На 25 април 1993 година, во време на значајни геополитички промени по осамостојувањето на Република Македонија, Канадско-македонското друштво за наследство (Canadian Macedonian Heritage Society) беше домаќин на значајно предавање на д-р Ендрју Росос. Како истакнат проучувач на балканската историја на Универзитетот во Торонто, д-р Росос настојуваше да обезбеди академска и објективна рамка за разбирање на 150-годишната еволуција на македонскиот национализам. Тој започна со тоа што македонската борба ја смести во поширокото европско "доба на национализмот" што ги дефинираше 19 и 20 век. Д-р Росос забележа дека, иако многу национални движења се соочувале со отпор, патот на Македонија бил уникатно макотрпен; таа била принудена да се развива во непријателско опкружување каде што се соочувала со противење од најмалку четири различни фронта: пропаѓачката Отоманска Империја и агресивните, спротивставени национализми на Бугарија, Грција и Србија. Овие соседи систематски го негирале постоењето на посебен македонски идентитет за да ги оправдаат сопствените територијални амбиции.
Институционалната борба и религиозните пречки
Централна тема на предавањето беше институционалната неповолност со која се соочувале Македонците поради теократската структура на Отоманската Империја. Според овој систем, етничкиот идентитет бил законски врзан за признатите религиозни институции; без независна црква, една етничка група немала законско право да основа свои училишта или заеднички организации. Додека Грците, Србите и Бугарите основале свои признати црковни тела—Патријаршијата и Егзархатот—Македонците немале. Ова го оставило македонскиот народ без формален институционален "покрив" над главата, принудувајќи го неговото национално движење да расте од основата, а не преку воспоставена државна или религиозна инфраструктура.
Четирите фази на националното будење
Д-р Росос прецизно наведе четири различни фази на македонскиот национален развој. Првата фаза (1820-тите–1870) се одликуваше со широко "словенско будење" насочено кон отпор против културната и религиозната хегемонија на грчката Патријаршија. Во текот на овој формативен период, поими како "Словен" или "православен" се користеле наизменично со регионалните ознаки, додека почнала да се обликува модерна, обединета македонска свест. Втората фаза (1870–1903) го одбележа подемот на професионалните револуционерни организации и појасна политичка платформа. Д-р Росос ја истакна појавата на "македонизмот" во ова време—идеологија што експлицитно ги дефинираше Македонците како посебна нација во секоја етничка и политичка смисла, различна од своите соседи.
Третата фаза (1903–1919) беше опишана како трагична ера определена од задушувањето на Илинденското востание од 1903 година и последователната поделба на Македонија во 1913 година меѓу Грција, Србија и Бугарија. Оваа поделба останува определувачка траума во македонската историја, бидејќи го раздроби народот меѓу три различни држави. Последната фаза (1919–1940-тите) забележа заживување на меѓународно политичко ниво. Д-р Росос објасни дека сојузот со меѓународните движења обезбеди стратешка платформа за формално признавање на македонската нација како посебен ентитет, што на крајот довело до воспоставување македонска држава во рамките на југословенската федерација по Втората светска војна.
"Нашизмот" и жилавоста на селскиот идентитет
Еден од најубедливите сегменти на предавањето го обработуваше концептот на "нашизмот" (изведен од зборот наш, што значи "наш, свој"). Д-р Росос тврдеше дека, додека образованата градска елита честопати била подложна на странската пропаганда и обидите за асимилација, главно неписменото селско население одржувало природна, органска свест. Оваа "селска идеологија" функционирала како заштитна бариера, распоредувајќи го светот на наш (македонски) и туѓ (странски) врз основа на заедничкиот говор, народните традиции и локалните обичаи. Овој жилав, народен идентитет им овозможил на Македонците да преживеат векови на негирање, поделба и надворешен притисок, докажувајќи дека нивниот национален идентитет не бил елитна конструкција, туку длабоко вкоренета народна реалност.
Заклучна анализа и современ контекст
Во својата завршна анализа, д-р Росос се осврна на современата политичка клима од 1993 година, конкретно побивајќи го тврдењето дека македонската нација била "вештачка творба" на 20 век. Тој потврди дека постоењето на Републиката е резултат на долготрајна, успешна борба на самиот македонски народ за самоопределување. Признавајќи ги регионалните нестабилности од тоа време—особено во области како Косово—тој заклучи дека меѓународното признавање на границите ја направило македонската држава посигурна отколку што била во кој било друг момент во историјата. Предавањето потенцираше основна историска вистина: дека "македонското прашање" било, пред сето друго, прашање што се однесува на правата, идентитетот и суверенитетот на македонскиот народ.