Хотел „Холидеј Ин“, Винфорд Драјв, недела, 21 октомври 1979 година (Торонто)
Преработена верзија на оригиналната биографија од Џон Вир
На 7 септември 1894 година, во македонскиот град Радовиш, на сиромашниот продавач на месо Дафе Антонов и неговата сопруга Гона им се родил син. Го крстиле Христо, а бидејќи сите го викале Христо Дафев (Дафевиот Христо), тоа име го задржал и во подоцнежните години.
Христо бил болежливо, но талентирано дете. На шест години тргнал на училиште и бил исклучително добар ученик, но поради здравјето морал да го прекине школувањето... Младиот Христо не умеел да учи без да се напрега; на сè му пристапувал премногу ревносно.
На седум години почнал да свири на флејта. Татко му не можел да си дозволи музички инструмент, па Христо „позајмил“ 15 турски парички од скромната заштеда на татко му и се здружил со едно соседско момче, кое исто така вложило 15 парички, за да купат мандолина. Една недела ја чувал Христо, а следната неговиот другар.
Еден ден мајка му го испратила момчето на таванот да донесе нешто. Таму, меѓу предметите оставени од еден вујко што заминал во Канада, Христо нашол виолина! Ја наштимал. Го повлекол гудалото. И таму, на прашливиот таван, заборавајќи зошто се качил, Дафевиот Христо уште при првиот обид отсвирил позната македонска мелодија.
Немало никакво сомнение: музиката била неговиот повик. Иако биле сиромашни, неговите родители решиле да направат сè што можат за да му помогнат.
Среќата му се насмевнала. Двајца браќа, кои настапувале во една локална гостилница, се сместиле во домот на Дафе. Од нив момчето ги добило првите часови по музика — малку теорија, ноти и акорди.
Кога татко му починал, Христо го зазел неговото место во месарскиот занает, но од тоа не можел да заработи за живот.
Во 1912 година се наближувала војна. Христо имал речиси осумнаесет години.
Бидејќи требало да биде регрутиран во турската војска, решил да избега во Канада.
Во октомври 1912 година, кревкиот македонски тинејџер пристигнал во Квебек. Имиграциските власти не му дозволиле влез на момчето кое изгледало болежливо. На Канада ѝ биле потребни широки плеќи и мускулести раце, а не слаби момчиња со музика во главата.
На пристаништето имало еден Македонец што зборувал англиски.
Тој отишол со Христо кај службениците и ги молел да го пуштат — и тие конечно попуштиле. Христо заминал со воз за Торонто. Не зборувал англиски. Често се губел и талкал по улиците. Никој не му нудел помош. Во почетокот, земјата била студена и негостољубива кон доселениците.
Неговата прва работа била во фабрика за четки. Заработувал 85 центи дневно. Успеал да купи виолина за 4,00 долари (а подоцна набавил и евтина мандолина), пред да ја напушти работата и да почне да оди на вечерно училиште за да научи англиски.
Следната работа била подобро платена — 1,25 долари дневно. Работел во фабрика за лим. Работата била убиствено тешка, но уште полоша била суровоста. Девет од десет работници во таа фабрика имале осакатени раце — а за еден музичар рацете се сè. Затоа Крис заминал да работи во фабрика за преработка на месо.
Во тоа време собрал околу себе група Македонци; основале мал драмски кружок и приредувале културни вечери.
Најпосле Крис Дафев можел да си дозволи часови по музика. Станал ученик по виолина кај францускиот учител Жорж Вињет.
Но Крис бил распореден да работи со црева за колбаси, со рацете
цел ден во животински утроби. Постојаните рани го принудиле привремено да се откаже од часовите.
По извесно време во ковачницата на фабриката „Маси-Харис“, се вработил во фабрика за стакло. Работата му ги нарушила белите дробови и лекарот му рекол да најде работа на отворено. Така и направил — градел терен за голф со група Македонци од Радовиш. Раката што толку сигурно го водела гудалото се лизнала со секирата и тешко си го расекол стапалото. Неговиот другар го носел на грб три километри до лекарот.
Потоа копал канали, поставувал канализација и градел патишта. Во Ингерсол ја поставувал калдрмата на градските улици. Но работата му ги уништувала рацете.
Кога една вечер почнал да свири на виолината и видел како крвта од прстите му се слева по жиците, сфатил дека мора или да се откаже од сонот да стане музичар, или да го ризикува здравјето барајќи работа во затворен простор. Затоа се вработил во фабрика за палта.
Во 1918 година Крис Дафев помогнал да се основа Македонскиот просветен клуб, каде што го создал и го водел хорот.
Тогаш Крис Дафев ја започнал својата кариера како професионален музичар. Првиот македонски хор го создал од заедничкото пеење по рестораните. Хорот бил покануван да настапува на концерти на други заедници, меѓу кои и украинската. Крис почнал да дава приватни часови, заработувајќи доволно за живот, па дури и за да изучува дикција, диригирање, аранжирање дела за гудачки состави и друго.
