ДОЖИВОТНА ЈАМКА 111

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 111

- Тешко, туку кажи како TH ce гледа ситуацијава Ha Раде.

- На одење cBpaTuBME кај еден постар лекар, психијатар, мој другар од училиштето. Доста поседовме. Поразговаравме. Мора во папкава да има нешто напишано. Сега ќе видиме.

Ја отворипапката ина првиот од неколкуте листови прочита наглас: Без одлагање да дојдете заедно кај мене на Клиника. Итно мора да се преземат мерки. Потребно е да прима лекарства.

- Знаев,чичо, -рече Вераи воздивна. — AKO сумлаик.

- Штое,тоа e. Туку како ќе го убедиме да отиде до Клиника- та. Не смееме да му кажеме отворено. А пак одоколу ако се прават работите, ќе испадне уште полошо. Ќе ја изгубиме довербата. Не знам што да се прави, но не смееме да одлагаме. Многу е важно ка-KO да се почне првиот разговор и кој да го почне.

- Никој не би можел да го стори тоа како ти, чичо. Можеби треба да му кажеш дека тој, твојот пријател, лекарот, ве вика да свратите уште еднаш кај него. Овој пат на Клиника.

- Незнам далиќе ми успее тоа, но ќе пробам. Ме гризе малку совеста. Не требаше да ro оставам Ha работа кај криминалците. Из- лезе дека е тешка за него. Но, и кој се надевал. Веројатно и самиот си зема работа повеќе одошто може да издржи. Ќе зборувам и со неговите претпоставени. Да го штедат малку. Се плашам докторот да не инсистира да остане некое време в болница.

- Нитој,а нимајками, не верувам дека би се согласиле натак- во нешто. Знаеш какви се предрасудите за тие болници. Лош глас ги бие. A болест како болест, - рече Вера со сигурност BO гласот.

— Ќевидиме. Да не зборуваме без да знаеме што ќе каже док- торот. Јас имам полна доверба во него. Ајде сега да одам. Дома ќе ме истепаат. По цели денови ме нема.

- Многу ти благодарам, поздрави ги сите, - го испрати Вера обидувајќи се да се насмевне, но не нуспеа.

Слободан подзастана и онака, како патем, ја праша Вера:

- Оватвое момче никако да гозатечам дома?

112 Драгица Најческа

- Несамоти,туку 1 jac. Ми досади да го барам по кафеаните.

Друштвото му е помило од се.

Слободан ги крена рамениците и се поднасмеа. Замина CO за-брзани чекори. Му беше неизмерно тешко во душата. Како ретко кога во животот. Се чувствуваше беспомошен. Работите му беа на некој начин излезени од контрола. Не му се одеше ни дома. Не бе-ше расположен да разговара со кого било. Најдобро ќе биде ако спијат. За жена му беше сигурен дека не спие. Таа најчесто во HOK- ните часови сликаше, а дење спиеше. Никогаш не мислеше дека ќе земе жена уметник. Ама во тие години таа му се виде посебна, MHO-гу интересна. Добро викаат старите - тоа ти било судбина. Со ни-што не го лути, не го нервира, но и за ништо не се интересира. Се-мејството за неа како да не постои. Што јадат децата, Дали ВООПШТО имаат што да јадат, што да облечат. Дали учат. Сето тоа во нејзина-та свест како да е избришано. Дали мисли - татко им има пари и CO нив сите тие прашања може едноставно да ги реши. И децата, од најмала возраст, се беа научиле така - се од него бараа. А што мо-жеше да правитој - се постави како да нема друг родител. Си презе-де се на себе. Со неа не можеш ни да се скараш. Едноставно, треба да ја прифатиш таква каква што е, или да побегнеш од неа. Но тој беше сигурен, уште од првите денови на НИВНИОТ заеднички живот, дека нее во состојба даја напушти. Уште помалку сега...

