависни од нивните феудалци. Некои историчари тврдат дека посетата на Климент Охридски на бугарската престолнина и неговата оставка како епископ неколку месеци пред неговата смрт биле одговор на насилството и пустошот што Бугарите го нанеле врз народот на територијата на Великата епископија.

Брзото ширење на богомилското движење го поттикнало Петар, бугарскиот крал, да преземе мерки за негово задушување, но тој не успеал. Богомилството било најсилно на територијата дефинирана со триаголникот на реката Вардар, Охрид и планината Шар. Меѓутоа, неговата интервенција им нанела многу страдања на Богомилите. Но, ниту најсуровиот начин не го спречи востанието, кое со текот на времето се прошири и стана општо народно движење. Смртта на Петар и руските кампањи против Бугарите драстично ја намалија бугарската контрола над Македонија, дозволувајќи му на Богомилското движење да процвета, барем за некое време.