ДОЖИВОТНА ЈАМКА 127

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 127

- Боже, Раде, каде си бил, како изгледаш вака, сосем си про- киснал. Вадиго палтото веднаш од тебе!

- Милан. Говидов Милан! - со растреперен глас рече Раде.

- Па штоако сиговидел?! - Вера прозборува мирно.

- Ho, знаеш ли каде го видов? Во Психијатриската болница, кај тешко заболените, - зборуваше Раде и почна на глас да плаче, толку очајно како да е тој виновен за тоа. Или, како да му е роден брат.

- Добро де, и таму е болница за луѓе. И таму лекари лечат.

Што е толку страшно? -- пак спокојно додаде Вера.

— Ититоа говелиш, што е страшно?! Не можам да поверу- вам! - Раде викаше со широко отворени очи.

- Сигурно дека не е убаво, ама што може да се прави. Немој на Душица да сии кажал! Уште таков потреситреба!

- Нејас,нотиќеи кажеш! - рече Раде.

- Ама зошто, што има потреба? Виде како ладно го пречека кога се сретнаа пред неколку месеци.

- Мислиш дека ме сеедно? --ја праша Раде Вера и продолжи:

- Кога одевме кајградбата, многу се обвинуваше себеси баш поради тоа, зошто така бесчувствено да се однесе кон него на таа средба. Зборуваше дека и е многу жал и дека не знае како да го нај- де, бидејќи нема негова адреса ни телефон, ниту пак има кого да TO праша.

— Незнам, мене He миизгледа дека баш сака да го види, а и тој не верувам дека ќе сака да се сретне со неа. Прашање е дали може да контактира со кого било, штом е во таква состојба.

- Ужасно ce потресов. Штом ме препозна, тргна кон мене. Ho кога го спречи болничарот, почна да вика гласно. Викаше со силен глас, да ја поздравам Душица и да и кажам дека ја сака, многу ја са- ка!

Вера стоеше вкочането. „Боже, што тешка судбина. И него-Ba 1 HA нашата сестра“, и прелета во главата.

128 Драгица Најческа

- Не сум паметна што е подобро. Jac и минатиот пат ro пра- тив кај неа со најдобра намера, а виде што се случи. Како помина средбата?

- Не, jac овој пат морам да и кажам. Ако He сакашти, jac Ke и кажам. И тоа уште утре, - настојуваше Раде.

- Доброде, само малку даја подготвиме. Ина мама немој cera дан кажуваш.

- Нема.

— A тишто бараше таму? Нели бевте сочичо пред некој ден?

—CakaB Hacamo со докторот да разговарам.

-И,штотирече?

- Речедекатреба дагипијам тие лекови што MU TH даде, пове- ќе превентивно, но да Пијам.

- И pa mien, штомтака те советува. Не играј си играчки.

- За Милан сигурноќе преземеме нешто, штом му е пријател начичоглавниот лекар, - рече по малку Вера. - Барем да му обрнат повеќе внимание. Подобро да го лекуваат. Да не гледаат Ha Hero ка- KO на казненик.

- Но, Веро, претпоставувам дека лекарот ќе не посоветува дека е подобро да не се грижиме за него. И дури да не покажуваме дека сме заинтересирани да му помагаме. Тоа ќе биде така.

— Мислам дека сега веќе е поинаку. Поминаа доста години.

Работите малку се поизменија, Раде.

— Тој не верувам дека мисли така. Докторот, пријателот на ЧИЧО.

- Доброде,ќе видиме.

- Слободан исто така не верувам дека ќе сака во тоа да се ме- ша. А и нас можеби ќе не искара. Но, овој пат никого нема да слу- шам! - Раде зборуваше нервозно.

--Тојќе знае како да постапиме. Ајде сега оди дома!

Раде и вечерта не се напи од лековите. Имаше OTHOp И KOH ДОЖИВОТНА ЈАМКА 129 нив и кон лекарот што му ги препорача. Самиот не знаеше зошто.

Вечерта му се јавија сите слики од средбата со Милан во затворот.