Што му треба да се изморува со сите тие работи за кои беше свесен дека ќе си останат такви какви што се инатаму... Си се теше-ше мислејќи на тоа дека има многу лоши жени, кавгаџики, прими-тивни, површни, па и пијаници. Барем неговата Емилија нешто co-здава и, како што велеа критичарите, не слика лошо. Децата сега се поголеми и сами се снаоѓаат... Некако ќе се турка. Туку оваа друга-ва работа, со внукот, како ќе ја решава?! Како грутка да му застана во градите, од моментот кога ја сфати пораката на својот пријател психијатар --ајде, па посетете ме ина работа. Ho, да не помине MHO-гу време! Токму Taka рече тој.

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 113 По два дена, доста рано повзвони телефонот во собата на Ра- де. Кој ли може да биде толку невоспитан сега да 5вони. Раде нер- возноја крена слушалката:

- Слушај, извини што зборувам толку тивко, но моите не са- кам да знаат. Мораш итно да ме носиш Ha лекар, - FO препозна гла- сотначичко му.

Раде брзо се исправи BO креветот:

- Што е, да не е нешто многу сериозно, да викам брза по- мош?!

- За сериозно, изгледа сериозно е. Но, да не креваме голема врева, земи такси и доаѓај кај мене. Ќе те чекам надвор. Не пред са-мата куќа, малку подолу.

Раде веднаш се облече, повика такси и по неколку минути го зеде чичкото од договореното место. Гргнаа кон болницата. Кога стигнаа во дворот на Клиничката болница, чичко му му кажа на таксистот да оди до влезот на Невропсихијатрија. Раде се здрви.

Погледна внимателно во чичкото, како во неговиот израз на лице-то да го бара одговорот - зошто треба да одат таму, но ништо не прозборе.

- Таму работи мојот пријател, тој кај кого што бевме пред да одиме в село. Во никого немам доверба од другиве доктори како во него, - му рече чичко му на Раде, здогледувајќи во неговиот поглед прашање ичудење.

—Toj е психијатар? - праша со некое двоумење во гласот Pa- де.

- Едно е што специјализирал, а друго каков е како доктор.

Пред тоа и потоа. А право да ти кажам, секому од нас во ова лудо време му треба психијатар. Ти мислиш дека нетитреба итебе, и Me- не. Еве сега, кога имаш толку непријатности и на работа и со град- бата, па иво фамилијата, лошо лие да се посоветуваш CO едентаков добар специјалист?

Раде беше излегол од колата, но не правеше ниту чекор кон

114 Драгица Најческа влезот на клиниката. Не тргна и кога чичко му се оддалечи некол- ку чекори.

- Ајде, Раде, што се мислиш? Зоштоте викнав, да ме придру- жуваш.

Раде сакаше да му каже дека не е сигурен дека се работи за некаква болест Ha чичко MY, туку дека итој, како некои Ha работа, a и некои BO семејството, мисли дека му треба лекар психијатар! Са-каше веднаш да се сврти и да замине со брзи чекори назад. Да изле-зе надвор оддворот на болницата. Почитта што ја чувствуваше кон чичко му го запре да го стори тоа. Тогаш се реши заедно со Слобо-дан да оди кај докторот, па да види BO LITO работата.

Веќе познатиот доктор срдечноги пречека. — Taka те сакам, — му ce обратитој Ha чичко му Ha Раде.

- Не cakaB Buepa ja TM кажам, ама подолго време не можам да спијам. Ме фатила вистинска несоница, а и некоја внатрешна нер- воза, - брзо зборуваше Слободан.

— Дане мислишме изненади? Воова денешно време кој не па- ти од несоница и кој не е нервозен? Држава така лесно He се прави!

Да не мислиш дека јас сум без таблети? Кој ќе ти каже дека не зема таблетиза смирување, те лаже. Посебно во овие потешки и поосет-ливи професии. Не знам Раде што мисли за тоа, но јас, право да си кажам, си го чувам здравјето. Ќе си лапнам по една таблета наве-черипоедна HAY TPO и цел ден сум си спокоен. Навечер си спијам ка- ко новороденче.

— Но, зар вие докторите не зборувате дека тие таблети се штетни? - реагираше нервозно Раде.

--Да,се разбира,ако сепијат прекумернои безлекар да TH од- реди.

Раде гледаше малку збунето во лекарот, па BO ЧИЧКОТО.

- Еве, ити самиот зборуваше вчера колку те нервираат не- кои луѓе на работа. Па и работниците што ја градат куќата. Сето тоа полека ти го нарушува здравјето, а ти за тоа и не си свесен. A И ДОЖИВОТНА ЈАМКА 15 чичко ти, де со децата, де со работата. Нервози, колку сакаш. Вие двајцата размислете си. Според мене, треба по нешто да си земете.

- Hue кај тебе штом навративме -- јасно ни е дека без таблети не си одиме. Мислевме... да се посоветуваме. Вистина, јас на прво место. А и Раде, мислам дека треба да го послуша овој добронаме- рен совет на нашиов пријател.

Докторот, наместо да пишува рецепта, го отвори белото шкафче иоттаму извади две кутичиња со таблети. Без што било да гипраша, uM ru подаде. Секому поедно.

— Ce пијат една наутро, една навечер. A сега ќе пиеме по едно кафе.

—Mope kakBo TH Kade, не чекаат работи. Раде куќа прави, нее тоа шега, - рече чичко му и подаде рака да се поздрави со докторот.

— Тогаш, ајде сите на работа! -- станувајќи рече докторот.

Срдечно се поздравија и заминаа. Раде во такси-колата што ги чекаше одвај се воздржа да не му каже на чичко му дека му се лу-ти, дека воопшто не се чувствува толку слаб да мора да се смирува co таблети за нерви, а дека веќе не му верува дека итој има потреба од такви таблети. Но, ништо не му рече.

Раде прв излезе од колата. Чичко му го подотвори прозоре- цот и му довикна:

-- Треба да му веруваш на мојот пријател. Тој отсега е и Твој пријател. Ќе се видиме наскоро.

Раде кога си влезе дома легна на креветот. Мајка му беше из- лезена. Гоа му помогна малку поспокојно да размислиза сите рабо- ти што се случуваа последните денови. Мора нешто да гледаат нео-бично кај мене, штом сите се загрижени за моето здравје - си мис- леше. Да не побудалувам... или нешто станува со мене, а што јас не го забележувам, но сите други го гледаат. Го отвори кутичето со лековите изеде една таблета. Не ce сеќаваше кога било BO Животот да се напил каква било таблета. Толку беше здрав, и сега наеднаш ова... Да се советува со Вера... што ќе му каже таа? Но, зарем чичко

116 Драгица Најческа му би го повел кај лекар и би дозволил без потреба тој да пие леко-виза смирување? Toa што и самиот 3a себе зеде, би можело да биде само игра.

- Ајде, ручекоте готов, - слушна какоговикагласот на мајка му. - Кај исчезна така на брзина рано утрово?! - праша таа. Раде се зачуди како не ја сетил мајка му кога се вратила. Можеби во меѓу- време заспал.

--Чичо, гознаеш. Само нешто смислува. Изгледа нема некоја голема обврска на работа. Ајде кај некој пријател дома, лекар, па в село. Па денеска ме издига да сме оделе кај лекарот на работа, би- дејќи цела ноќ He спал. Бил многу нервозен. И се разбира, лекар ка-ко лекар, ни тупна на двајцата по едно шише со лекови - вели, тре- бало даги пиеме.

- Е,штомтака велилекарот, мајче, значи треба да ги пиеш. — Колку и да сакаше, Стефка не можеше да ја скрие загриженоста.

Гласот ја издаде.

— Bue cute сте чуднилуѓе! Со сила од здрав болен сакате да Me направите. Ако толку сте запнале, и ќе ги пијам. Ама ако се разбо- лам од ниввистински, после кој ќе ме излечи?!

- Е,итоадаго слушнам, некој што не бил болен, па се разбо- лел од лекот што му го дал лекарот! И тоа, како што кажуваш, и многу добар пријател на чичко ти. А уште повеќе што истите таб-летиинему My гидал. Гуку,ајде да ручаме. Можеби и Вера попосле ќе дојде. Таа доцна завршува co работата, не можеме даја чекаме 3a ручек.

- Душица што не ја викнеш? - свика Раде.

- Зарем еднаш сум ја викнала! - рече со горчина во гласот мајка му.

- Таакогазавршува со работата? Денеска одам по неа!

- Tan ga одиш. He знамшто ce здиве тоа девојче до толку.

