Дел 20 – Крушевското востание Крушовскиот револуционерен округ опфаќал област - Part 07

По неуспешното Илинденско востание, ВМРО, покрај тоа што беше прогонувана од османлиските власти и од врховистите, беше соочена и со нова форма на борба; Српска и грчка вооружена интервенција. Имајќи корист од бугарското спонзорирано врховско искуство, владејачките кругови во Србија се надеваа дека со силата на оружјето ќе го постигнат она што не успеаја да го постигнат преку нивната пропаганда.

Србија веднаш по Илинденското востание ги започнала подготовките за влез во вооружената чедска борба во Македонија и употребила дел од декласираните елементи на револуционерното движење за да постигне навлегување на македонска територија.

Под директен надзор на високи српски воени и владини функционери, акцијата на српските бендови во Македонија се интензивирала во 1904 година и до 1905 година имало единаесет нелегални вооружени банди спонзорирани од Србија кои дејствувале во Македонија; вкупно повеќе од сто борци.

Навлегувајќи систематски од север кон централна Македонија, нивната цел беше да обезбедат, со сила на оружје, српска доминација во тој дел од Македонија во кој Србија имаше планови за Србија да добие излез кон Егејското Море.

Кога заврши Илинденското востание, грчки вооружени чети почнаа да навлегуваат и на македонските територии со цел да обезбедат и грчка доминација во јужниот регион на Македонија. Вклучувањето на грчките вооружени чети во Македонија датира уште пред Илинденското востание, но по востанието активностите стануваат се позастапени.

На овие странски вооружени сили им помагале и обезбедувале разузнавачки информации функционери од странските цркви и училишта кои биле директно спонзорирани од нивните соодветни влади. Грчките вооружени чети беа великодушно финансирани од грчкиот државен буџет и, како и нивните ривали Србите, Бугарите и до одреден степен Романците, направија огромни трошоци. Во текот на 1905 година повеќе од илјада вооружени грчки членови на бендот, мнозинството регрутирани од Крит, биле активни само во Битолскиот вилает.

Грчката вооружена акција беше особено насилна во јужните делови на Македонија. Овие чети ги искористија сите расположливи средства, вклучително и организирање погроми и палење цели села до темел, за да го скршат отпорот на македонскиот народ.

Додека грчките, српските и бугарските вооружени чети дејствуваа во Македонија тероризирајќи го македонското население, акциите што ги поздравија османлиските власти, големите сили, особено Австро-Унгарија и Русија имаа свои идеи. Иако надворешно нивната позиција беше да го зачуваат интегритетот на Отоманската империја, внатре секој се надеваше дека Македонија ќе дојде под нивна контрола. За да не бидат вознемирени и да се осигураат дека ќе надвладее мир, двете сили се согласија да се сретнат и да разговараат за реформите.

Состанокот за да се разработат реформите бил закажан за почетокот на октомври 1903 година, помеѓу царот Николај II од Русија и императорот Франц Јозеф од Австро-Унгарија во Мурцштег од кој подоцна станал познат како Реформи на Мурцштег.

Врз основа на предлозите на британската влада од 27 септември 1903 година, реформите во основа бараа двајца цивилни агенти, едниот од Австро-Унгарија, а другиот од Русија, да бидат назначени да служат со главниот инспектор Хилми Паша.

Нивната одговорност била да обезбедат османлиската администрација да спроведе специфични реформски програми во Македонските вилаети. Реформите, исто така, побараа да се назначи странски генерал со голем број европски офицери како негови аташеа за реорганизација на османлиската жандармерија во Македонија. Се размислуваше и за реформи во администрацијата и судството и развој на локалната самоуправа.

Османлиите не биле задоволни од овие наметнати реформи и направиле што е можно повеќе да ги саботираат, но конечно се согласиле да ги разгледаат. За командант на жандармеријата бил назначен генерал де Џорџис, Италијанец, а Македонија била поделена на пет сектори каде биле воспоставени странски офицери. Австријците беа поставени на чело на Скопскиот санџак, Италијанците од Битолскиот вилает, Русите од Солунскиот вилает, Французите од Серски санџак и Британците беа на чело на Драмски санџак.

За жал, како и со многу работи кои се однесуваат на македонскиот народ, реформите во Мурцштег никогаш не беа спроведени како што беше планирано и не ги исполнија македонските очекувања. И токму поради оваа причина тие беа директно осудени од ВМРО.

Единствената позитивна работа кај реформите беше тоа што тие ја потврдија пред Европа и светот борбата на македонскиот народ за слобода и желбата за независност.

