ДОЖИВОТНА ЈАМКА 119

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 119

- И штоако отидеше? Првин немаше Koj да ти каже што би- ло. И друго-подобро што не знаеше Душица што се случило co Hej- зиниот сакан. Кој знае какви скандали ќе направеше и досега ќе ја снемаше. Не досега, туку одамна. A и ние немаше добро да сипоми- неме, - Вера се обидуваше да го успокои.

Молчеа. Раде како да сакаше уште нешто да каже. Ce коле- баше. По малку време, проговори:

- Ти, ако наскоро потоа, по кобната вечер со веридбата, по некоја случајност разбереше дека Милане взатвор, политички за-твореник, и тоа информбировец - дали ќе и кажеше на Душица? — зборуваше Раде, вцрвенет од возбуда и од напор за да го изговори сето тоа.

Вера извесно време молчеше, па рече:

- Можеби ине бии кажала, од страв дека ќе направи непро- мислени работи и дека тоа скапо ќе ја ЧИНИ.

- Сигурна си дека би можела да не и кажеш на родената сес- тра за такво нешто, дека би издржала, независно од тоа што ќе се случува со неа? He ти верувам! - Раде ro повиши гласот.

- Мислам да! - Вера истотака го рече тоа со повисок глас.

— И не би чувствувала за тоа вина? E јас, по неколку месеци разбрав, го видов во затворот Милан, уште пред да го одведат на Голи Оток. Потоа долго се борев со самиот себеси дали да кажам кому било од вас! Се измачував, но сфатив дека тоа би било погуб- но. За Душица и 3a сите нас. Затоа He кажав никому. - Раде кога ro изговоритоа сија скриглавата меѓу рацете. Потоа погледна во Ве- ра.

Вера во еден момент како да се избезуми. Раде виде како сил-но се вцрвене во лицето, потоа пребледе. Но, очигледно брзо успеа да го совлада тој шок. По извесно време, со шепотење рече:

- Титоа ниво сон немој да И TO кажеш на сестра ти Душица.

Никогаш нема да тиго прости. И ти, мамо, во овој момент тоа да го заборавиш! - По мал прекин додаде - ако не сакаш да ти се растури

120 Драгица Најческа семејството.

Тогаш и двајцата забележаа дека мајка им како да е занеме- на. Снема глас. Гледаше вкочането, како сосем да и ослепеа очи- те... Како да не можеше да поверува во тоа што го слушна од Раде- та. Во неа одеднаш беа надошле кој знае колку прашања. Како би- ло можно тој, нејзиниот син Раде, толку долго да чува таква тајна од сопствената сестра, гледајќи како таа полека, полека го губи здравјето. Животот. Сигурен ли е дека со тоа направил подобро за неа? Секако, тоа го направил од што ја сака. Од што сакал да ја 3a- штити. Ho, дали ја заштитил... или... Еве до каква положба дојде таа... Барем нејзе да и кажел. На мајка си, или Ha Вера.

Мајка им силно офна и изусти:

— EX, синко, синко... Како си можел такво нешто да напра- Виш!

Вера, која веќе се беше поприбрала, ја погледна мајка си со прекор. Но таа тоа не го ни забележа. Co тоа сакаше да и каже — што сега, сакаш и него да го разболиме, и него да го немаш, или да го немаш здрав! Кога виде дека таа тоа не го забележа, побрза да u го каже, плашејќи се мајка и да не го укори Раде со уште посурови зборови.

— Не брзај да судиш! Секако ќе беше лошо. Вака, како што постапил Раде, кој знае дали е најлошо. Или, ако било поинаку, мо-жеби ќе било бетер. Раде секако најдобро ги знаел тогаш сите по-следици од тоа ако разберело семејството дека Милан е политички затвореник, и затоа премолчел.

Вера дојде до мајка си ија стегна 3a двете раце. Потоа го пре-грна Радета и my рече:

- Наместо даја чекаме Душица да дојде, ајде ние да и отидеме на гости. Ако ништо друго, по едно кафе ќе даде.

