__________________________ VLADE STERIOVSKI - Part 03

Гарашанин прв го фрли лозункот “Балканот на балканците”, додека грчкиот политичар Колетис бил првиот човек што во слободна Грција работел врз планот за балканска соработка и солидарност но наишол на жесток орпор на големите сили кои вешто ја спроведувале политиката на “разделувај па владај”.

По извојувањето на националната слобода и независност во Грција и Србија, и подоцна по Руско-турската војна од 1877/78 година што заврши со Санстефанскиот договор и создавање на бугарско књажевство започнува веќе да бледнее и постепено слабее духот на братството и солидарноста на народите под Отоманската империја, сврзани дотогаш меѓу себе со цврстата алка на заедничка вера, која беше “една од најсилните идеолошки врски меѓу народите”. Се заборави ја пламените проповеди на Ригас од Фере, Караѓорѓе, Раковски, Владимиреску, за балканско единство и братство.

Нараснатата веќе на слободно тло од националната земја трговска-феудалската и чифлик-сајбиската класа, со помош од заинтересираните големи сили на Европа, започнува да го пушта отровот на панхеленизмот, панславизмот, пантуркизмот и т.н.; да ја култивира идејата за “Голема Грција од Качаник до Црно Море на север, за воскреснување на Думановото српско царство, или пак за големобугарите Македонија да се присоедини кон мајката Отечество. А грчкиот виден публицист Клеантис Николајдес во неговиот обемен труд “Историјата на хеленизмот со центар Македонија”, изнесува докази, од кои произлегува дека сите великогрчки националистички организации кои уште кон средината на минатиот век се појавија во Македонија под маската на културни институции како што беше “Силогос прос дијадосим тон елиникон граматон” (друштво за ширење на грчката писменост) и други, биле финансирани од англиските влади.

Така, впрочем, на дејноста на големите европски сили и на екстремите националистички кругови во штотуку ослободените балкански земји: Грција, Србија, подоцна и Бугарија, се должи тоа што балканските националисти започнуваат да спроведуваат политика спротивна на таа за балканското единство и солидарност, политика против интересите на таа за балканското единство и солидарност, политика против интересите на балканските народи. Грчкиот публицист Гудас во својата книга “Споредбени животи”, пишуваше:

“Панхеленизмот, панславизмот, панроманизмот и панмохамедизмот е ист гарван...” Но сепак особено во круговите на балканските интелектуалци не престанаа и натаму да се јавуваат личности –продолжувачи на делото на Ригас. Таков беше и грчкиот напреден писател Александрос Суцос, кој во една своја песна посветена на балканското единство вели:

“Не позиваат Србите, Не викаат и Даките.

Тесалијци, Епироти, Македонци И тракијци И Атос на Емос и Пинд на Оса, Го пренесуваат овој боен зов...” Кога бугарскиот родољуб Ѓорѓи Сава Раковски во Атина го посетил стариот грчки револуционер од грчкото востание од 1821 година, Канарис, и му ги објаснува своите планови за Балканот, старецот се радувал како мало дете. А самиот Раковски во Атина стапил во редовите на една македонска организација, формирана од македонски печалбари и политички емигранти, која се борела за една идна балканска федерација. Оваа организација го носела името “Македонска хетерија”. Раковски застанувајќи на чело на оваа организација со одбрани борци – Македонци, заминал за Влашко за да отпочне оттаму борба против отомаскиот поробувач.

Не помалку заслуги има првоборецот на балканското единство и солидарност Ригас Фереос и за ослободувањето на романскиот народ и особено на младината.

Повеќе пишани извори на романски јазик тврдат дека Ригас бил еден од најистакнатите носители на идеите од француската револуција на романско тло. Во револуционерната Хетерија на Ригас, освен Срби, Македонци, Бугари и Албанци, имало и Ромаци, меѓу кои се познати имињата на: Слатинеану и Голеску. Низ цела Романија се растурал весникот “Грчки весник” сопственост на браќата Пуљовци од градот Сјатиста, западна Македонија, кој излегувал во Виена. Во првиот број на тој весник од 31.XII.1790 година имало соопштение во кое се велело дека весникот ќе излегува на грчки и на словено-српски јазик, што значи, дека два пати во неделата ќе излегува на едниот и два пати на другиот јазик. Браќата Пуљовци често издавале книги и на “словено-српски” јазик, а пак во Виена била отворена и друга пачатница, која го носела називот “словено-српска, влашка и на источните јазици печатница”.

