Беше месец август,
Со дождови и бесни бури;
Сите брзаа кон домовите,
Оставајќи ги дневните грижи.

Трите реки се споија во една
Кај светилиштето на Свети Димитрија,
Поплавувајќи сѐ насекаде,
Сѐ до куќата на Стасос.

Видовме една старица како трча,
Боса низ дождот;
И иако поројот не престануваше,
Влезе во дворот на Стасос.

Герака излезе сама
И потрча кон Пориос;
Поројот диво беше надојден,
Како огромна граблива птица.

Суеверието велеше
Акушерката да оди сама,
За никој да не се посомнева
И породот да биде лесен.

Додека дождот и натаму паѓаше,
Пориос бесно надоаѓаше;
Тогаш дојде благословениот миг—
Се слушна ситен плач.

„Да е живо детето“, рече акушерката,
„Убаво мало девојче;
Нека му биде добра среќата,
Бела како мирна гулабица.“

И така продолжи акушерката,
Силната баба Герака,
Со својата добра и дарежлива душа
И нескршливата волја.

Оваа старица, Герака,
Без тревки и магиски чини,
Само со Богородица покрај себе—
Самите раце ѝ беа свети.

Третата ноќ се враќаше
Со чинија пржени питулици*,
И кошулче што го сошила,
Внимателно измерено со лакот.

Чинијата ѝ ја враќаа
Со зборови на благодарност;
Кошулчето му го облекуваа на детето—
Сега тоа ни изгледа таинствено.

Кошулата ја шиеле без
Отвор за главата;
Со жар му прогорувале отвор
За духовите да побегнат на друго место.

Никој не можеше да ми каже,
Иако прашав многумина,
Како ни станала акушерка на сите—
Како по волјата Божја

На сите да им дарува живот.
Можеби затоа што не можела да го спаси
Животот на сопственото дете,
Сите преостанати години ги посветила

На помагање други деца да се родат.
Акушерката Герака
Некогаш била млада—
Убава, црнокоса,

Висока и храбра.
Ја омажиле многу млада,
На само четиринаесет години;
Добиле едно дете

Кое умрело по десет дена.
И мажот ѝ тешко се разболел
Од неизлечлива болест;
Насекаде барале лек,

Залудно трчајќи ваму-таму.
И мажот ѝ умрел,
Оставајќи ја вдовица
На само шеснаесет години—

Така ѝ било пишано.
Луѓето се грижеле за кого ќе се омажи,
Такви биле времињата:

„Слеп, сакат или грбав—
Мора да го прифатиш кој и да дојде“,
Како гладот да не бил доволен.

Се појавил друг селанец;
Ги споиле стројници.
И тој бил вдовец,
И тој немал деца.

Заедно добиле два сина,
Две високи момчиња;
Потоа мажот ѝ заминал во туѓина
Да собере некој долар. (1912)

Избувнала војна,
И Стефо Стасос исчезнал,
Заедно со многу други
Што ја делеле истата судбина.

Мајката сама ги одгледала децата
Со љубов и сочувство;
А потоа, една ноќ, блудниот се вратил
По дваесет и пет долги години.

*Питулици - Во македонскиот селски обичај, питулиците биле мали пржени лепчиња или палачинки што се подготвувале по раѓањето на дете.

Тие биле:

  • нудени на посетителите што доаѓале да им посакаат здравје и добра среќа на новороденчето и мајката,
  • дел од обредот за пречекување нов живот во заедницата,
  • гест на благодарност и благослов, а не само обично гостопримство.

Делењето питулици симболизирало:

  • благосостојба,
  • заштита на новороденчето,
  • и повторно вклучување на мајката во општествениот живот по породувањето.

Етнографска белешка: Заштитната родилна кошула

Во традиционалната македонска селска култура се верувало дека новородените деца се особено ранливи во првите денови од животот, кога се наоѓаат во преодна состојба меѓу духовниот и човечкиот свет. Како заштита, акушерката или некоја постара жена му шиела мало кошулче на детето набргу по раѓањето. Оваа облека не била само за носење, туку обреден предмет наменет да го заштити детето од болест, несреќа и штетни натприродни сили.

Кошулчето намерно се шиело без отвор за главата, како симбол на затворена заштитна преграда. Наместо отворот да се исече со сечило, низ ткаенината се прогорувала дупка со жива жар (жар). Огнот се сметал за прочистувачка и заштитна сила што може да ги истера злонамерните суштества, во месното верување најчесто наречени самовили. Со прогорувањето облеката се преобразувала преку прочистување и се обезбедувало штетните сили да бидат избркани подалеку од детето.

Овие обичаи го одразуваат спојот на христијанската побожност—често со повикување на Пресвета Богородица—со постари претхристијански балкански заштитни обреди поврзани со раѓањето, преминот и заедничката заштита. Обредот ја истакнува важната општествена и духовна улога на селската акушерка, која не била само помошничка при породувањето, туку и чуварка на наследеното културно знаење.

Денес овие обичаи главно преживуваат во сеќавањата и усната традиција, што објаснува зошто песната ја спомнува оваа практика како нешто што на подоцнежните поколенија им изгледа таинствено.

Цепенков, М. К. (1972). Makedonski narodni običai i veruvanja (Македонски народни обичаи и верувања). Скопје: Македонска книга.