И овој пат, сега, се почувствува како страшливец. Зошто не му се спротивстави на болничарот што го задржуваше Милан да му се приближи? Зошто не застана, не отиде накај него да се поздрави, туку на кукавички начин тргна кон излезот на дворот. Се направи дека не го познава. Исто како тогаш, пред повеќе години, во затво-рот? Ова гласно викање на Милан требаше да го натера да дојде до него. Да му каже макар некој утешен збор. Тој ниво еденмоментне чувствуваше непријателство кон него, не го сметаше за непријател на државата. Гуку за него мислеше како за жртва. Милан никогаш не може да биде непријател на народот... како што зборуваа за ин-формбировците преку радиото и пишуваа сите весници. Се реши да му ce јавина Слободан. Веднаш. Ноќва. Да му каже за Милан. Ќе му рече дека се чувствува должен барем сега со нешто да му ПОМОГ- не. Дека, што и да направил, тој веќе издржал казна, но дека како последица од таа ужасна казна сега тој е онеспособен за живот. Го загубил здравјето. Не е способен за работа. Се загубил. Му треба помош. Кој да му помогне? Нема никого. Што ако е доцна? Ноќе.

Треба веднаш да му се јави на Слободан! Не може да се губи време.

Ниеден ден.

3asBonu. Се јави стрината. „Таа е будна“, си помисли, „слика по цели ноќи“.

— Ce извинувам, - рече, -го барам чичко ми.

Тогаш Раде слушна како таа вика, HO Тивко, по мажот.

— Ало, што има, - се јави тој BO полусон, уплашено.

-- Сакав датикажам за Милан, To видов во болницата кај TBO-JOT пријател, докторот.

- Добро де, што ако сиго видел, јас знам дека е таму, -збору- ваше чичко MY во полусон, HO по малку нервозно. - За тоа ли ме бу- дишво ова време?

- Значи, знаеш, - рече Раде со чудење.

130 Драгица Најческа

--Спиј сега, па утре ќе зборуваме за Toa.

- Сакам да му помогнеме. Уште утре, - гласот на Раде силно трепереше.

- Штометој таму во болницата, значи му се помага. — Во гла- сот на чичко му се почувствува уште поголема нервоза.

- Повеќе да му помогнеме.

-- Реков, утре Ke зборуваме, ајде cera да спиеш, - беше катего- ричен чичко MY.

- Не можам да спијам. - Раде не го прекинуваше разговорот.

Едноставно не можеше.

— Напиј се уште една од таблетите што ти ги даде докторот.

Добра ноќ, -чичко муја спушти слушалката од телефонот.

- Добраноќ! -рече Раде, повеќе сам за себе и разочаранја 3a- твори слушалката на телефонот. „Значи, знаел и криел! И пред He-колку дена, кога го спомнував Милан во разговорот со него, не ми кажа! Можеби тој го сместил во болницата, за да не се состанува со Душица? Или сам дошол таму, по последната средба co неа,акото-гаш многу се разочарал? Ако сосема се растроил?“ Веднаш My се наметна уште едно прашање: ,,Кога ќе разбере Душица дека по средбата со неа Милан е сместен во Психијатрис-ката болница, дали нема уште повеќе да и се влоши и онака многу нарушеното здравје? И, дали нема да се чувствува овој пат таа ви-новна“? Срцето ro 3acrera. Почна да го задушува. Брзо стана и otu-де во кујната, што било да се напие. Сфати дека пак се заплеткува во многу спротивставени работи, како во мрежи, од кои не ќе може лесно да се излезе. Мајка му за чудо не го сети дека станал, инаку кој ќе се објаснуваше со неа!

хжжкх Душица пред завршување на работното време дојде на рабо-та кај Вера. Штом ja виде, Вера се вознемири. Веднаш си помисли ДОЖИВОТНА ЈАМКА 131 дека Раде и кажал за Милана, за тоа дека го видел в болница, но бр-30 ce успокои. По нејзиниот изглед и изразот на лицето сфати дека е за нешто сосем друго.

— Еј, малечка, што има? --ја пресретна Вера, обидувајќи се да внесе ведрина во гласот.

