Дел 2 – Римска окупација На почетокот, откако живееле слободно со векови, на М - Part 03

Во меѓувреме, желни да ја искористат ситуацијата, во Македонија се појавуваше нова сила на моќ. Во 976 година од нашата ера, годината кога умрел императорот Јован (Цимискес), четворицата браќа Комитопули, Давид, Мојсеј, Арон и Самоил кренале бунт. Со распадот на бугарското владеење и во отсуство на византиските сили кои воделе поход во Сирија, бунтот бил успешен и браќата решиле заеднички да владеат со својата новоформирана држава. За жал, заедничкото владеење не траело долго бидејќи тројца од браќата умреле еден по друг, оставајќи го Самоил како единствен наследник на новата држава.

Според воениот историчар Ванче Стојчев, браќата Комитопули организирале две востанија, едно во 969 година и друго во 976 година. Според Јован Скилицес, кој бил еден од најдобрите извори во тој период, Комитопулите го организирале првиот бунт против бугарските браќа Борис и Роман, синови на царот Петар и вториот бунт против Византиската империја. (Ванче Стојчев. „Воена историја на Македонија“. Воена академија.

Скопје, 2004. Страна 63)

Според византиските извори, таткото Никола и четворицата браќа припаѓале на класата на истакнати и моќни достоинственици наречени бољари кои биле многу влијателни во бугарскиот двор на Петар. Никола бил член на кралскиот совет и верно му служел на Петар до крајот на животот.

Како и кај многу истакнати Македонци, идентитетот на семејството Комитопули е оспоруван од различни академици.

Бугарите тврдат дека Никола и неговата сопруга Рипсимија биле Бугари. Историчарите Прокиќ и Петровиќ, од друга страна, тврдат дека Комитопулите биле кралски членови од племето Брсјаци. Сепак, други извори веруваат дека Никола и неговото семејство потекнуваат од персиските колонисти кои царот Теофил ги преселил во Македонија. Сепак, најсилните аргументи се во корист на Никола и Рипсимија да се Ерменци по потекло, бидејќи имињата на нивните деца Давид, Мојсеј, Арон и Самоил се ерменски имиња кои се користат во Ерменската црква до денес. Името Рипсимија, кое на ерменски е Хрипсиме, е исто така почитувано ерменско име.

Според ерменски извори, Самоил и неговите браќа се родени во кантонот Дерјан во Ерменија и биле донесени во Македонија од царот Василиј I Македонец, како полк за борба против Бугарите, но во првата битка тие ја смениле страната и им се придружиле на Бугарите. Ерменските извори, исто така, велат дека Давид, Мојсеј, Арон и Самоил се всушност библиски имиња дадени на истакнати луѓе како што се патријарси, кнезови, свештеници, филозофи итн. (Ванче Стојчев. „Воена историја на Македонија“. Воена академија. Скопје, 2004 г.

Страна 63)

Без разлика на потеклото или етничкото потекло на Комитопулите, она што е важно овде е дека тие ја зграпчиле власта и од Бугарите и од Византијците и формирале држава во срцето на Македонија, а подоцна ја претвориле во огромна империја која ривал на таа на Филип II.

Првично Самоил ја подигнал својата војска од македонското население и кон крајот на 10 век ја освоил јужната половина на Бугарија, Србија, Хрватска, Албанија и поголемиот дел од грчката територија. Тој создал голема македонска држава, која се протегала од Црното Море до Јадранското Море и од реката Сава до Јонското Море.

Самоил се прогласил за Цар и бил крунисан од римскиот папа.

Првата престолнина му била Преспа, а потоа Охрид. Охрид станал и центар на Македонската Охридска Архиепископија.

Самоиловата држава е од големо значење за историјата на македонскиот народ затоа што ги поставила основите за посебна и самостојна нација. Она што го поттикна создавањето на таков народ беше македонскиот народ кој во тоа време се најде експлоатиран од сите страни и својата борба за независност ја бараше преку бунтот што го водеа браќата Комитопули, а потоа и Самоил и неговите наследници.

Војната меѓу Византијците и Македонците траела 48 години од 970 до 1018 година за кое време се воделе тринаесет големи битки и голем број помали.

Самоиловата воена, политичка и стратешка мисија била да создаде силна и независна македонска држава. Таа мисија почнал да ја извршува веднаш откако Византија ги освоила источните делови на Бугарија.

Територијата на која Самоил ја основал средновековната македонска држава била речиси со иста големина како државата на античкиот македонски крал Филип II, што го налутило Василиј II кој ја започнал првата кампања во 995 година против Самоил.

Не случајно Самоил ја доби својата најсилна поддршка од македонското срце дефинирано од триаголникот на реката Вардар, Охрид и планината Шар. Успехот на Самоило беше поттикнат од богомилското движење и неговото негодување кон странската власт. Во Македонија богомилското движење било особено влијателно во создавањето поволни услови за ослободување востание и формирање на самостојна држава.