По завршувањето на Илинденското востание, како што беше споменато претходно, ВМРО се нашла во исклучително тешка ситуација особено кога станувало збор за обезбедување на луѓето кои ги загубиле своите села и домови. Но, и покрај тоа што го направи ВМРО, што очигледно не беше доволно, луѓето доживеаја нераскажани маки. Расправијата влијаеше не само на физичкото битие на луѓето, туку и на нивната верба во способноста на ВМРО да ги реши нивните проблеми.

Раководството на ВМРО, исто така, беше погодено и се обвинуваше себеси за катастрофалната состојба што ја создаде.

Комуникации меѓу Окружниот и Централниот комитет полека се намалуваа и на крајот се прекинаа што доведе до распуштање на Централниот комитет како водечко тело на Организацијата.

Неуспешното востание, загубата на толку големи водачи на ВМРО, турската реакција и сега странското влијание беа премногу за ВМРО да ги поднесе. Се проширија блиските врски со селата и идеолошките разлики меѓу изолираните ограноци на ВМРО. Иако ВМРО продолжи да живее, немаше насока и беше на работ на идеолошки колапс. Меѓутоа, со текот на времето успеа да собере уште два конгреса. Со појавата на книгата на Крсте Мисирков, нов бран на мислења се ширеше низ Македонија. Мисирков предупредил да не паднеме под влијание на шовинистичките елементи и препорачал понационалистички пристап со цел да се исчистат бугарските спонзорирани врховистички и конзервативни елементи во Организацијата. На прилепскиот конгрес одржан во мај 1904 година, ВМРО била ревитализирана и повторно воспоставена нејзината независност. Најзначајниот развој на настаните што произлезе од овој Конгрес беше способноста на ВМРО да се ослободи од своите конзервативни елементи и да донесе резолуција за децентрализирање на организацијата и давање поголема моќ на подобластите. За жал, овој Конгрес буквално ја подели ВМРО на две идеолошки поларизирани половини.

Додека попрогресивната фракција на ВМРО усвои одбранбена стратегија, Врховистите водеа политика на обновена конфронтација. Двете фракции продолжија да се маскираат под ист транспарент и беа упатени кон пресметка. Пресметката се реализира во ноември 1905 година во Рилскиот манастир во близина на македонско-бугарската граница и зеде форма на Генерален конгрес. На дневниот ред имаше една единствена точка од огромно значење, за одредување на насоката на Организацијата. На Рилскиот конгрес присуствуваа вкупно 22 избрани делегати и со тајно гласање победи попрогресивната фракција.

Како резултат на Рилскиот конгрес беше издаден правилник со кој се прогласуваат целите на Централниот комитет, кој во основа бараше:

1. Создавање автономна и независна Македонија.

2. Постигнување на тоа со помош на обединет национален фронт, во долг период на револуционерна активност.

3. Спротивставување на секое странско мешање Додадена е уште една заштита што вреди да се спомене. ВМРО сега поседуваше капацитет да потсети на бунт со 75% мнозинство гласови од нејзините делегати. Тие може да бидат номинирани само од регионални поткомитети во Македонија;

гаранција која гарантира дека нема да има повеќе мешање од Софија и Врховистите.

Поразени на Рилскиот конгрес, Врховистите се преселиле во Софија и продолжиле да водат терористичка војна против раководството на ВМРО. И Никола Карев во 1905 година и Дамјан Груев во 1906 година беа индиректно елиминирани со терористички акти на Врховистите.

Бугарското мешање во Македонија не само што го оштети револуционерното движење, туку и предизвика страв кај цивилното население, созревајќи услови за балканска интервенција. Грција, а подоцна и Србија брзо ја искористија слабата ВМРО и исплашеното население. Со помош на турската војска тие можеа да ги засилат вооружените пропагандни кампањи внатре во Македонија. Целта била да се убијат две птици со еден камен. Бидејќи биле очи и уши на Турците, грчкото свештенство ги шпионирало Македонците и им откривало информации на турските власти. Турската војска, пак, ги засилила активностите за искоренување на остатоците од востаниците и нивните водачи. Во исто време, сред теророт, истите грчки шпиони на Македонците им го нудеа елинизмот како начин за спас. „Никој не може да негира дека Грците им должеле многу на Турците. Навистина, победата на Турците во 1903 година беше спас на хеленизмот во Македонија. Од самиот почеток, грчкото свештенство и познатите осмислија средства за пренесување информации на Турците. Турските власти од нивна страна ја поздравија оваа поддршка“. (Стр. 118-119, Дакин, Грчката борба во Македонија 1897-1913)

Најозлогласениот од грчкото свештенство бил костурскиот митрополит, архиепископот Германос Каравангелис.

Каравангелис бил испратен во Македонија од патријархот Константин V кој го фаворизирал атинскиот (најнационалистичкиот) стил на елинизмот и го избрал Каравангелис како вистинскиот човек да ја заврши работата.

