ЈА КИДНАПИРАА ДЕСЕТ ГОДИШНАТА КАЛА ЗА ДА ЈА ПОСВОЈАТ - Part 01

ЈА КИДНАПИРАА ДЕСЕТ ГОДИШНАТА КАЛА ЗА ДА ЈА ПОСВОЈАТ

„Некој ја зеде… ја баравме шест месеци, како да исчезнала од лицето на земјата…“, рече Иане Бандевски.

Вака рече Иане Бандевски, дете бегалец од Орово, евакуирано заедно со Кала во Чехословачка: „Ја изгубивме десетгодишната Кала Димановска некаде помеѓу нашето село Орово и Чехословачка. Немавме поим каде ја изгубивме. „Мајката“ одговорна за неа била во паника. Директорот на домот за деца направи се за да ја најде, но се чинеше дека Кала исчезна од лицето на земјата. Ја побара и Црвениот крст одговорен за нас.

Кога бевме префрлени во друг дом, заминавме без неа.

Неизвесноста траеше околу шест месеци и дотогаш сите изгубија надеж дека ќе ја најдеме. Потоа, еден ден, дознавме дека една „непозната“ девојка била во болница каде што се лекувала долго време…“ Кала сега има 70 години и живее во Бутел, Скопје. Таа се сеќава на своето патување како да беше сон. Таа сега не е во добра здравствена состојба; има заборавено многу работи од нејзиното детство откако доживеала мозочен удар. Таа се сеќава дека била однесена во убавата куќа на еден пар, каде што била добро згрижена. Имаше многу храна и нова облека.

Двојката добро се грижеше за неа; немале свои деца и сакале да ја посвојат. Дури и дадоа ново име; ја викаа Јана. Потоа еден ден ѝ се слошило и ја однеле во болница. Се сеќава дека добивала инјекции секој ден во болница додека не почнала да се чувствува подобро. И дадоа патерици за да може да оди. Тоа е сè што таа се сеќава. Таа не се сеќава како се нашла во куќата на парот или како завршила во болница. Сè што се сеќава е дека мажот од парот кој се грижел за неа бил лекар.

Вака рече Бандевски, кој пишуваше за Кала, „Подоцна дознавме дека, иако била добро згрижена од парот, ја киднапирале. Местото каде што престојувавме беше добро оградено и никој однадвор не можеше да влезе, ниту децата можеа да излезат без возрасни. Се сомневаме дека некој од надвор ја излажал и успеал да ја земе под лажни изговори...“ Според Бандевски, сите деца носеле броеви, а бројот на Кала бил 92. Откако болницата не извести дека „непознатото“ болно девојче има број, знаевме дека е Кала. По нејзиното закрепнување, таа беше испратена во дом за деца. По завршувањето на Граѓанската војна во Грција, нејзините родители завршиле во Полска и ги барале неа и нејзината сестра. Сите се преселиле во Скопје во 1957 година. Кала се омажила за човек кој исто така бил дете-бегалец, кого веќе го познавала од детскиот дом во Чехословачка. Таа сега има син и ќерка кои имаат свои семејства.

Според Бандевски, вообичаено било децата бегалци да се венчаат меѓу себе. Се омажиле и за Грци, Полјаци, Чеси или Романци, но таквите бракови биле ретки. Најчесто бараа партнери меѓу Македонците. Вака рече Бандевски „Се венчавме меѓу себе затоа што мислевме дека еден ден ќе се вратиме во родните места во нашата сопствена Македонија. Бевме свесни дека ако се омажиме за некој од Полска или Чехословачка, ќе ни се намалат шансите да се вратиме дома. И токму тоа им се случи на оние што останаа таму. Останаа кога другите заминаа во Република Македонија…“ Пролетта 1948 година Иане Бандевски од Орово, заедно со 150-160 деца, бил однесен од својот дом и испратен преку граница.