- Сакам дати предложам да одиме до кај ЧИЧКО НИ, да се ВИДИ- ме исо братучедите, од кога не викаат, ни се лутат дека ретко оди- ме. - Душица како да се обидуваше да изгледа опуштено.

— Да одиме. A не мислиш дека е подобро подоцна? Baka, баш како на ручек, - се обиде да ја расколеба Вера.

— Само во ова време можеме да ги најдеме оние мангуши до- ма. - Веразнаеше ieka Toa € точно.

-- Итисиправа. Тогаш да викам такси, па по пат некаде ќе ку- NAME цвеќиња и кафе.

— Викни, — рече Душица итргна кон излезната врата.

Вера, додека телефонираше, си помисли дека е чудно тоа што сестра I Taka одненадеж сака да се сретне CO ЧичкОТО ИО цело-то негово семејство. Можеби навистина чувствува грижа на совес-та, затоа што кон нив не се доволно внимателни по сето што тие го направија за двете, па иза братот.

Во таксито се обиде да разбере да не се крие уште нешто зад оваа посета, но не успеа да извлече што било.

- Фала муна бога, што да превртиме. -викнаа и братучедоти братучетката штом ги видоа. Стрината исто така излезе да ги пре- чека.

Лили и Зоран ce расприкажаа за се и сешто. За девојки имом-чиња... Потоа на ред дојде работата... и ред други нешта. Набрзо пристигна и чичкото, кој исто така беше пријатно изненаден.

—E, ајде cera, што ќеги почестиме гостинките, - рече тој кога виде дека на масата нема ништо. Па се растрчаа сите и брзо потоа, кога се наизвади се што имаше во фрижидерот, на масата не остана празно место. Се јадеше доста и се пиеја разни сокови.

132 Драгица Најческа

- Душица мие заслабена. Слушај, ќе те вратам присилно ту- ка, BO друштво подобро ce јаде. Ќе видиш, нема да помине ни месец, поинаку ќе изгледаш.

- Знам, - се бранеше Душица. - Сега модерно е девојките да бидат слаби.

-Оставијатитаа работа! Туку, сериозно те прашам, да не не-маш доволно пари за да се храниш како што треба?

- Не,чичо, што Tv nara на памет. Гамам работа!

--Кајчичкотиза јадење не се претура, но секогаш има довол- но. И париако витребаат, кажете. За храна не смеете да штедите.

Потоа братучедите заминаа на часови, со големо жалење.

Душица, како одвај да го дочека тој момент да останат сами со чичкото, рече:

--Сакавдате прашам заедна работа. Разбравдека Милане во Психијатриската болница, во градов. Да не си слушнал итизатоа?

На Вера нозете и се потсекоа. A и забележа дека чичкото одеднаш како да се збуни. Стоеше неподвижен. Вера си помисли:

„Раде сепак успеал да и каже на Душица. Да не отишол утрото на работа кај неа?!“

-Којтикажа? -праша Слободан по извесно молчење.

- Една од колешките на работа. Мажот и работи таму... Во болницата. Но тоа не е важно. Сакам искрено да ми кажеш, дали познаваш некого од поглавните лекари? Првин сакам да го посе-там! - Во гласот на Душица имаше некоја воздржана нервоза. Не веруваше дека чичко и ќе го одобри тоа. Тишината како да ги пла- шеше сите.

Душица продолжи:

- Ho, ...ако може да се лечи BO домашни услови, ...сакам да TO земам дома кај мене. - Душица сето тоа го изрече брзо зборувајќи.

Не гледаше ниво чичкото ниво Вера.