Секако е одбележана од историјата и конференцијата одржана во Букурешт на 5 април 1867 г., кога таму се собрале преставници од сите народности на Балканот.

Тогаш бил донесен проект за еден поширок сојуз во кој би влегле: Срби, Бугари, Ромаци, Грци и Албанци. За жал, името Македонци тука не се спонемува, зашто бугарските преставници на меѓународните собири истапувале и од името на Македонците, додека грчките историчари, како што бележи и професорот Стилпон Киријакидес -“името Бугари и му го давале на секој жител на Македонија што говорел словенски”. Тука бил потпишан и протокол за сојузот меѓу Романци и Бугари, познат во политичката историја на Балканот како “Акт на света коалиција меѓу Романци и Бугари”.

Малку подоцна во деведесетите години на минатиот век српскиот дипломат Младен Ѓорѓевиќ предложил една воена и царинска унија на балканските земји на чело со Турција и против секаква интервенција и мешање од европските големи сили. Но и оваа замисла која имала за цел да го зајакне балканското единство пропаднала, бидејќи во меѓувреме големо-сопственичката класа во сите балкански земји започнува да го култивира семето на шовинизмот а заедно со надворешното влијание и интервенции да распалува и расна омраза и нетрпеливост. Независно од официјалната политика на секоја земја пооделно, првите напредни луѓе со прогресивни идеи од Балканот организираа кружоци и комитети и работеа во духот на соработка и тесно пријателство меѓу балканските народи против отоманскиот султански деспотизам и против економската експлоатација на народите.

Првото прогресивно движење се покажа особено активно во северните балкански земји и негов плод беше формирањето во женева на едно централно друштво, кое подоцна се развива во широка организација под името “Источно-демократска федерација” (1874-1877). Во тоа време во женева студирале многу Грци, Романци, Срби, Македонци, Албанци, како и студенти и од другите народности на Балканот. Тие, повлијаени од напредните идеи во Европа дојдоа до идејата за формирање на Источната демократска федерација.

Во првиот проглас што го растуриле приврзениците на Источната демократска федерација во балканските земји се вели: “Балканските народи страдаат зашто никогаш заеднички не работеле. Зошто нивните движења организирани еднострано и изолирано успеа да ги задуши обединетата сила на властодршците. Спротивни интереси не ги разединуваат народите на исток. Секој од овие народи треба да се стреми кон своето освободување и во слобода да се развива. Но, целта никогаш нема да се реализира со еднострани изолирани акции. Успехот зависи од заедничката работа. Тоа треба добро да го разберат народите на исток. Нека се обединат и ќе бидат спасени. Грци, Албанци, Срби, Романци, Бугари; раси грчки, словенски, латински, татарски и сите вие живеете на широките земји што се простираат меѓу трите мориња –Црното Море, Медитеранот и Адријатика, - обединете се!” Во тоа време во Атина излегуваше и весникот “Ергатис” (Работник) како орган на Движењето на Источната демократска федерација. Според информациите што ги дава грчкиот напреден публицист Јанис Кордатос, меѓу грчките дејци од ова движење се истакнувале интелектуалците Рокос Хојдас, П. Панас и Ликјардопулос.

По забраната на весникот “Ергатис” излегол друг весник под наслов “Ригас” (1876-1877), кој се сметал за уште понапреден.

Одјекот што го имал прогласот на Источната демократска федерација меѓу напредните кругови во Атина, на пример, го дознаваме преку пишувањето на весникот “Ергатис” каде стои:

“Наполно ги делиме идеите на Источната демократска федерација, бидејќи и ние сметаме дека фамозното Источно прашање нема да се решава од оваа или онаа голема сила, туку од самите заинтересирани балкански земји во дух на разбирање и братство на трудбениците...”.

Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО), која се јавува малку подоцна, и таа е проникната од идеите за единство и рамноправност на балканските народи. Нејзиниот устав како и Манифестот на Крушевската Република, со кој се повикуват на соработка и слога и самите Турци, се одраз на демократските сваќања на самите основоположници на Организацијата одраз на високите принципи од кои се водеше оваа организација.