Раде во првиот момент како да се чувствуваше помилуван од судот на сестра му Вера, се поопушти. Но, толку брзо да стане и да се облече зада тргне токму кај Душица, му изгледаше невозможно.

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 121 Немаше сили 3a тоа.

- Ајде мамо 1 TH, - се сврте кон мајка си. Му беше потребна нејзината поддршка во тој момент, но таа не му ја Даде.

- Одете вие двајцата. Баш ќе ја израдувате. И да ја скарате.

Што е ова, сосем не заборави. Да и кажете дека многу и се лутам.

Потоа ru гледаше од прозорецот додека се скрија зад аголот.

- Ех, Раде, Раде, ех синко, што товар си носел во душата сето ова време. Како барем мене не ми се довери. Но, подобро што не ми кажал, ни еден ден не ќе ја Дочувавтајната.

Стефка почна со брзичекори да разодува по собата... Во гла-вата и се моткаа најразлични мисли. Бараше виновен за сите овие страдања што ги снајдоа, само што заврши војната. „Зарем малку народ испогина во четирите години војна со најголемото зло - фа- шизмот. Најмногу млади. Најпаметните, најчесните, со најчиста душа. Изгинаа на народот да му донесат слобода. Поубав живот да донесат. И сега пак нови братоубиства. Проклети времиња дојдоа.

Држави со држави да се караат, да се ништат. Што век дојде. Од ед-HO BO друго зло се влегува. Човек човека ќе изеде.

...Златни деца, од мали како ги растев, како им се радував. He настрадавме никој од фамилијата во војната со Германците. Гамам се ослободивме од тие душмани, ич не почека, веднаш навали ново зло. Најдобри другари меѓу себе да се предаваат, да се тепаат, да се отепуваат... Од своите да се страдало... Како можело Милан да би-де против народот, против државата, кога во борбата за ослободу-вање ги загубил единствените, најблиските - мајката и Таткото.

Толку време овде доаѓаше детето. Чисто како солза. Срцето и ду-шата ќе ги дадеше за Партијата, за земјата. Туку аир да не види тој што го зеде на душа. Проклети да се тие изроди што го ставија на страшни маки, на правина. Ни крив ни должен. И на кутрото мое девојче душата муја изгореа. Гламја се стори од жал по него.“ Стефка се пикна во најтемниот дел од собата. Се обидуваше да си ги разјасни некои работи, сеќавајќи се на разговорите со неј-

122 Драгица Најческа зиниот покоен маж. „Се си мислам дека итој легна B земја пред вре-ме од што не можеше да сфати што стана со државава. — Зошто се дадоа толку жртви - ќе речеше многупати - кога се се сврте наед-наш наопаку! Не предадоа. Тие што се најгоре, на врвот, тие биле маскирани. А и натаму ги држат маските на лицето. Не предадоа уште пред крајот на војната. Не дочекаа ни да се изладат телата на загинатите, на борците!“ Тоа гозборуваше, само гледаше тогаш да нема никое од децата. Да неги разочара. Како рече оф, туф, иглава веќе не крена. И со брат му како веќе да не му одеше муабетот. Са-мо еднаш го слушна како му рече отсечно: ,,Ha внук TH ПОЛИТИЧКИ затвореници да истражува да не му даваш!“ Последните денови, пред умирачката, и очи B очи не можеа да се погледнат.

Таа се обиде да предреме, но никако не и успеваше. По5вони телефонот. Се јави Слободан.

- Како cre? Што правите? Како е Раде? Самалиси?

--Да, сама сум. Пред малку Вера и Раде отидоа кај Душица.

- Добро што си сама. Раде сигурно ти кажа за лековите. Да водиш сметка. Мора редовно да ги пие. Не треба да си игра со здравјето. А изаградбата, за куќата, му реков да најде некој друг да ја тера таа работа. Со тоа неспиење по цели денови и ноќи ќе си Ha- прави беа.

—Ke водам сметка, ако ме слуша, — му одговараше малку от- сутно Стефка.

— Axo He Te слуша, Ke ја дотера до болница.

