"Штотуку пристигнати" (Just Arrived)
Светска премиера на документарниот филм
Петок, 7 мај 2004 година
Светската премиера на документарниот филм „Штотуку пристигнати“ неодамна ја претстави Канадско-македонското историско друштво (Canadian Macedonian Historical Society) во Централната библиотека на Северен Јорк (North York Central Library). Публиката во исчекување пиеше македонски чај и кафе. По поздравниот говор на претседателот на Друштвото и претставувањето на режисерката, Сандра Даниловиќ, светлата се придушија.
Стефан Николовски, Генералниот конзул, и персоналот ја претставуваа Република Македонија. Omni Television, финансиерот на филмот, за жал не можеше да присуствува. Omni ги има правата за дистрибуција на филмот низ цела Северна Америка и светот.
Филмот поттикна жива дискусија потоа. Има нешто возбудливо во тоа режисерката да биде достапна за прашања. Присутни беа и две од трите семејства што се појавуваат во филмот. Ова беше искрен приказ на искуствата на новите имигранти во Канада. Беше релевантно, без оглед на тоа од каде доаѓаат имигрантите. Се разбира, ние сме особено заинтересирани бидејќи тие се Македонци.
Неодамнешните имигранти од Македонија, прикажани овде,
беа темата на документарниот филм — "Штотуку пристигнати"
Нивните професии се движеа од електротехнички инженер до наставник по математика/информатика. (Тоа се вештини што ѝ се потребни на Канада.) Исто така имаше медицинска сестра и ветеринарен техничар, кој со години бил и музички ди-џеј во Македонија. Сите тие знаеја дека човек мора да се стекне со квалификации, особено во медицинските области, но на идните имигранти треба да им се пренесуваат пореални информации, за да им бидат сосема јасни своите очекувања и реалноста со која ќе се соочат. Реалноста е дека двегодишните студии за реквалификација по стоматологија чинат 45.000 долари школарина годишно!
Соња има осум години стоматолошко образование во Македонија, а нејзиниот сопруг има повеќе од седум години искуство како физиотерапевт. Со вакво искуство, таа се обрати кај десетина македонски стоматолози. Тоа беше многу обесхрабрувачко. Единственото што сакаше беше можност бесплатно да ги набљудува канадските методи и слично. Подоцна дознала дека може да се работи како забен техничар без реквалификација. По многу затворени врати, еден стоматолог, кој и самиот, слично на Соња, се соочил со истата ситуација пред многу години, успеа да ѝ даде можност и работа. Таа не беше Македонка.
Точно е дека на имигрантите пред многу години им беше многу потешко, но преовладувачкиот став што го најдоа во македонската заедница беше „ние поминавме тешко, па и вие можете да издржите!“. За оние што дојдоа во Канада пред 40 до 60 години, беше исклучително тешко. Во четириесеттите години, кога се обидувале да изнајмат живеалиште, имало натписи што велеле: „Забрането за странци“. Сепак, тоа беше тогаш, а сега е сега. Подадената рака го олеснува патот, секогаш кога ќе се даде.
Како заедница треба да ги разгледаме услугите, или недостигот на такви, за нашите имигранти. Имаме имигранти со универзитетско образование кои преколнуваат нивните вештини да ги искористи Канада. Изгледа дека постои една организација, сè уште во зачеток, која се обидува да им помогне на неодамнешните македонски имигранти. Организацијата се состанува во црквата „Свети Климент“ (St. Clements's Church).
Вирџинија Еванс (лево), од Друштвото (CMHS), ѝ заблагодарува на режисерката Сандра Даниловиќ (десно)
Документарниот филм укажа и на слабостите во македонската влада и на причините поради кои луѓето ги напуштаат добро платените работни места и семејството. Искрено се надевам дека г-ѓа Даниловиќ ќе успее овој документарен филм да го прикаже и во Македонија. Некои од проблемите се системски и би можеле да имаат корист од ваквото „огледало“.
Документарните филмови се наменети да изнесат различни гледишта и ја немаат вештачноста на „ријалити-шоата“. Документарниот филм ги одрази ставовите и искуствата во времето на снимањето. Секако, по една година во Канада, тие ќе имаат поинаква перспектива. Сепак, мнозина во публиката беа во солзи, бидејќи се сетија на своите искуства кога првпат ги искорнаа корените и решија да се преселат во друга земја, култура и нов јазик. Повеќето од овие имигранти имаа барем основно познавање на англискиот јазик.
Двојката во Винипег се сели во Онтарио; или во Виндзор или во Торонто, во зависност од тоа каде ќе најдат работа. За жал, владата на Манитоба им подметна лажна слика што беше далеку од искрена. Канада и/или покраините мора јасно и концизно да комуницираат на амбасадорско ниво или на ниво на првичната пријава во земјата на потекло, за да немаат имигрантите нереални очекувања. Ова искуство се повторува со стручни имигранти од повеќе земји, не само од Македонија.
Сандра Даниловиќ, режисерка, продуцентка и сценаристка на „Штотуку пристигнати“, е родена во Скопје, поголемиот дел од своето школување го поминала во Канада и се стекнала со диплома за ликовни уметности (BFA) на Универзитетот Јорк (York University). Ова е нејзиниот втор поголем документарен филм. Првиот беше „Портрет на една улица — душата и духот на Колеџ“ (Portrait of a Street - the Soul and Spirit of College), кој прикажува неколку рани имигранти на улицата Колеџ (College Street) во Торонто. Нејзиниот татко, Зоран Даниловиќ, беше директор на фотографија за двата документарни филма.
Добриот документарен филм поттикнува мисловна дискусија, па дури и полемика. „Штотуку пристигнати“ е искрен, без задршки и без разубавување — извонредна работа на Сандра Даниловиќ.
Аплауз за режисерката Сандра Даниловиќ и за нејзиниот документарен филм — "Штотуку пристигнати"