Целите што ги прокламираше ВМРО наишле на одобрување дури и во демократските кругови во Грција и ако тука имаше и тесно националистичко движење на грчки ориентирани Македонци. Истапувањето во прилог на една македонска република со полна рамноправност на сите народности во неа во деновите на Илинденското востание на градоначалникот од градот Патра, во Пелопонез, Адрианопулос, суспендиран подоцна од тогашниот грчки премиер Ралис, е потврда на влијанието што врз него и неговите сомисленици имале Источната демократска федерација и горе споменатиот весник “Ергатис”.

По Балканската војна, а особено по Првата светска војна, идејата за соработка и заемно разбирање меѓу балканските народи, добива нова почва. Паралелно со меѓународната организација, каква што беше Меѓународната парламентарна унија, во Париз во 1927 година, е основана и посебна балканска организација за одржување на регионални балкански конференции.

По случај на одржувањето на Меѓународниот конгрес за мир во Атина во октомври 1927 година, тогашниот грчки премиер и извесен демократ Александрос Папанастасиу поднел нацртрезолуција за соработка на земјите од Балканот, што била еднодушно примена. Плод на таа резолуција биле конференциите што последувале во Атина 1930 година, во Анкара и Истанбул 1931 година, во Букурешт 1932 година и во Солун 1933 година. На нив учествувале преставници од Југославија, Грција, Бугарија, Турција, Романија и Албанија.

Ако тие контакти и напори за воспоставување на едно трајно и вистинско балканско единство и солидарност не вродија со плод, причината лежи во низата нерешени прашања меѓу овие земји, во недоволната взаемна доверба и подозирање, култивирано од оние балкански и вонбалкански сили, кои немаа интерес од обединувањето на балканските народи. Меѓутоа, желбата на нашите народи од секогаш била и останува истата: реализирање на едно искрено пријателство, заемна соработка, рамноправност и мир меѓу овие народи желба и идеал манифестиран и преку маченичката смрт на првиот балкански родољубец и инспиратор на тие идеи –Ригас Фереос, на видниот македонски преродбеник Ѓорѓи Димката од Солун и на плеадата други синови на балканските народи, од чии пример на алтруизам, несебичност и љубов кон својот и кон другите народи можат да се учат и надахнуваат и денешните и идните поколенија.

Academic Giorgio Nurigiani’s speech In accepting the invitation to be with you, dear friends, to be among Macedonians away from your native country, permit me to say a few words about your homeland, whose history represents a series of feats that have confirmed your fighting spirit for freedom and for an independent Macedonia. It is also a country in whose recesses are born the masters of the Macedonian people who introduced to the other Slavic peoples the way to literacy, culture and progress delivered to them by the Saints Kiril and Metodi and by Kliment and Naum, whose work to this day has lost no significance. It is a land of medieval painters who, through hard work, have created their frescoes, scattered throughout our churches and monasteries to the fearless Bogomils - destroyers of the feudal order. From this Macedonian land sprang up many other yet unknown folk artists who created the not so distant Macedonian folklore, the great Macedonian revivalists brothers Miladinovtsi and Gligor Prlichev, then Misirkov who lay the foundation of the Macedonian literary language and many others to finish with today’s generation which, in terms of the free creative Macedonian spirit, has given new impulses and forces, rising to enviable heights.

The Macedonian people restrained, persistent and capable of life have hidden in themselves great energy, which today have given their valued contribution to the overall spiritual growth of humanity. With true pride they have shown and protected the glorious, holy past of their native country, connected with a millennium old history of tireless struggles.How much value and how much charity are hidden in you, this heroic people!

Your national spirit shows its inexhaustible possibilities.

No one can give up the national unity of these people, who are capable of obtaining their freedom, always ready to protect their holy land.

No people, even the smallest is guilty because it has its own spiritual image, because no one can replace it with another. Fear before such death, makes the struggle worse and even more desperate. The drive to free the spiritual essence of a nation is its purpose and the meaning of its existence.

The collective soul of a people is an expression of feeling alive, the wishes of those who form a nation to live together with the will to continue the spiritual legacy, which they have received as something indivisible. No nation is ready to give up the life of its nationality. The sense of belonging to your nation like an offshoot of the human race typically in its spiritual treasures, like inseparable particles of a free spirit, lies in the national awareness in the individual people, that give concrete evidence of sequence, that is capable of protecting itself, of protecting its own right and by itself greeting the inexorable strokes of fate and hiding in itself the strength and faith which makes it equally worthy of a brighter future.