Од она што му останало во сеќавање најмногу се сеќава е неговото патување со брод преку Преспанското Езеро. Се сеќава дека сите деца од различните села биле собрани во Нивици каде што ја поминале ноќта. Тој се сеќава како постарите деца биле однесени по планините следното утро, а помалите деца биле товарени на чамци и однесени преку езерото. Вака рече Бандевски „Нивици се наоѓа во близина на езерото. Нивици се рибари и лесно нè префрлија преку езерото на другата страна на границата. Бевме сместени во чамци кои можеа да носат по триесет деца. Сите бевме во паника кога го поминувавме езерото. Сите деца плачеа затоа што никогаш порано не виделе толку многу вода или патувале преку езеро...“ За Бандевски беше особено страшно кога чамецот во кој се наоѓаше навлегуваше во вода секој пат кога ќе го премине врвот на бранот. Тој се сеќава дека постарите деца ја ваделе водата додека рибарите веслале. Сите исплашени од памет, децата пристигнале на местото Маркова Нога, кај Долно Дупени. Ова беше првата станица за децата бегалци на нивниот долг пат во непознатиот свет од кој никогаш не се вратија.

Кога стигнале во Браилово, децата биле натоварени во товарни вагони и однесени. Без да знаат, вагоните биле одвоени од возот по линијата и испратени во различни земји. Така, сите пријатели, браќа или сестри кои се качиле на друг автомобил, веројатноста е дека биле разделени и испратени во различни земји. Бандевски не можеше да каже кој е критериумот за кое дете да се испрати во која земја. Исто така, не беше посветено внимание на браќата и сестрите да се чуваат заедно. На нивните родители ќе им беше многу полесно да ги пронајдат доколку беа заедно. Единствените луѓе кои знаеја како децата ќе бидат разделени беа водачите на КПГ кои ја водеа програмата за евакуација. Ги имаа сите списоци со имињата на децата и одлучуваа кој каде ќе оди врз основа на некои критериуми како возраста или датумот на раѓање.

Бандевски имаше среќа што можеше повторно да се врати во Орово. Во 1979 година, сестрата на неговата сопруга сериозно се разболела и била однесена во болница во Солун. Кај Бандевски добија телеграма со лошата вест. Сестрата на неговата сопруга напишала дека е болна од рак и дека сака да ја види сестра си што е можно поскоро. Вака рече Бандевски „Ја зедовме телеграмата со нас и отидовме директно на граничниот премин Богородица. Наместо виза, на грчките граничари им ја покажавме телеграмата. Ни рекоа дека не можеме да влеземе во Грција без виза. Телеграмата не им значеше ништо. Кога го слушна тоа жена ми, почна да плаче и да ги моли бидејќи одамна ја нема видено сестра си и се плашеше дека ќе умре без да ја види. За среќа, граничарите нѐ смилуваа и не пуштија да влеземе. Прво се јавија телефонски во болницата каде што беше хоспитализирана сестрата на мојата сопруга. Кога се уверија дека е навистина болна, ни дадоа виза за пет дена…“ Со среќа, од трите сестри, најстарата што беше тешко болна е сè уште жива, додека неговата сопруга Василка и нејзината најмлада сестра умрел.

По влегувањето во Грција, Јане и Василка ја искористија можноста да го посетат родното село Орово. Вака рече Бандевски „Орово беше целосно уништено. Куќата на моето семејство беше уништена до темел. И тоа не беше видливо.

Местото каде што ми беше куќата го најдов од карта објавена во монографија на моето село... Единствената градба што денес останала во Орово како доказ дека некогаш живееле таму е селската црква. Црквата е обновена со пари испратени од Оровчани кои живееле и работеле во западните земји (САД, Канада, Австралија итн.). Иако Орово не е населено денес, неговите луѓе насекаде се собираат за време на верски празници, селски фестивали итн., исто како што тоа го правеа во Орово во минатото. Се собираат и луѓето од околните села кои живееле во Орово, се посетуваат и слават одредени празници. Планирам да го посетам селото оваа година и да присуствувам на фестивалот за да ги видам моите пријатели од детството кои се уште не сум ги видел...“ Вака рече Бандевски, „Некои деца бегалци сега можат да влезат во Грција, под услов името на нивното родно место во пасошот да биде грчко име. Но, некои меѓу нас, од патриотски причини, кои се идентификуваат како Македонци, имаат македонски имиња и сакаат во документите да биде македонското име на нивното родно место, сè уште не смеат да влезат во Грција...“ МАРКОС: ЈА СПАСИВ ГРЦИЈА ДА СТАНЕ СЛОВЕНСКА ЗЕМЈА

„Грчките комунисти намерно ги лажеа Македонците за да ги вмешаат во Граѓанската војна во Грција“, рече Сократ Пановски.