Дакин го прикажува Каравангелис како харизматична и способна фигура на човек што е заслуга за човечката раса. (Стр.

119-127, Грчката борба во Македонија 1897-1913) Тоа, сепак, е далеку од вистината. Каравангелис бил безмилосен убиец и срам за христијанската религија. Каравангелис беше лично одговорен за атентатот на стотици македонски патриоти, меѓу кои и свештеници, познати личности, учители и водачи на ВМРО. Тој, исто така, беше лично одговорен за елинизирање на стотици македонски села со сила и со чист терор.

Првиот приоритет на Каравангелис по прифаќањето на функцијата митрополит костурски бил да собере војска. Не можеше да увезе, големите сили гледаа, па тој прибегна да купи. Најподложниот и најнемоќниот човек кој би ја продавал својата душа за злато е самонаречениот разбојник Коте од Рула „миленикот на Атина“. Коте го распродаде сопствениот народ за грчко злато. Од најпочитуваниот лидер на Чета, Коте стана најомразениот човек во Македонија. Кога Каравангелис одлучил кој ќе умре, Коте станал џелат. Покрај редовната плата за убиство, Коте и неговата група без стоки добија дополнителни награди од златници за претворање на саканите делови од телото од нивните жртви. Додека Коте го вршеше убиството во македонските села, Каравангелис лично со турска придружба ги елинизираше. Ништо и никој не можеше да му застане на патот. Тие што Каравангелис не можеше да ги купи или поткупи беа убиени. „Со задржувањето и фрагментирањето на Внатрешната организација во Западна Македонија, Кота (Коте) и Каравангелис не само што предизвикаа постојано одложување на проектираниот подем, туку предизвикаа и прерано преземање; и на крајот и двајцата придонесоа за нејзиниот пораз и неуспех. , најголемиот дел од снимените акции (апсењата, претресите и нападите на селата и бендовите)

ги извршиле Турците, но Турците речиси секогаш дејствувале врз основа на информациите доставени од Каравангелис или неговите агенти. Каравангелис повторно ги победил Турците нападнете го Смардеши (Смурдерш) на 9/22 мај 1903 година“.

(Стр. 132, Дакин, Грчката борба во Македонија 1897-1913)

„По Илинденското востание во август 1903 година, Каравангелис беше тој што, придружуван од 600 турски војници, ги посети селата, славејќи миса, зборувајќи со селаните и ги повикуваше да го предадат оружјето. Резултатот беше дека дури и такви упоришта како Апоскепос (Апоскеп), Загоричани (Загоричени) и Габреши (Габреш), кои само неколку месеци претходно се декларираа како егзархисти, сега се вратија во патријаршиското трло. Без поддршката од Турците, сомнително е дали делото на Каравангелис би било успешно. Меѓутоа, подеднакво е сомнително дали, освен за активностите на Патријархистичкото контра-движење, турските власти можеле да и зададат таков решавачки удар на Внатрешната организација (ВМРО).“ (Стр. 135, Дакин, Грчката борба во Македонија 1897 г. -1913)

Ниту моето мало село Ошчима не му побегна од раката на Каравангелис. Беше неделно утро кога Георгиос Цантос (Варда)

и неговата банда дојдоа во Ошчима барајќи да го убијат Поп Ѓорѓи Попов. По пат налетале на млад човек Јане Џигеров кој ја носел својата мазга на пасиште. Не е познато што се случило, но младиот човек бил пронајден мртов, со исечено грло. Откако го уби Јане, Варда упадна во црквата Свети Никола во Ошчима и го уби Поп Ѓорѓи прободувајќи го повеќе пати. Потоа му ја одра брадата од лицето и му го отсече прстот за благослов.

Варда беше подготвен да убие уште многу други да не беше Ошчимската чета предводена од Божин Темов, кој под закана со пиштол ги избрка Варда и неговите хаубари од Ошчима.

Брадата и прстот на поп Ѓорѓи Попов му биле доставени на Каравангелис во замена за злато.

За Коте од Рула, алчноста беше посилна од лојалноста. Лазо Поп Ттрајков, воведникот на свадбата на Коте и човек кој двапати му го спасуваше животот на Коте, се најде на хит листата на Каравангелис. По престрелката со Турците во Мариово, се слушна дека водачот на ВМРО Лазо Поп Трајков се здобил со рана на главата и е во бегство. Коте го стигна кај Турска Полена во Ошчима и по долг разговор двајцата се поздравија и Коте си замина. На пат кон Желево, Коте испрати неколку Желевци да го убијат и обезглават Лазо. Главата на Лазо ја однесоа кај Каравангелис да ја земе наградата.

Безглавото тело на Лазо беше погребано зад олтарот во црквата Свети Никола во Ошчима.

Крајниот срам за Каравангелис дојде по масакрот на селото Загоричени. Одбивајќи да се приклони кон хеленизмот, Загоричени, по директна наредба на Каравангелис, беше масакриран до последното лице на кое Грците можеа да положат раце, вклучувајќи ги и неродените деца во утробите на трудниците. Сведоците изјавија дека пронашле тела на бремени жени со пресечен стомак. Преживеаните кои го избегнаа злосторството одбиле да ги закопаат мртвите тела на своите соседи додека не ги видат странските достоинственици.

Мртвите со денови се чуваа се додека европските конзули во Битола не дојдоа сами да сведочат за злосторствата. Еве што имаше да каже Брејлсфорд; „Готвачот на овој хеленски поход беше постигнат во Загоричени, големо бугарско село (забелешка на авторот: македонско село, немаше бугарски села во Македонија) кај Клисура, кое, како и Мокрени, зеде водечко учество во востанието на 1903 г., и како Мокрени бил запален од Турците.Грчка чета, за која се вели дека броела над двесте мажи под тројца грчки офицери во униформа, ја изненадила ноќта (6-7 април 1905 г.) со помош на повици кои воделе селаните да претпостават дека турски редовни маневрирале во соседството. Тие запалиле десет куќи и дваесет и осум од привремените домови подигнати меѓу урнатините на последниот пожар. Тие раниле седум лица и убија најмалку шеесет, меѓу кои седум жени , дваесет и две лица над шеесет години и пет деца помлади од петнаесет. Имаше многу докази кои покажуваат дека локалните турски власти биле свесни за овој масакр, а некои околности се чинеше дека го вклучуваат и архиепископот Касторија (Костур). Сосема е јасно дека никаков конфликт или провокација не му претходеше на она што беше едноставно намерен масакр, а единствената причина за изборот на Загоричени беше тоа што тој беше желен и патриотски бугарски центар и дека не го послуша повикот на грчкиот архиепископ да се врати кај патријархот. пати.“ (Стр. 216-217, Македонија нејзините раси и нивната иднина)

По масакрот, кога било откриено дека е вмешан Каравангелис, за да ја избегне казната, кукавичкиот костурски архиепископ побегнал во Света Гора (Света Гора) каде што поминал две години криејќи се пред да побегне во Австрија. Денеска во Костур се наоѓа статуа на Каравангелис во знак на сеќавање на неговите големи придонеси за елинизмот.

Руманија од Букурешт го објави текстот на циркуларот што го пронајдоа Турците во некои документи запленети за личноста на грчки затвореник. Се чита како оригинален грчки документ, а неговата автентичност не е доведена во прашање од грчките органи. Се вели дека го носи печатот на грчкиот комитет.

(Запомнете дека во Македонија немало Бугари или „Бугари“).

Тоа гласеше вака:

„Храбри бранители на елинизмот, ви се обраќам денес со цел да ја изразам благодарноста што ја чувствува целата нација за сето она што сте го направиле и допрва ќе го правите во име на татковината. Продолжете со борбата против бугарските атентатори и не занемарувајте никакви средства за докажување на цел свет дека Македонија е чисто грчка, истребете ги поповите, учителите и славните што ги составуваат бугарските комитети, долго време е да се спроведе во пракса изреката: око за око, заб за заб. Кога станува збор за одмазда, не смееме да ги штедиме Бугарите, дури и кога се кријат под одеждите на свештеникот.Запалете, пукајте, убивајте и прочистете ја почвата на Македонија од се што е егзархистичко.Врховниот панхеленски комитет одлучи да ја интензивирате борбата користејќи го оружјето, храбри борци, и ако веќе некое време Комитетот едвај се чинеше еднаков на приликата, причината е што официјална Грција се двоуми. одобрувањето на целиот хеленски свет? Напред, тогаш додека не го збришете и последниот Бугарин во нашата Македонија. Вашите имиња ќе бидат впишани со огнени букви во аналите на трката. Нека даде Рајот да биде блиску денот кога сонцето на елинизмот ќе огрее врз Македонија; тогаш ќе има мир и за нас и за Турците, со кои стоиме во најдобри односи. Нашето мото нека биде: Исчистете ја Македонија од Бугарите.“ Цитат од восхитувачкиот труд на М. Гаулис, La Macedoine. (Стр. 217, Брејлсфорд, Македонија нејзините раси и нивната иднина)

Македонците беа добро запознаени со убиствените активности на бугарските спонзорирани Врховисти чии нови бранови на терористички банди почнаа да навлегуваат низ источните граници на Македонија во март 1904 година. успешно го укина бугарскиот напредок. На запад, четите млади Турци, кои дезертираа од војската за време на Илинденската востание, им се приклучија на албанските банди, ограбувајќи и убивајќи неселективно.