On the dark Macedonian soil, inspired by the abundance of sweat and blood, written with a sword and plow are the Macedonian efforts, sufferings, troubles, victories and beauty.

No one is able to destroy the notion of being Macedonian, nor can they destroy that which continues to live, grow and strengthen. The torture and torment of the grandfathers is the authority of today’s Macedonians who live in high and holy faith, which no one can revoke.

The young Macedonian generations will not be left to vanish without protection and arming and without providing resistance to attacks from aggressors. They are renewing the oath of their fathers: self-withdrawal from life and scorn for death, they feel proud that their nation is able to celebrate so many dazzling feats of will, spirit, courage, discipline and self-retraction, which not only has puzzled the world but has awakened the noblest feelings, support and sympathy. Those fearless Macedonian sons feel the flames in their souls and have embraced in their bloody tongues, the hot self-sacrifices before the granite obelisk of their inspiration, on whose sacred pedestal shines their tormented freedom...

And truly, like a great battlefield, on which today those young Macedonian hearts beat, sheltered by the joy and love of free life, in which they feel one with the earth and the sun, with the wind on the mountains and the enthusiasm of the high mountain peaks, with the people who raised their faith to eternity.

This young generation formed in the hectic days, carries in its soul the longing for something more sublime in life and a flag of struggle - pure and holy like their hearts.

The call of our time is an appeal to this young generation, which wants to give rise to a proud, strong and creative life. The call to that patriotic youth today has truly uncovered new historic pages. That appeal means nothing except that it marks the final establishment of freedom in all its forms, and will remain as such for as long as the legal, political and economic organizations ensure the means of an intense flowering of life.

The Macedonian soul, even though it is very much tormented, recognizes no fear before storms and pitfalls. It is tempered and wild in its desires. In his pursuit of the future, in his development, the Macedonian is well-learned of his glorious past and walks with sure steps forward, confident and proud. His view is clear, his moral power is great and his faith for a happier future is unbeatable.

Before my assurances, shadows are resurrected of those giants who in themselves possess such creative forces and through rebellion have performed the greatest feat of Macedonian history. Now I look at their descendants, living images of their famous ancestors. What a historical time it is for expression of patriotism and greatness of spirit!

Macedonia wants to say: “We will always fight in the name of our national honour and for our historical progress. We will perhaps bury a centuries-old culture, but at the top of our bones we want to achieve freedom and justice!” Those proud sons of Macedonia may be bitter and cruel like their gods but that is because they are fighters. They despise death because they feel their inevitable spiritual revival. The people of Macedonia and their spirits are inflexible, unbreakable because Macedonia’s soul is powerful, eternally in flames and ready to fight. A people with such a soul cannot die; they are able to defend themselves at the price of life, alone and the strength of the people’s ideals.

The history of the Macedonian nation is filled with tears, disappointments and toughness, but also with fearless feats of self-sacrifice.

Today it is absurd to dispute the Macedonian lands of those who in the past have taken them for themselves. But, they are forgetting that violence of the stronger does not quiet the feelings of a people longing for their own nationality, nor can they stifle the will of them wanting to feel free.

Many are the paths through which a people can achieve their freedom. But one of those calls for admiration: the road to an honest and brave struggle. With their unbreakable spirit, the Macedonian people are showing their firm patriotism, which is embodied in their honour, conscience and dignity. People who have been protecting and are protecting their right to self-determination, as the Macedonians have, deserve cordial and sincere praise.

People without spiritual values do not exist today and neither do improvements without the national spirit of every unique nation. The culture of the Macedonian people carries the imprint of a higher spiritual level. Those endeavours that deny the existence of the Macedonian language are useless because it is a rich and blossoming language in lyrical singing in all its literary and artistic creation, which is with exceptional diligence.

The significant contribution of the Macedonian people to world civilization is known and undisputed, this is separate from the contribution to the Slavic peoples in the past, but much more is known about the real value to further transforming humanity. Macedonians had the opportunity to show the world their cultural creative genius, and even though they were five centuries under Turkish rule, and under other long slavery, which has failed to destroy the Macedonian national feeling.

The efforts to suppress the independent spirit of the Macedonian people towards freedom, pride and devotion to its homeland has proven to be useless. Macedonia is preserved through its people’s suffering. Therefore the Macedonian nation is thirsty for knowledge and enthusiasm to this wider spiritual horizon, with clear sight it passes its obstacles and has no regrets and spares no effort to ascend to a brighter future.