Според Сократ Пановски, македонско дете бегалец евакуирано во Романија, кој има напишано неколку книги за бегалската драма, македонското население кое живее во Грција било принудено да ги напушти своите домови со помош на раководството на Комунистичката партија на Грција (КПГ).

КПГ беше таа што го индоктринира македонскиот народ да земе оружје и масовно да учествува во Граѓанската војна во Грција, што доведе до нивна смрт. До овој заклучок Пановски дошол откако прочитал неколку книги напишани на оваа тема од грчки автори. Според Пановски, овие автори биле учесници во војната и тоа го признале. Joanis S. Koliopoulou беше еден од нив. Беше водач на КПГ. Во својата книга со наслов

„Македонското прашање во периодот на Граѓанската војна во Грција (1946-1949) Западна Македонија“, меѓу другото пишува дека КПГ направи се што е можно да ги вклучи Македонците во Граѓанската војна во Грција, ветувајќи им ги нивните права. , дури и правото на самоопределување, со намера да ги вклучи масовно во војната и да и олесни на Грција да ги протера од нивните домови…

Според Колиопулу, КПГ се погрижила сите раководни позиции и авторитетни позиции, особено оние во војската, да им бидат дадени на Грците, а не на Македонците, и покрај големиот број Македонци кои учествувале во војната. Колиопулу, исто така, призна дека децата бегалци кои биле испратени биле евакуирани за да им служат на резервните потреби на Демократската армија на Грција (ДАГ). Тој даде примери за ова. Еден пример беше кога децата постари од 14 години беа регрутирани од детските домови и претворени во борци на ДАГ. На 15 јули 1948 година, 123 деца биле регрутирани од детскиот дом во Тулгеш, Романија. Тие се бореа само кратко време пред повеќето да бидат убиени. И покрај нивната мала возраст, 14 и 15 години, тие деца немаа обука. Потоа беа мобилизирани уште 1.500 деца. Ова е најочигледниот пример кој потврдува дека КПГ имала за цел да ги користи овие деца како резерва на ДАГ…

За да го поткрепи неговото тврдење дека македонското население кое живее во Грција било принудено да ги напушти своите домови со помош на раководството на КПГ, Пановски ги посочува коментарите на Маркос по враќањето во Грција во 1984 година. Армијата и генералот Маркос кој командуваше со ДАГ, организиран од грчки новинар, Кокалатос го праша Маркос: „Значи, ти си тој што сакаше да ја претвори Грција во словенска земја? на што Маркос одговорил: „Не, јас сум тој што ја спасил Грција да не стане словенска земја! За Пановски оваа изјава потврдува дека КПГ навистина била вклучена во протерувањето на македонскиот народ од татковината. КПГ беше одговорна за принудувањето на десетици илјади Македонци да ги напуштат своите предци и да заминат на далечни места, дури и во Ташкент, од каде што никогаш нема да се вратат…

Филипос Драгумис, друг грчки автор, кој исто така учествувал во Граѓанската војна во Грција, признал дека со текот на годините Македонците биле прогонувани од Грците. По потекло од Костурско, семејството Драгумис се преселило во Атина каде Филипос одел на училиште и подоцна станал советник во грчката влада. Уште одамна, уште пред да започне Првата светска војна, Драгумис и предложил на грчката влада да не го користи името „Македонци“ за да се однесува на македонскиот народ што живее во Грција, бидејќи еден ден овие Македонци би сакале Македонија да се врати. Тој предложи да се нарекуваат „стари Бугари“; на тој начин би било полесно да се депортираат во Бугарија, што се случи од 1921 до 1924 година кога седумдесет илјади Македонци беа протерани од Грција и испратени во Бугарија. Во 1947 година Драгумис подготви план за Генералштабот на грчката владина армија да избрка 105.000 Македонци и 2.200 Власи од Грција. Тој потоа јавно изјави дека „Би било лесно да се постигне тоа - каде што одат кучињата, така ќе одат и нивните мајки...“ Тоа значи дека таму каде што одат децата ќе следат и нивните родители.