Потоа, во 1922 година, Украинците го поканиле да стане нивен музички инструктор во Западен Торонто. Пред него се отворало неговото животно дело — поврзувањето на музичката кариера со градењето на организациите на словенските народи и работничкото движење во Канада.
За тие години во Западен Торонто би можела да се напише цела приказна. Крис прво го подучувал детскиот оркестар (децата биле речиси сосема малечки), а подоцна и хорот. Просториите биле разнишани, со скршени скали и искривени подови; гасните светилки се гаснеле на секои десет или петнаесет минути; зимите минувале без греење („Децата речиси мораа да носат ракавици за да свират на мандолините!“). Тоа биле години што истовремено го кршеле и го грееле срцето...
Трудот вродил со плод. Малечките пораснале и научиле да свират. Нивната прва турнеја низ градовите во Онтарио била огромен успех. Никој не бил погорд од Крис Дафев.
Крис подучувал украински, руски, еврејски и чехословачки оркестри и хорови; приредувал концерти за полската заедница и никогаш не го запоставувал сопствениот, македонски народ. Давал приватни часови. Се оженил, а Сика се грижела за него. И никогаш не престанал да работи.
Сика! Ниту една приказна за Крис не може да се раскаже без Сика. Со својата посветеност таа му овозможила неговиот придонес да стане уште поголем. Таа ги лепела, ги средувала и водела евиденција за сите хорски партитури и книги. Присуствувала на сите проби на оркестрите и хоровите, а и самата пеела во сите хорови на Крис (без оглед на јазикот). Се грижела Крис да се придржува до својот набиен распоред, особено во неделите, кога воопшто не било необично да има по шест проби во исто толку сали. Освен тоа, кога Крис, кој не умеел да каже „не“, ќе се најдел во тешкотија поради уште повеќе барања од различни групи, Сика ги расчистувала работите. А имало и уште нешто:
Крис речиси не можел сам да стигне со автомобил до места што не му биле добро познати, па Сика станала неговиот сигурен навигатор.
Неговиот сон се остварувал — скромните почетоци во влажни и студени подруми со мали дечиња прераснале во величествена претстава со стотици умешни пејачи и музичари, кои настапувале пред десетици илјади луѓе.
„Го ископавме од каналите и фабриките, од сиромаштијата и темнината; ги откопавме златните грутки на талентот, изведбата и музиката за народот, создадена од народот“, рекол Крис.
Откако веќе дипломирал на Канадскиот колеџ за музика, Дафев поднел барање за прием во Музичкиот конзерваториум во Торонто. Извесно време немало одговор. Потоа, во 1940 година, сер Ернест Макмилан го повикал Крис Дафев. Тој го разгледал албумот со исечоци во кој биле наведени значајните концерти што ги диригирал Дафев, пофалбите од критичарите и медалите, наградите и стипендиите што ги освоиле неговите ученици. Сер Ернест внимателно прочитал сè. „За Конзерваториумот е чест да ве прими за член“, рекол тој и му се поклонил на македонско-канадскиот работник и музичар.
Набргу потоа, Крис Дафев диригирал голем концерт во најголемата сала во Канада — „Мејпл Лиф Гарденс“.
Би требало премногу време за да се набројат неговите ученици што стекнале име на сцената, на радиото и како учители на други. Но, уште позначајно од она што го направил за поединците е она што го направил за нашиот народ во целина.
„На почетокот моравме да ја приспособуваме музиката на нивото на организацијата и на потребите на публиката“, рекол тој во повоените години. „Потоа, чекор по чекор, го подигавме нивото и на изведувачите и на публиката. Денес нашето ниво е речиси професионално.“
Крис Дафев ги посветил сите свои години на работниците, на нивните организации и на народот. Тој стекнал љубов и почит со кои ретко која музичка личност во Канада може да се спореди. Внесувајќи ја убавината од земјите на нашето потекло и самопочитта во животите на толку многумина од нас, тој вткаил голем дел од канадскиот сон за тоа каква може да биде оваа земја.
СЛЕДНИВЕ ЛИЦА УЧЕСТВУВАА ВО ОДДАВАЊЕТО ПОЧИТ НА КРИС ДАФЕВ
ВОДИТЕЛ НА СВЕЧЕНОСТА
Џо Стерјов
ГОВОРНИЦИ
Јуџин Долни
Ник Кириокопулос
Рајчев
Дафини Стјуарт
ПРЕЗЕНТАЦИЈА
Вирџинија Стојменов
ХОР „БАЛКАНСКО ЕХО“
Вајолет Дацев
Тед Еванс
Хоуп Голдберг
Ник Колев
Мери & Питер Кондов
Пиринка Меклауд
Нада Маџаров
Блага Перов
Мери Петров
Савка Пејчос
Олга Сандолович
Дафини Стјуарт
Вирџинија & Том Стојменов
Вајолет & Рејмонд Велс
Вирџинија & Том Јанев