Самоил целосно ја искористил ситуацијата и ја основал македонската држава.

Самоил самиот не бил богомил, но го прифатил богомилството и неговото право да постои во неговото кралство.

Самоиловото кралство имало сосема поинаква внатрешна и надворешна политика од неговите соседи со голем број главни градови, вклучувајќи ги Преспа, Охрид, Прилеп, Битола, Прониште и Сетин, кои тој одвреме-навреме ги користел, сите лоцирани во срцето на Македонија.

За општествено-економските услови и организацијата на Самоиловата држава се знае многу малку. Веројатно мнозинството луѓе биле селани, главно слободни, но оние што работеле на феудалните имоти биле или кметови или црковни луѓе. Кметовите работеле и на световни и на црковни земји, додека црковните лица работеле исклучиво на црковни земјишта. Бидејќи биле од малку подобра општествена класа, црковните лица биле ослободени од високи даноци, но, од друга страна, биле обврзани да донираат дополнителна работа, веројатно во општествено корисна работа, наместо даноци.

Благородничката класа во Самоиловата држава била составена претежно од феудалци и аристократи кои биле сојузници зад Самоил и ја поддржувале неговата политика. По неговата смрт, сојузите почнаа да се распаѓаат и благородниците тргнаа по својот пат во следење на сопствените интереси.

Ропството ретко се практикувало, но понекогаш робовите биле заробени и продавани, обично надвор од кралството. Главниот извор на робови биле воените заробеници.

Поголемиот дел од приходите на Самоил доаѓал од царско земјиште, продажба на добиток, судски казни и воен грабеж.

Самоиловата ризница содржела многу скапоцености, вклучувајќи злато и пари. Немајќи свои монети ковани, валутата што циркулирала во Самоиловото царство била онаа на Византиската империја.

Што се однесува до неговиот воен состав, Самоил бил врховен командант и ги ангажирал своите сили речиси исклучиво од сопственото кралство. Тој имал огромна војска составена и од пешадија и од коњаница. Самоил бил способен стратег кој лично учествувал не само во планирањето туку и во изведувањето на битките. Во најголем дел, оружјето и воената облека на Самоило биле слични на византиската. Неговите војници носеа кратка надворешна туника, панталони и челична кошула. Тие, исто така, носеа шлем со ротирачко продолжение што можеше да се спушти до брадата за да го заштити лицето на воинот. Секој војник бил вооружен со одбранбен штит, долго копје и меч. Други додатоци вклучуваа бубачки и стандарди.

Освен редовната војска, Самоил вработувал и свои телохранители. Самоил немал морнарица или било каков вид на воен брод.

Официјален јазик на Самоиловото кралство бил македонскиот, иако коине исто така повремено се користел како јазик на дипломатијата во царската палата.

Самоил изградил некои од најзначајните градби во неговото кралство, вклучувајќи ја базиликата Свети Ахил, неговите различни палати и голем број цркви сместени во јужните делови на неговото кралство.

Познатата и историска Охридска Архиепископија била создадена за време на Самоиловото владеење. Во почетокот Архиепископијата била со седиште во Преспа, но кога Самоил се преселил во Охрид, ја донел со себе. Охрид стана негов главен град како и негов верски центар. По неговото консолидирање, на новиот архиепископ му била дадена власт над сите епископи кои потпаднале под Самоиловата јурисдикција. За жал, Византијците одбиле да го признаат охридскиот архиепископ, веројатно затоа што римската црква што го крунисала Самоил ја осветила. За време на Самоиловото владеење македонската црква била доста популарна и свештенството, особено епископите, ги уживале своите привилегирани позиции.

До август 1018 година, Василиј II успеал да ги уништи последните остатоци од четириесет и двегодишното владеење на Самоило (976-1018) на неговото македонско кралство.

Откако Василиј II ја освоил Македонија, ја направил византиска провинција и ја поделил на теми. Потоа инсталирал голема војска за да го зачува мирот.

По смртта на Самоил, Охридската архиепископија била подредена на византиската власт и инкорпорирана во Константинополската патријаршија. Македонија беше реорганизирана на триесет и две епархии. Во Охридската архиепископија биле вклучени и бугарската, српската и албанската епархија. Архиепископот и Црковниот синод добија врховна власт над Охридската архиепископија. Синодот се состануваше во Охрид еднаш годишно за да избере нови епископи и дисциплинирано свештенство обвинети за разни прекршувања и недолично однесување.

Охридскиот архиепископ повеќе не бил избиран од Синодот, како што бил под Самоиловата власт, туку бил назначен од Константинопол и потврден од византискиот император.

Архиепископот останал автокефален, но бил подложен на византиските државни и црковни власти. Бил член на главната управа на Цариградската патријаршија, присуствувал на нејзините седници, ги бранел интересите и престижот на Византиската црква и учествувал во разрешувањето на несогласувањата со западната црква.

Василиј II му дозволил на повисокото свештенство на Архиепископијата да задржи некои привилегии. Со тоа ја добил нивната поддршка во зајакнувањето на византиската власт во Македонија. За да се покаже сочувствителен, тој го поставил и Јован Дебарски, Македонец, за шеф на Архиепископијата.

По смртта на Василиј II во 1025 година, неговиот наследник Лав се обидел да ја зајакне контролата над македонската црква со замена на македонскиот јазик со коине. Наишол на противење, во 1037 година го отстранил Јован Дебарски, еден од најсилните поддржувачи на македонскиот јазик. Отсега охридските архиепископи и епископите на црквите во Охридската архиепископија редовно се избираа од редот на коинеговорното свештенство. Пониското свештенство останало да зборува македонски затоа што било најблиску до македонскиот народ.

Кога Охрид дошол под византиска контрола, архиереите што зборувале коине почнале да ги искоренуваат сите документи напишани на македонски јазик. Многу ракописи кои биле зачувани во Охрид биле уништени. Во црквите почна да се проповеда македонска литургија во преработки преведени од коине. Македонските имиња на реки, градови итн., исто така, биле заменети или со класични коине или со латински имиња.

Охридската архиепископија полека стануваше коине говорна институција дизајнирана да ги уништи македонските традиции, кои се негуваа низ годините. Македонската писменост, сепак, не можеше целосно да се уништи. Адаптацијата на коине не успеа да заземе длабоки корени кај луѓето кои продолжија да комуницираат на својот мајчин македонски јазик.

Мнозинството од македонското население по смртта на Самоило станало потчинето на феудалците. Кметовите ја формирале основната категорија на врзаното феудално население. На кметовите им било дозволено да ги задржат своите наследнички имоти, но под власта на феудалците. Под кметовите беа безземните луѓе. Живееле и работеле на феудални имоти или на земјиште што заедницата им ја издвоила. Под безземјето се наоѓале слугите на феудалците.

Нивниот имот бил дел од личниот чин на феудалецот и тие биле лично врзани за нивните господари кои имале овластување да ги продадат заедно со нивната земја.

Под слугите беа робовите. За разлика од класичните робови кои немале никакви права, со текот на времето и дадените услуги, овие робови постепено добивале мали имоти, како и одредени права од нивните феудалци. Класата на робови се состоеше речиси исклучиво од оние кои или не можеа да ги платат државните даноци или оние кои се побунија против нивните експлоататори или државата.

Црковните луѓе, пак, биле посебна класа на луѓе. Црковниците кои поседуваа земја уживаа одредени привилегии кои и беа доделени на црквата од државата.

Како црковните луѓе, занаетчиите кои биле вработени на феудалните имоти биле посебна и попривилегирана класа на врзаното население.

Во однос на оданочувањето, Византијците воспоставиле три вида феудална рента позната како работа или корве, љубезна и парична. За жал, македонското население беше оптоварено со сите три типа. Работната рента или корве важеше за целото население поврзано или обврзано да работи за феудалец.

Процентот на овој неплатен труд не бил дефиниран, така што во моменти на потреба, особено во летните месеци, на него се посветувале неколку денови од работната недела на една личност. Поголемиот дел од овој корве беше посветен на поправка или изградба на тврдини, изградба на патишта и мостови, изградба на чамци и печење леб за војската.

Киријата во натура, која варира од поединец до поединец, се плаќала со различни „готови производи“ направени за државата и за феудалците. Вообичаената практика на давање подароци на службеници беше особено тежок товар за населението.

Црквата барала и даноци во натура. Охридската црква, според воспоставениот канон, од целото население наплаќала даноци во натура.

Во овој период на големо се наплаќаше и парична закупнина.

По даночните реформи од 1040 година, редовните државни даноци се бараа да се плаќаат со пари. Со зголемената потреба за плаќање парични даноци, беше предизвикан силен стимул за тргување со стоки за пари. Ова, на многу начини, беше добро за економијата и развојот на феудализмот. За жал, транзицијата стана уште еден товар за македонското селско население.

Откако на феудалците им беа доделени правата да собираат државни даноци, злоупотребата не заостануваше далеку.

Многумина ја искористија својата позиција на авторитет и бараа дополнителни даноци за себе над оние пропишани со закон.

Покрај редовните даноци, Македонците беа обврзани да плаќаат и разни дополнителни даноци, како судски казни, патарина за преминување реки, риболов, воденички данок и брачен данок. Како брачен данок, младоженецот бил должен на својот епископ да му плати златно парче, а на невестата дванаесет ели (15 метри) лен.

До 1040 година луѓето станале многу незадоволни од византиската власт и ситуацијата во Македонија достигнувала точка на вриење.