Специјален извештај од интервју: Отец Никодим Царкниас и борбата за верска слобода
На 18 декември 1993 година, Канадско-македонското историско друштво (Canadian Macedonian Historical Society – CMHS) спроведе значајно интервју, водено од Ники Алексиу, со отец Никодим Царкниас. Интервјуто се одржа за време на многу забележаната посета на Царкниас на Торонто, патување наменето да ѝ укаже на меѓународната заедница и на македонската дијаспора на систематското потиснување на културниот и верскиот живот на етничките Македонци во границите на северна Грција (Егејска Македонија).
Биографски осврт и патот кон несогласувањето
Роден во 1942 година во Суботско (Aridaia), отец Царкниас пораснал во културната средина на егејскиот регион. Тој бил ракоположен за свештеник во Грчката православна црква во 1973 година, служејќи им на верниците речиси две децении. Сепак, неговата служба била обележана со сè поголеми трења со црковната хиерархија. Царкниас опиша како неговото одбивање да користи исклучиво грчки јазик во богослужбите—претпочитувајќи да ги признае локалните македонски говори и обичаи на своите парохијани—довело до неговото конечно отстранување во 1991 година. Официјалното обвинение било "недолично однесување", но, како што Царкниас му објасни на Алексиу, вистинската причина било неговото отворено изјавување на македонскиот етнички идентитет и неговиот отпор кон политиките на хеленизација на епархијата во Лерин (Florina).
Искоренувањето на обичаите во Леринскиот регион
Централна тема на интервјуто беше административниот обид да се "искоренат" верските традиции на етничките Македонци. Царкниас опиша неколку конкретни поплаки:
- Забраната на македонските песни: Забраната на традиционалните македонски народни песни и напеви за време на верските празници и свадбите.
- Јазично потиснување: Задолжителната употреба на грчкиот јазик при исповед и проповеди, дури и во селата каде што постарото население зборувало само македонски.
- Уништувањето на наследството: Прикриеното и отвореното отстранување на иконографијата или натписите во словенски стил од локалните цркви, за да се усогласат со строго грчкиот историски наратив.
Претходникот од 18 октомври и торонтската мисија
Декемвриското интервју се надоврза на пократкото обраќање што Царкниас го одржа на 18 октомври 1993 година, кратко по неговото пристигнување во Канада. Во декемвриската средба тој навлезе во поголеми детали во врска со правното и физичкото малтретирање со кое се соочувал во Грција, вклучувајќи повеќекратни судски покани и закани од ултранационалистички групи. Тој ја претстави својата борба не како политичка побуна, туку како мисија за човекови права, тврдејќи дека правото да се моли на својот мајчин јазик е основна слобода.
Влијание врз торонтската дијаспора
Интервјуто послужи како повик за акција кај Македонците-Канаѓани. Со документирањето на неговото сведоштво, Друштвото обезбеди сведоштво од прв извор за "Егејското прашање" кое ја надминува апстрактната историја и навлегува во живеаната стварност на деведесеттите години. Присуството на Царкниас во Торонто ги поттикна локалните организации да упатат петиции до канадската влада и до меѓународните набљудувачи за човекови права, за да извршат притисок врз Грција да го признае своето македонско малцинство и да им ја врати верската автономија.
Осврт на значењето
Интервјуто на отец Никодим Царкниас од 1993 година останува еден од најзначајните документи во архивите на Друштвото во врска со современата борба за човекови права. Тоа го истакнува спојот на верата и идентитетот, покажувајќи како проповедалницата стана линија на фронтот за зачувување на македонската култура во егејскиот регион. Неговиот пркос доведе до конечното воспоставување на македонско православно присуство независно од Грчката црква—движење што и денес останува извор на културна гордост и на спротивставени мислења.