Според Пановски, токму тоа им се случило на македонските деца бегалци.

Пановски не се согласува со луѓето кои претпоставуваат дека децата кои биле „евакуирани“ од КПГ се евакуирани од хуманитарни причини. Вака рече Пановски, „Какви хуманитарни причини? Дури и мајките во моментот на нивното разделување од децата можеа да видат дека тоа не е хуманитарно. Како е хуманитарно да се одделат мајките од нивните деца? Бев таму и се што можев да видам беше мајки кои плачат до крај и си ја кинат косата. Дали е тоа хуманитарно? Мајките пролеаја толку многу солзи што немаа повеќе да пролеат. Како е хуманитарно да не знаеш, со години, каде се твоите деца; и ако се живи или мртви… и кој беше каде…?“ Пановски продолжи: „Грците постојано се жалеа во Обединетите нации барајќи да ги вратат децата. Но, дали навистина ги сакаа назад? Не! Едно од оние деца бегалци кои Грција ги сакаше да ги врати пристигна со брод до пристаништето Солун. Но, во моментот кога грчките власти дознале дека се вика Ѓорѓи Вражиновски, му рекле дека лице со тоа име не смее да влезе во Грција. Но тоа не беше се. Дури и оние Македонци кои имаа грчки имиња се соочија со исти пречки. Кога 1.160 возрасни и деца од Романија се обидоа да се вратат, грчката влада сфати дека ќе има проблеми со толку голема група. Луѓето кои сакаа да се вратат веќе знаеја дека се Македонци, негрчка етничка припадност со своја уникатна култура и дека Грција не само што ги окупира нивните земји туку постојано ги злоупотребува. Грците се плашеа дека ако им се дозволи на овие луѓе да се вратат, на крајот ќе се побунат.

Затоа Грција се погрижи тие никогаш да не се вратат…“ Според Пановски, за да ги принуди Македонците од нивните домови, грчката армија користела слична тактика како што користела за време на Балканските војни кога македонските села со недели биле бомбардирани деноноќно како што беше случајот во Кукуш, кога градот беше бомбардиран дење и ноќ за триесет дена. Нивната цел беше јасна; тоа е направено за протерување на македонското население. Истото беше направено и за време на Граѓанската војна во Грција. Вака рече Пановски, „Авионите и топовите непрекинато ги бомбардираа македонските села за да не принудат да си заминеме. Тоа не беше доброволна евакуација; тоа беше принудна евакуација со употреба на оружје. Иницијативата беше од КПГ. На состанокот на младинската организација на Комунистичката партија, во кој беа вклучени младински групи од балканските земји, одржан во Белград во 1948 година, претставниците на грчката младина ги прашаа комунистичките земји дали ќе примат 10.000 грчки деца. Кога тие во огромно мнозинство рекоа да, планот веднаш беше ставен на дело. Но, тоа не беше прв пат децата да бидат евакуирани. Вистинската евакуација започна во 1947 година пред грчката младинска група да даде предлог. На 25 јуни 1947 година, откако грчката армија ја започнала својата офанзива, децата од селата во близина на границата биле евакуирани во Албанија. Тоа покажува дека планот за евакуација започнал уште пред да биде одобрен...“ Според Пановски, оваа информација доаѓа од грчки извори.