- Чувај боже! Толку лие лошо? - свика Стефка уплашено.

- Уште нее, но 3a да не биде, -зборуваше Слободан, веќе со поблаг глас, откако виде колку се исплаши Стефка.

- Дајасменеше пустата работа.

-Ијасмуреков,нотој не сака. My ce чини,акого направитоа, дека Ke го сметаат 3a плашливец. Ќе му се потсмеваат.

—Toa e поважно илиздравјето да CU ro гледа. Бетер е од татко му. Знаеш и брат ти каков беше исполнителен. - Стефка намерно ДОЖИВОТНА ЈАМКА 123 му го спомна братот. Имаше потреба да зборува со некого за него во овој момент. Но Слободан, изгледа или брзаше или не сакаше да се сеќава токму сега на својот покоен брат, продолжи да зборува за Радета.

- Е ајде де, докажи му. Затоа, да не забораваш за лековите, треба да ги пие секој ден. За да бидеш сигурна дека ги пие, да го те-раш пред тебе да ги испива. Ги да ВИДИШ co СВОИ ОЧИ.

-- Добро, добро.

-- Пријатно, Стефке.

- Поздрави сидома. - Стефкаггозатвори телефонот.

Вечерта, кога Раде си дојде откај сестра му, мајка му, откако ги слушна поздравите од Душица, му кажа за Тоа дека се јавил ЧИЧ-ко му. Забележа една брчка на неговото чело.

-И,штокажа?

- Штокажа - дека мораш редовно да ги пиеш лековите.

-- Тој е чуден човек, а и тој неговиот пријател, докторот. Од еден разговор или два што ги направи со мене, де та де --да пијам Jie- кови. Ти што забележуваш кај мене, кажи сериозно? - Раде и се приближа на мајка му.

- Ама јас доктор ли сум, па што ме прашаш. А и толку лие страшно да се испијат неколку таблети за здравје?

- Добро, ајде сметај дека сме се договориле. Само остави ме на спокојство. - Раде го отвори весникот пред себе.

Таа отиде во кујната и се врати со чаша полна со сок.

- Сакам да видам. Пред мене да ги испиеш, - мајка му беше упорна.

— Taka ako ми правиш, нема даги пијам, - се изнервира Раде.

--Доброде, добро, TH He симало дете, -помирливо зборуваше мајка му.

Раде гоисписокот, но таблета не се напи, иако ја излага мајка му. Гаа го виде тоа, но не сакаше повеќе да се расправа со него.

124 Драгица Најческа

- Ништо повеќе за Душица не ми кажа, како е? - се распра- шуваше Стефка.

- Не сепожаликакодругпат. Можебине подобро одлекови- те.

- Значитаа верува дека и е подобро од лековите и ги пие. — Стефка сакаше да го искористи тоа, за да му наспомне уште еднаш на Радеза лековите.

- Но, разликата е во тоа што таа има сериозни проблеми со срцето, а јас не сум болен.

- Никој не вика дека си болен, но ти треба некаква терапија за да не се разболиш. - Стефка не се откажуваше.

- Баш деновиве се готвам сам да одам во болницата кај ДОК- торот. Тој да не ми нашол некоја сериозна болест, а чичо да не не сака да микаже.

— Типрвин испиј го лекарството што ти го дал, па после оди на разговор.

- Не, не, јас сакам да се уверам што е тоа за кое треба да при- мамлек.

- Штознаешправи, не можам сотебе да се расправам, - мајка My го изгуби трпението и си влезе во кујната.

Раде легна и се покри над глава, што значеше дека разгово- рот езавршен.

хжжкх Штом Раде My ro кажа презимето Ha портирот, тој веднашто пушти во болницата. Потоа го сретна еден болничар и го спроведе до кабинетот на лекарот. Тој стана од зад бирото и Њубезно го пре- чека. Како дагизнаеше однапред сите прашања што Раде гиготве- ше по патоти имаше веднаш за нив одговор.

-- Дојдов kaj вас насамо да разговараме. Ако има нешто сери-озно, кажете ми, - му рече Ha лекарот.