- Camo таа раскинала со момчето. Денеска и со деца на секој ДОЖИВОТНА ЈАМКА 117 чекор се оставаат.

-- Така де. Голку пак да се предаде. Тикога мислишда продол- жиш со градбава?

Мајка му, кога го изговори тоа, виде како се набра челото на Раде икакотој воздивна. Поради Toa рече:

-- Добро де, He нервирај се. Одмори уште малку.

- Колкуе тоа уште малку? Таа градба мене ме чека. Колку одлагам, уште полошо 3a мене. A и соседите ќе го искрадат матери- janor. Досега е преполовен.

— Ти си чуден, синко. Koj има смелост баштука да краде?

- Одиноќе, па ќе видиш. Јас не сакам да одам, зашто ако фа- там некого да краде, треба да го отепам. А те уверувам дека и сами-те работници крадат. Сите што граделе тоа ми го кажуваат.

-Итиимверуваш - рече мајка му.

— А зоштоидане имверувам. Нема секој дендаги бројам циг- лите или железата. Ти носи градежен материјал, ако си немаш ра- бота. Тие си влечат, --зборуваше Раде нервозно.

-- Раде, од кога ce сториваков, не можам да Te препознаам. Во секого се сомневаш. Обвинуваш без да имаш докази. На ШТО ЛИЧИ тоа? Ајде малку поразмисли и прибери ce, — се обиде мајка My, 300- рувајќи тивко.

- А, измислувам! Така нешто ми дошло во главата! Јас мрд- нат сум, нели?

Тој,иако виде како болно сезгрчи лицето Ha мајка му, додаде:

- Добро де, не рече баштака, туку нешто слично. Уште мал- ку ќе почнете да зборувате дека затворениците, криминалците, убијците што ги држам в затвор, се невини. Јагниња. А така мис-лиш можеби и ти, мојата родена мајка. Дека јас таму не знам што работам. Добро де, ako Taka мислите, - да напуштам. Да ce вратамв село. Ќе одам овчар, полјак ќе бидам. Оти, лошо да не ми биде.

Ручаа со молчење. Мајка му не знаеше како да Го продолжи разговорот. За среќа, брзо дојде Вера, па се смени атмосферата.

118 Драгица Најческа Но, веднаш по нејзиното доаѓање Раде И свика:

- Штоне помина дајазабереши Душица?

- Ти мислиштака е лесно да ja Доведеш Душица? Кај неа се е планирано, освен излегувањето од дома.

- Билали скоро кај лекар? Еве, мене чичко ти ме однесе кај доктор за нервно растроени. Можебие и 10 твоја директива.

- Каков доктор, што зборуваш? - Вера правеше напори доб- ро да одглуми дека ништо не знае за Тоа.

- Добро де, и да знаеш, можеби и навистина ми треба таков доктор! Кај да е, ќе се мрднам од умот. Или... ќе ме отранчи некој од овие мои „драги затвореници“.

- Посекоја средба со тебе, во последно време, си одам потре- сена со триста стравови. Туку ајде, смени ја темата. Кажи нешто убаво. Како на пример - си фатил некоја нова згодна женска, или нешто слично... Ти, изгледа, таму на работа, бидејќи работиш со такви истресени луѓе, самиот стануваш за никаде.

-- Добро, станувам. И ете, ќе си имаш улав брат, како што ве-линародот -нетокму. Мене нешто друго многу повеќе ми тежи. За Душица. Сите ние сме виновни за Душица. Јас најмногу. Најмногу.

Повеќе од cute!

Вера погледна во него, овој пат навистина со страв. Тој сега како да сака да најде некоја нова причина за страдање.

- Ајде сега, уште тоа недостигаше! Тој виновен за судбината на Душица! - рече силно свикувајќи Вера. - Баш да слушнеме 30- што?

- Напрвоместојас, тогашвечерта, на пустата незбидната ве- ридба, не требаше да ја послушам Душица. Веднаш требаше да одам да разберам што се случило со Милана. Иако таа ми забрани да одам. Toa He го сторив ни утредента, ни следните денови. Слепо ја послушав Душица. Или можеби се плашев да не слушнам нешто неубаво за него...

Откако ro рече тоа, Раде силно воздивна.