Вера чувствуваше дека Слободан се колеба дали да скрие де-ка главниот лекар му е пријател. Taa, да можеше, ќе му речеше да ДОЖИВОТНА ЈАМКА 133 He иго Kaxe Toa Ha Душица. „Каква луда идеја и дошла во главата! — да го земе Милан дома и да се грижи 3a него! Самата е во таква сос-тојба што треба некој да се грижи 3a неа!“

- Ијас неодамна разбрав за тоа дека Милан е во болница, - зборуваше Слободан бавно, како да го бара и едвај да ro наоѓа секој збор. -- За лекар во болницата, ќе најдеме. Нема проблем. Туку јас не бити советувал таков болен човек ни да одиш да посетиш, а уш-те помалку да донесеш дома. Tue болести се специфични. Не знам во која форма и со каква тежина е неговото заболување. Но сепак мислам дека таму каде што е најмногу може да му се помогне.

Тогаш Вера го слушна од устата на сестра и тоа од што нај-многу се плашеше, итаа, и брат и Раде:

- За ова што Милан пак сега е во психијатриска болница ви- новна сум јас... Јас му ја убив последната надеж. Го исфрлив како куче на патот. Ја згазнав неговата Бубов, што го одржала во Живот BO мачилиштето BO кое бил толку време... И пред тоа... Кога го сне-ма... Го побарав ли?... Го барав ли упорно? Го најдов ли откако ис-чезна? Или страдав самозањубено, со повредена суета на напуште-на девојка. Напуштена од саканиот. Му забранив и на семејството да го бара. Да разбере нешто за него. Иако знаев дека тој нема ни- КОГО...

-- Тоа беше и најдоброто во тие услови. Кој би можел тогаш што било да направиза да му помогне? -- се обиде Слободан да ја По- успокои.

- Кој? Тинапрво место. Брат миистотака! - Душица ro пови- ши тонот толку многу, што Вера секој момент очекуваше да се по-јави стрината. Ho, Toa не се случи.

—Toa Bo THE ужасно лошивремиња, опасни времиња, би било пропаст 3a целото семејство. И ваше и наше, па ипошироко. — Сло-бодан зборуваше нервозно.

- Значи, Toa Be спречило да му помогнете! Сте знаеле кадееи дека страда невино, без никаква вина, но сте се плашеле. И ти и

134 Драгица Најческа брат ми! Зошто барем мене не ми кажавте? Јас ќе одев, ќе барав спас! Ќе молев други луѓе, што не би се плашеле. Јас немаше да се плашам. Ke сторев се за да го спасам. Бидејќи... премногу го сакав. — Солзите на Душица потекоа по нејзините образи.

- Тимислиш дека, ako ние можевме, ијасибратти, немаше да го направиме тоа? Зарем можевме да ги жртвуваме двете наши це-ли семејства, па да се обидеме нешто да преземеме? Ивотој случај, ипритаков наш обид, ни ние, па нитој немаше да го избегне тоа низ кое помина. Сите ќе бевме ликвидирани, заедно со него. Ние, баш порадитоа што бевме на такви функции, јаси брат ти! И сите вие co нас- уште полошо ќе поминевме. A нему немаше да му помогнеме.

Душица молчеше извесно време. Молчеа сите.

- Сега, кога веќе тоа е минато, зошто не би можела јас да се грижам за него? Сакам да те молам да ме придружиш кај лекарот.

Ќе разбереме далие тоа возможно. AKO тој мирен, ако не е опасен за околината... јас Ke гоземам кај мене. Се што е потребно, сите тие лекови што ги приматаму, ќе му ги давам. Ke го носам на контрола кога ќе каже лекарот, ќе го хранам како што ќе ме советуваат тие.

Сигурно ќе му биде многу подобро отколку што му е таму.

- Но, дали мислиш дека ќе можештоа да го издржиш? - рече чичкото со молба во гласот.

Вера, не можејќи да се воздржи, се замеша:

— Дализнаешколкуе голема обврската да негуваштаков чо- век?! Најздрава да си, тоа не е лесно.

—OBaro сметам за своја Должност. Кого има Милан? Морам јас барем сега да му помогнам! - Стана јасно дека Душица нема даја измени својата одлука. Ќе постапи како што намислила.

- Може поинаку да направиме. Ќе барам за него посебна со- ба во болницата и TH таму ќе можеш почесто да го посетуваш. И, се разбира, и подобра нега, -- се обиде Слободан.

Душица извесно време молчеше, како да се колебаше. По малку време реши: