Предавањето одржано на 3 мај 2001 година не беше само историски осврт, туку "извештај за состојбата" изнесен на врвот на вооружениот конфликт во Македонија во 2001 година. Професорот Стоимилов, говорејќи од позиција на својот авторитет како географ и виш академски работник на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј", се обиде да го премости јазот меѓу академскиот свет во Скопје и дијаспората во Торонто. Неговата основна цел беше да понуди научна основа за македонската државност во време кога внатрешната безбедност и меѓународниот идентитет на земјата беа под екстремен притисок. Резимето на неговото обраќање укажува на премин од традиционалната историја кон "применета географија", каде што картографирањето на луѓето и на етничката припадност станува алатка за национален опстанок.
Проширен политички и геополитички контекст
Разработката на Стоимилов за "балканските соседи" беше вкоренета во поимот негационизам. Тој истакна дека Македонија е единствена во Европа зашто се соочува со три различни вида негирање од своите соседи.
Територијалното негирање (Србија): Тој објасни дека српското гледање за "Стара Србија" беше остаток од империјалните претензии на 19 век, што ја попречуваше демаркацијата на современите граници сè до самата година на неговото предавање (2001).
Негирањето на идентитетот (Бугарија): Стоимилов навлезе во детали за "јазичниот спор", објаснувајќи дека Бугарија, со тоа што ја признава државата, но не и јазикот, всушност ја третира Македонија како "втора бугарска држава", што, како што истакна, ја поткопува суверената самобитност на македонскиот народ.
Негирањето на името и на наследството (Грција): Грчката позиција ја окарактеризира како обид за монополизирање на историскиот "бренд" на Македонија. Ова, како што истакна, создаде дипломатска блокада што ја спречи Републиката да се интегрира во европските структури и со тоа ја ослаби нејзината внатрешна етничка кохезија.
Сеопфатна разработка на класификацијата на населението
Најакадемскиот дел од предавањето на Стоимилов беше неговата прецизна категоризација на населението, за која истакна дека е единствениот начин да се одржи функционална држава.
Нацијата (уставен субјект): Тој смета дека македонскиот народ е "сопственик" на државниот идентитет. Без овој централен столб, како што истакна, Македонија би престанала да биде суверен субјект и би станала "територија" со која управуваат други.
Национални малцинства: Ги дефинираше како групи што се законски и културно заштитени, но имаат основен "политички центар" во соседна држава (на пример, Тирана за Албанците, Белград за Србите). Истакна дека правата на овие малцинства мора да се почитуваат, но тие не смеат да го надминат "државотворниот" статус на мнозинската нација.
Етнички групи (без сопствена држава): Истакнувајќи ги Ромите и другите групи, Стоимилов прикажа "чиста" форма на културен идентитет што не е поврзана со конкурентски геополитички проект, спротивставувајќи ги со националните малцинства чиишто политички лојалности понекогаш можат да бидат влечени кон соседните матични држави.
Продлабочен демографски и статистички преглед
Стоимилов го искористи контрастот меѓу Република Македонија (25.713 km²) и географска Македонија (68.000 km²) за да го објасни "македонскиот синдром"—чувството дека си фрагментиран народ.
Поделбата град-село: Тој претстави мрачна слика за "демографското опустување". Како што македонската младина се преселуваше во Скопје или се иселуваше во Австралија и Канада, виталното "биолошко ткиво" на пограничните краишта почна да се кине.
Системот "тапија": Тој се повика на поимот тапија (имотен лист) од отоманскиот период. Според географското гледање на Стоимилов, земјата без население што живее на неа со текот на времето го губи својот политички карактер. Тој предупреди дека "пописните војни" се водат не само со пенкала, туку и со физичко присуство во селата. Ако македонското население се повлече од планините и од границите, стварниот суверенитет на државата се стеснува на градските граници на Скопје.
Улогата на дијаспората: стратешко вложување и зачувување
Последната разработка од предавањето беше насочена кон "активната дијаспора". Стоимилов истакна дека македонската заедница во Канада не треба да биде само "музеј на културата", туку "стратешка резерва" за татковината.
Стратегии за спротивставување на иселувањето: Тој предложи дијаспората да купува куќи и земја во областите каде што македонското население се проретчува. Ова не е заради лична добивка, туку за да делува како "демографско сидро".
Политичко лобирање: Тој нагласи дека дијаспората има слобода да зборува и да лобира во западните демократии на начини какви што граѓаните на Републиката, ограничени од кревката дипломатија, не можат.
Зачувување на "тапијата": Завршната мисла беше дека "Македонското прашање" ќе го решат тие што ја поседуваат земјата и тие што живеат на неа. Тој ја предизвика публиката да се погрижи нивните деца да останат поврзани со тлото на Македонија, дури и ако се родени во "зелените предградија на Торонто".
Заклучок и академско наследство
Предавањето заклучува дека "етничката култура" на Македонија не е статична збирка народни песни и носии, туку динамична и ранлива политичка реалност. Наследството на Стоимилов, како што е претставено во овој извештај, е инсистирањето дека географијата е темел на историјата. За да го преживее македонскиот народ "кошмарот" на 21 век, тој мора да ја совлада статистиката на сопственото население, да ја брани легитимноста на својот јазик и да одржува физичко присуство на целата своја географска територија.