Во „Преведувајќи го Балканот“ (Translating the Balkans), што на 3 март претставуваше и предавање и промоција на книга, професорката Кристина Крамер зборуваше за процесите и предизвиците при пренесувањето на книжевните дела на англиски јазик. Тоа беше прилика да се слушне како еден преведувач преобликува уметничко дело во нов јазик: како зборовите, звуците, речениците и сликите се преуредуваат кога делото на еден автор се преосмислува преку зборовите на друг.
Меѓу постигнувањата на професорката Крамер се вбројуваат нејзиното звање раководителка на Катедрата за словенски јазици и книжевности на Универзитетот во Торонто (University of Toronto), коавторка на третото издание на учебникот „Македонски: курс за почетници и за средно ниво“ (Macedonian: A Course for Beginning and Intermediate Students), копреведувачка на романот „Бај Гањо: неверојатните приказни на еден современ Бугарин“ (Bai Ganyo: Incredible Tales of a Modern Bulgarian) и преведувачка на два мемоарски романи на Старова — „Книгите на татко ми“ (My Father's Books) и „Времето на козите“ (The Time of the Goats), како и на романот на Смилевски „Сестрата на Фројд“ (Freud's Sister).
Таа ги преведуваше делата на Старова од македонските изворници, а дури подоцна, кога се јавуваше потреба, ги споредуваше со албанскиот текст. Го опиша процесот низ кој поминала на почетокот. Најпрвин ги читаше книгите, а потоа едноставно ги истураше зборовите. При второто читање почна повеќе да размислува за намерата на авторот, за нијансите, за чувството и тонот на книгата и за намерата на авторот. Потоа следеа месеци дотерување, при што постојано трагаше по најдобриот компромис меѓу течноста на англискиот текст и верноста кон изворникот.
Наведе примери што помогнаа да се објасни процесот, опишувајќи ги маката и заносот при изборот на вистинските зборови и изрази што ги пренесуваат значењето, тонот и чувството што авторот ги замислил на својот јазик, и притоа тие да се претворат во ново англиско книжевно дело, какво што било замислено. Предизвиците беа големи, но Крамер доби пофалби за својата работа:
„Не читам македонски, но највисокиот комплимент што можам да ѝ го упатам на преведувачката е тоа што романот звучи како да бил напишан на англиски. Изгледа дека и Смилевски, кој зборува англиски, се согласува…“ (Николас Мајер, автор и сценарист)Професорката Крамер го спомна Мартин Соколовски меѓу публиката, како некој со кого се советувала околу македонскиот превод, заедно со нејзините домашни лектори — нејзиниот брат Дејвид Крамер и нејзиниот син Пол Франц, обајцата професионални лектори. Опиша и како била опкружена со речници и разни прирачници што морала да ги консултира додека преведувала.
Крамер читаше од мемоарскиот роман на Старова „Времето на козите“ (The Time of the Goats) на албански, македонски и англиски јазик. Успеавме и да стапиме во контакт со Луан Старова преку „Скајп“ (SKYPE), каде што тој ѝ упати благодарност и признание на Друштвото затоа што избра да ги претстави неговите книги на промоцијата. И Кристина Крамер и Руки Кондај од Албанско-канадската заедничка асоцијација (Albanian Canadian Community Association) — еден од двата поддржувачи на преводот, а другиот беше Канадско-македонскиот дом (Canadian Macedonian Place) — која беше присутна, разговараа со Луан. Имавме и прашања од публиката. Едно што беше особено лично беше она што го постави Лилјана Цуропова (Liljana Curopova), членка на управниот одбор на Друштвото, која разговараше со Луан за да го потсети дека биле соученици во Скопје. Таа имаше фотографија од класот на која беа и Луан Старова и Јана Бранова, членка на Друштвото.
(Руки Кондај, Кристина Крамер и Вирџинија Еванс)
Професорката Крамер зборуваше и за романот „Сестрата на Фројд“ (Freud's Sister) на Гоце Смилевски, силен роман заснован на вистинска приказна. Авторот поминал седум години истражувајќи го Фројд, времето во кое живеел, неговиот живот и современиците. Успеавме да прикажеме краток исечок од едно интервју со Смилевски што го водеше британски новинар. Тоа ѝ даде можност на публиката
да го чуе и да го види и него. Изгледа дека „Сестрата на Фројд“ се преведува на 30 јазици, а се разгледува и можноста да се сними филм.Гоце Смилевски е роден во Скопје, Македонија, во 1975 година и се школувал на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, на Карловиот универзитет (Charles University) во Прага и на Средноевропскиот универзитет (Central European University) во Будимпешта. Тој е автор на романите „Планетата на неискуството“ (The Planet of Inexperience), „Разговор со Спиноза“ (Conversation with Spinoza) и „Сестрата на Фројд“ (Freud's Sister). Овој последен роман ја освои наградата за литература на Европската Унија. Во 2003 година ја освои наградата за македонски роман на годината за „Разговор со Спиноза“. Во 2006 година му беше доделена и стипендијата на Средноевропската иницијатива (Central European Initiative) за млади европски автори. Тој е прогласен за „најнов, или пак ретка појава — жив европски романсиер со порака за иднината на својот континент“.
Луан Старова е романсиер, поет, научник, дипломат и книжевен преведувач. Роден е во Албанија во 1941 година и поголемиот дел од животот го поминал во Македонија. Пишува и на албански и на македонски јазик, служел како амбасадор на Македонија во Франција, Шпанија, Португалија и при УНЕСКО, а претходно бил професор по француски јазик на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Многу малку албанска и македонска книжевност ја обработува балканската историја од таа единствена повеќеетничка перспектива. Старова има освоено бројни книжевни награди; меѓу другото, „Времето на козите“, кога првпат беше објавена во 1993 година, ја освои наградата за најдобра прозна книга (Македонија) и наградата „Жан Моне“ (Jean Monet) во изборот за најдобар европски роман (Франција).
Вирџинија Андреоф
Сите три книги беа достапни за продажба на настанот, а ќе бидат достапни и на веб-страницата на Канадско-македонското историско друштво. macedonianhistory.ca/books
