Дел 6 - Востанија против византиската власт По губењето на независноста од Виз - Part 02

По смртта на Стрез, деспотот на Епир освоил голем дел од Македонија, вклучувајќи ги Скопје и Охрид. Во 1244 година и Солун станал плен на војската на Епир.

Веднаш по освојувањето на Охрид, охридскиот архиепископ Димитриј Хоматијан, го крунисал за цар деспотот Теодор Ангел Дука Комнениј. Деспотот имал намера да ја обнови Византиската империја, но неговиот пораз од Бугарите во 1230 година, кај Клокотница, предвреме ги завршил неговите големи планови. Бугарија, пак, не само што го зголеми својот углед и престиж, туку и ја прошири својата територија до Тракија, Македонија и дел од Албанија. Откако ја зацврсти својата контрола на новите територии, беа назначени бугарски гувернери и беа стационирани гарнизони во различни македонски градови. Византиските епископи во епархиите биле заменети со протоереите на Трновската црква, која во 1235 година станала Патријаршија. Моќта на Охридската архиепископија, која донекаде била нагризана со автокефалната автокефалност на Српската црква во 1219 година, сега дополнително била нагризана со формирањето на новата Бугарска патријаршија.

Друго помалку познато востание наречено востание Драгота именувано по неговиот водач, се случило во 1255 година во Мелничката област за време на Никејското владеење. Во 1246 година, никејскиот владетел Јован III Ватацес го освоил Мелник и околниот регион и воспоставил никејска власт.

Градот Мелник и неговата околина, кои се на средината на реката Струма, отсекогаш играле геополитичка улога во историјата на Македонија. Таму минувале важни патишта и го поврзувале брегот на Егејското Море со Дунав, вклучувајќи го и Солун со Софија. На патот од Мелник до Серес, во близина на Мелник, се наоѓа Рупелската клисура, многу важна стратешка позиција која им овозможила на владетелите на градот да ги контролираат главните патишта од север кон југ и од исток кон запад. Како резултат на тоа, Мелник низ вековите се развивал како силна тврдина и служел како главен град многупати низ историјата достигнувајќи го својот зенит во 13 век кога станал главен град на Алексеј Слав.

Драгота по потекло бил од Мелник, но поради неговите воени достигнувања во бугарската војска бил назначен за воен командант на Серес. По смртта на императорот Калиман во 1246 година, Никејците ја нападнале Македонија. Драгота, не можејќи да се спротивстави на нивните напади, дозволил регионот да падне во 1246 година. Потоа му го предал Серес на императорот Јован Ватацес, а некое време подоцна им помогнал на Никејците да го освојат градот Мелник. Тој бил многу награден за помошта, а како Никејски вазал бил формално назначен за командант на Мелник и околниот регион.

За жал, со новите владетели дојдоа и нови даноци и многу построг режим за стегање на македонскиот народ. Бидејќи не можел да си прости за она што го направил, Драгота иницирал востание против Никејците. Своите војници за бунтот ги избрал од вооружените сили на кои му биле дадени команди, а кои се состоеле претежно од мелничани од локалното население. Тој го нападнал Никејскиот гарнизон во Мелник и се обидел да ја уништи тврдината, но не успеал, па ја блокирал и воспоставил власт во Мелник. Набргу потоа ја презел контролата над Струмичкиот регион кој се протега на југ до Рупелската Клисура и на север до Сандански. Веста за востанието и за блокадата на тврдината Малник се проширила надалеку и стигнала до царот Теодор Ласкарис кој на почетокот на летото 1255 година со силна војска лично заминал за Мелник за да го задуши востанието.

Му биле потребни 20 дена да ја маршира својата војска од Константинопол до Серес каде што ја поминал ноќта пред да маршира на север, по долината на Струма за Мелник.

Откако дознале дека по нив доаѓа голема војска предводена од самиот император, бунтовниците се подготвувале да го одбранат својот град. Тие најпрво ја зајакнале Рупелската клисура низ која морала да помине никејската војска. Во најтесниот премин на Клисурата била поставена заседа која успешно го забавила напредувањето на војската.

Бидејќи не можеле да поминат, Никејците развиле нова стратегија, слична на онаа на Василиј II кога го нападнал Самоил во 1014 година, за да ги изненади бунтовниците одзади.

Додека најголемиот дел од никејската војска вршеше фронтален напад, друг дел од армијата нападна од задниот дел и ги изненади бунтовниците; испраќајќи ги во лет, во паника во секоја насока. Чувствувајќи го тоа, фронталната војска ги проби бариерите на преминот и тргна во потера. Во хаосот, многу бунтовнички војници, вклучувајќи го и нивниот водач, беа прегазени од коњи. Драгота почина три дена подоцна.

Во текот на истиот ден, до ноќта Никејците ја зазеле клисурата Рупел и императорот Теодор Ласкарис марширал во Мелник и ги ослободил своите никејски војници опколени во тврдината.

За жал, како што била сурова навика на освојувачите во Македонија, Никејците се одмаздиле жестока против учесниците во востанието и нивните семејства.

По иселувањето на Латините во 1261 година, седиштето на Никејската влада било преместено од Никеја во Константинопол. За Византијците, Константинопол бил

„Ерусалим“ и тие не сакале да го остават во туѓи раце. За жал, по штетите нанесени од Четвртата крстоносна војна, градот повеќе не бил центар на една интегрирана империја. Тоа беше повеќе како огромен град-држава во средината на голем број повеќе или помалку независни провинции. Голем дел од Пелопонез и островите останале во француски или италијански раце, а византиските владетели на Епир и Тесалија одбиле да го признаат Михаил VIII за свој император.