Freed from slavery but in only one part, the Macedonian people are headed anew to their cultural rise, deeply convinced that with their own spiritual power they could provide an even greater and clearer national physiognomy. And truly, it is surprising what they have achieved in the cultural and economic fields in these 25 years since the war. The Macedonian people will continue to give their contribution to the spiritual forces in the progress of humanity, in the hope that their efforts will further manifest themselves in national and ethnic unity.

Numerous, long and persistent efforts are emerging today to distort Macedonia’s history with commonplace fake stories and blind chauvinism which can only fool those who know nothing and those who refuse to see reality. Their aims are to discredit the Macedonian people and take their rights to their own history, name and language, which is kind of nonsense in modern European history today because the Macedonian people are part of that history.

Acts of sacrifice and martyrdom by the Macedonian people, which is a wonderful show of heroism, will remain through the centuries marked with golden lettering and no force in the world will possibly be able to erase the memory of first degree Macedonian ideals and the strengths of its national struggle.

Today Macedonia can show, with pride, all the supporters of truth with strong and highly reliable evidence that a people can achieve, through the constant hard work and patience of their valued sons, it can eagerly lift the backwardness of centuries. This high order can and should achieve full spiritual unification of all Macedonians, wherever they are, because the united national spirit will enable Macedonia to find the right place in the future of Europe and the world.

In length and width I have crossed the picturesque country and admire the true pleasure of its beauty and the kinds of people, following in the aspirations of the wise and heroic people everywhere I noticed the granite-like unwavering power of their will, the momentum of inspiration of their genius, the people’s knowledge, as a pledge of their bright future.

Macedonia wants to live, she will live through the successes of its fighters and faith through its bright martial spirit, which rests in their hearts and has a desire to live free and independent so that it can take its place in society among cultured peoples, even though it is small, it will help in the creation of social harmony in the world.

Говор на Академик Џорџо Нуриџани Прифаќајќи ја поканата да дојдам меѓу вас, драги пријатели, меѓу Македонци далеку од родната земја, позволете ми да кажам неколку зборови за вашата татковина, чија историја преставува една низа од подвизи и пројави на борбен дух во борбите за слобода и независност на Македонија. Тоа е истовремено и земја во чии недра се раѓаа великаните на македонскиот народ што ги воведоа другите словенски народи на патот на писменоста, културата и прогресот, од Светите браќа Кирил и Методиј до Климент и Наум, чие дело зрачи и денес со ненамалена величина. Тоа е земја на средновековните зографи кои низ макотрпен труд ги создадоа своите фрески, прснати низ нашите цркви и манастири до бестрашните богомили-рушители на феудалниот поредок. Од таа македонска земја никнаа и многу други уште непознати народни творци што го создадоа ненадминатото македонско народно творештво, до големите македонски преродбеници, браќата Миладиновци и Глигор Прличев, а потоа и Крсте Мисирков, кој ја постави основата на македонскиот литературен јазик и многу други за да завршиме со денешните поколенија, кои во слободни услови на македонскиот творечки дух му даваат нови импулси и сили, издигајќи го на завидни височини.

Македонскиот народ трезвен, упорен и животоспособен, крие во себе си голема енергија, која денес го дава својот ценет придонес во целокупниот духовен подем на човештвото. Со вистинска гордост, тој го покажува и го чува како светиња своето славно минато за родната земја, сврзана со илјадагодишна историја на неуморни борби.

Колку вредности и колку доброчинства крие во себе си овој херојски народ!

Неговиот национален дух ги покажува своите неисцрпни можности.

Никој неможе да ја откаже националната сплотеност на овој народ, кој можеше да ја добие својата слобода, готов секогаш да ја заштитува својата света земја.

Никој народ, тој да е и најмалиот не е виновен, оти има свој духовен образ, зошто никој неможе да го замени со друг. Страхотијата пред таквата смрт, борбата ја правила уште пострашна и поочајна. Стремежот кон слободното изјавување на духовната сушност на еден народ е и неговата цел, неговата смисол на постоење.