Промената на режимот во Константинопол беше добра за Македонија. За време на неговото почетно владеење македонскиот народ доживеа две децении живот без надворешно вознемирување. Потоа во 1282 година српската феудална војска на кралот Стефан Урош II Милутин ја нападнала северна Македонија и ги зазел Долни и Горни Полог, Скопје, Овче Поле, Злетово и Пијанец. Набргу потоа Србите започнале нов поход и го нападнале Порече и Кичевско и Дебарско. Потоа српска чета била испратена по долниот тек на реката Струма и продрела до Крстопол.

Околу четири децении подоцна Србите, под власта на српскиот крал Стефан Урош III Дечански, започнале уште една кампања против Византијците. За време на нивниот прв бран напади тие ги нападнаа и ги зазедоа градовите Штип, Чрешче на реката Брагалница, Велес и Просек на Вардар. Потоа во 1328 година го зазеле Просек и српската војска ги нападнала областите на Демир Хисар и Дебарца, доаѓајќи очи в очи со Византијците во Охрид.

Охрид бил важно византиско упориште и заканата не останала незабележана во Константинопол. Царот Андроник III Палеолог веднаш подготвил контраофанзива и тргнал во потера по освојувачите. До 1330 година императорот ги вратил градовите во регионот на Демир Хисар и Дебарца, вклучувајќи го и Железнец.

Четири години подоцна, под водство на нивниот нов владетел Стефан Урош IV Душан, Србите ја обновиле својата офанзива во Македонија. Со заземањето на Серес во 1345 година, српското владеење било проширено практично врз цела Македонија. Истата година српскиот владетел Стефан Урош IV Душан се прогласил за цар и ја издигнал Српската архиепископија во Патријаршија. Крунисувањето се случило во Скопје на 16 април 1346 година, но Византијците одбиле да го признаат заедно со територијалните придобивки на Србија и Српската патријаршија.

Во текот на доцните 1340-ти, српското владеење било проширено во Тесалија и Епир. Но, во 1350 година, градовите Серес и Воден се побуниле и ги прекинале врските со Србите.

После тоа противењето стана вообичаено насекаде и на Србите им беше многу тешко да се држат до освоените територии.

По смртта на Стефан Урош IV Душан во 1355 година, власта на централната влада брзо еродирала, оставајќи ги феудалците да владеат независно. Најзабележителни од тогашните феудалци во Македонија биле браќата Волкашин и Углеша. Волкашин се прогласил за крал во 1365 година со царот Урош како совладетел.

Во меѓувреме, во Константинопол, синот на Михаил, Андроник II, кој владеел од 1282 до 1328 година, немудро се обидел да штеди со намалување на големината на војската и распуштање на морнарицата. Ова ги принуди невработените војници и морнари да бараат служба во странски и непријателски држави.

Се вели дека многу од морнарите на Мајкл завршиле во служба на новите турски емири, напаѓајќи ги островите во Егејското Море.

Не можејќи да си го дозволи своето, императорот ги договорил Џеновјаните да му обезбедат трговски бродови и морнарица за да го брани Константинопол по море. Ова, за жал, ги направило Венецијанците многу љубоморни, до степен на објавување војна, што во 1296 година довело до првата од серијата поморски битки кај Константинопол.

Мерките за намалување на трошоците на Михаил ја ослабнале способноста на империјата соодветно да се брани и Турците не се двоумеле да го искористат тоа. Падот на империјата започна во 1302 година кога чета турски воини, под водство на Осман I, ја порази византиската војска во близина на Никомедија во северозападна Анадолија и, за прв пат, навлезе во Европа.

Осман I бил основач на Османлиите како што подоцна ќе бидат познати од западните луѓе.

Не можејќи да ги победи Османлиите, една година подоцна во 1303 година, Андроник ангажирал професионална армија на платеници позната како Големата каталонска компанија.

Каталонците направија еден успешен контранапад против Турците во Анадолија, но потоа станаа непослушни и непопуларни. Откако нивниот лидер беше убиен, тие се свртеа против нивните работодавци. Откако не успеале да го освојат Константинопол, се упатиле кон Македонија и застанале во Солун, ограбувајќи и ограбувајќи сè на повидок. Ниту Света Гора, македонската Света Гора не беше поштедена од жестоката алчност на Каталонците. Меѓутоа, Солун се држел и успеал да ги одврати каталонските освојувачи кои биле принудени да туркаат понатаму кон југ.

Неколку години Каталонците го користеа полуостровот Галиполи како база од каде ја пустошеа Тракија, поканувајќи илјадници Турци да дојдат и да им помогнат. Каталонците конечно се преселиле на запад и во 1311 година ја освоиле Атина од Французите и го основале Каталонското Војводство Атина и Теба. Турците кои останале зад себе не биле исфрлени од Галиполи до 1312 година.

Каталонците биле само мал проблем за Византијците во споредба со нивните внатрешни судири и граѓански војни.

Неволјата започнала околу 1320 година кога Андроник II го отфрлил својот внук Андроник III. Причината за младиот император ја презеле неговите пријатели, кои периодично се бореле против стариот цар. Граѓанскиот судир траел од 1321 до 1328 година додека постариот Андроник не му го предал тронот на помладиот. За жал, оваа внатрешна борба го одзеде вниманието од потребните економски реформи и му даде на непријателот нови можности да добие повеќе терен.