Колективната народна душа е израз на живо чуство, на желбите од оние кои ја формираат една нација да живеат заедно со вољата да го продолжат духовното наследство, кое го добиле како нешто неделиво. Никој народ не е бил готов да се откажува од животот, од националноста. Чуството на припадност кон својата нација како изданок на човечкиот род и својственост на нејзините духовни богатства, како неразделна частица од слободниот дух, лежи во основата на националното сознание во индивидуалниот народ, кој даде низа доказателства, оти умее да се заштитува, да го заштитува своето право и со себе отрицание да ги пречекува неумоливите удари на судбината, ја крие со себе силата и верата кој го прават еднакво достоен за посветла иднина.

На црната македонска земја, напоена со изобилна пот и крв, се напишани со меч и плуг македонските усилби, страданија, неволи, победи и убавини.

Никој не е во состојба да го уништи сознанието на македонецот, ниту ќе може да го разруши тоа, тој постои, продолжува да живее, расти и се зацврстува. Маките и измачувањата на дедовците е повелба на денешните македонци, кои што живеат со една света и голема вера, која неможе никој да му ја одземе.

Младите македонски поколенија не ќе остават се да загине, без да се заштитат и наоружат и да не му укажат отпор на противничките удари од завојувачите. Тие, ја обновуват клетвата на татковците си: самоодречување од животот и презирање на смртта, тие се чуствуваат горди, оти нивниот народ е можел да одбележи толку многу блескави подвизи на воља, дух храброст, дисциплина и себеодречување, кои што не само го зачудувале светот, но во него се буделе највозвишените чуства, поткрепи и симпатии. Тие неустрашиви македонски синови го чуствуваат пламенот во своите души и е прегрнат со своите крвави јазици, жешката народна саможртва пред гранитниот обелиск на нивните народни вдахновенија, на чиј пиедистал свети силно извојуваната слобода...

И навистина, какво големо бојно поле, на кое, тие млади македонски срца чукаат денеска опфатени од радоста и љубовта кон слободниот живот, во кои се чуствуваат единствени со земјата и сонцето, со виорот на гората и полетноста на високите планински врвои, со народот кој ги одгледал со неговата вера за во вечноста.

Тоа младо поколение кое што се формирало во бурните денови, носи во својата душа копнеж за нешто повозвишено во животот и едно знаме на борба – чиста и света како нивните срца.

Повикот на нашето време е и апел на таа млада генерација, која сака да воскресни еден горд, силен, творечки живот. Повикот на таа родољубива омладина вистински н ги открива денеска новите историски страници. Тој апел не означува ништо друго туку конечното воспоставување на слободата во сите нејзини форми, зошто личноста е таква, додека правно-политичката и стопонската организација ги осигуруваат возможностите на еден интензивен расцветен живот.

Македонската душа и покрај тоа што многу е измачена, не признава страв пред бурите и пропастите. Таа е калена и стихијна во своите копнежи. Во својот стремеж кон иднината, во своето развитие, македонецот, здраво наслонет на своето славно минато, врви со сигурни чекори напред, самоуверен и горд. Неговиот поглед е јасен, моралната снага му е голема, а верата за посреќна иднина –непобедима.

Пред моето уверување воскреснуваат сенките на оние великани, кои во себе поседуваа такви творечки сили и преку бунтот го ознаменуваа најголемиот подвиг на македонската историја. Сега гледам во нивните потомци живи образи на славните прадедовци. Какво историско време за пројавување на родољубие и величие на духот!Македонија сака да каже: “Ние ќе се бориме секогаш во името на националната чест и историски напредок. Ние ќе погребиме може би една вековна култура, но на врвот од нашите коски сакаме да се оствари слободата и правдата!”.

Тие горди синови на Македонија се може би жестоки и сурови како нивните богови, зошто се борци. Тие ја презираат смртта, зошто го чуствуваат нивното неминовно духовно возродување. Народот на Македонија и неговиот дух се несовитливи и нескршливи, зошто душата на Македонија е моќна, вечно пламена и боречка. Народот со таква душа неможе да умре; тој умее да се брани со цената на животот, единствено и силата на народниот идеал.

Историјата на македонскиот народ е исполнета со солзи, разочарувања и жестокости, но и со неустрашиви подвизи на саможртва.

Денес е апсурдно да се оспорува македонската земја од тие кои во минатото ја освојуваа. Тие заборават дека насилието на посилните не го заглушува чуството на еден народ за сопствена националност, ниту може да му ја задуши вољата да се чуствува слободен.