Грчката влада имаше свои оперативци во ДАГ. Еден од оние оперативци кои учествуваа во Демократската армија на Грција како офицер за обезбедување стана началник на полиција во Грција по завршувањето на војната. Вака рече Пановски: „Кога некои Македонци отидоа во полиција да се распрашаат за нивното грчко државјанство, тие го признаа, но тој не криеше што е. Им кажа дека тоа е негова работа. И тој не беше единствениот…“ Според Пановски, луѓето сè уште страдаат од последиците од Граѓанската војна во Грција. Една од тие последици беше и протерувањето на македонскиот народ од прататковината. Вака рече Пановски, „Покрај тоа што Грција не ни ги призна правата и не ни ги врати грчките државјанства и имоти, нема да ни дозволи да се вратиме во родните места, ниту за посета.

Граѓанската војна во Грција за нас Македонците не заврши...“ А како контрастен пример, Пановски ја посочи Шпанија каде во 1968 година, Франко изгради споменик за сите загинати во Шпанската граѓанска војна, и од републиканската и од ројалистичката страна.

Како заклучок, ова го рече Пановски: „Со признавањето на македонскиот идентитет со неговите права и привилегии, македонскиот народ може да и помогне на Грција да стане вистинска демократија. Грција не може легитимно да се преправа дека е демократска земја ако дискриминира илјадници луѓе кои биле нејзини поранешни граѓани. Признавањето на Македонците и нивна репатријација ќе и помогне на Грција.

Ова не е само македонски проблем; тоа е и грчки проблем, и за грчката влада и за редовниот народ. Зборував со многу од оние „Грци по род“ кои се бореа заедно со нас Македонците во Граѓанската војна во Грција и тие исто така сочувствуваат со нас. Еден таков Грк бил син на грчки борец чиј татко го спасиле Македонците. Еве што рече: „Како да кажам дека Македонци не постојат кога Македонки го спасија татко ми во Вичо кога беше тешко повреден. Македонките го евакуираа од бојното поле“…

СТОЈА БЕШЕ МАЈКА НА СИТЕ ЕГЕЈСКИ ДЕЦА Стоја Јанковска беше една од многуте жени на кои мајките им ги даваа синовите и ќерките да ги чуваат Вака Стоја Јанковска, „мајка“ назначена да се грижи за децата бегалци во детските домови во Бела Црква, Војводина, го опиша своето искуство. „Се чувствував како да имам некаква рана во мене која цело време ме болеше од сеќавањето како мајките и децата плачеа за време на нивната разделба. Ме боли кога ќе помислам на мајките кои ги гушкаат своите деца, а улиците се празни од детската радост и смеа. Чувствувам дека во мене развив часовник кој ми ги буди старите спомени секогаш кога ќе помислам на децата за кои се грижев во тие мрачни времиња...“ Стоја Јанковска или „мајка Стоја“ како што им беше позната на децата, беше добро позната. име во домовите за деца. Таа помина 20 години грижејќи се за децата во детските домови. Сега, 60 години подоцна, сè уште и е тешко да зборува за својата драма. Додека зборуваше со нас, таа се обидуваше да ги сокрие солзите, но тие постојано доаѓаа без престан. Чувствувавме како да сме го вклучиле стариот часовник внатре во неа и направивме нејзините спомени да се излеат.

Според Јанковска, иако луѓето биле уморни од борбата за својата слобода, сите верувале во нивната борба. Затоа мнозинството мајки се согласиле да се одвојат од децата. Тие беа сигурни дека наскоро ќе ја добијат војната и ќе ги вратат децата. Вака рече Јанковска „Кога стигнавме на граничниот премин Лазо Ангеловски, наставник кој не придружуваше, рече дека ќе се вратиме за три месеци и децата ќе држат црвени знамиња во рацете. Сите му верувавме. Чекавме и чекавме, но никогаш не се вративме. Чекав 55 години пред да ми дозволат да го посетам моето родно место. Конечно се вратив и го зедов брат ми со мене…“ Јанковска, или „мајката“ Стоја, беше со децата цело време од отворањето на првите детски домови во Бела Црква, Војводина до нивното затворање. Откако повеќето деца ги побараа нивните родители, четириесет и понатаму останаа во домовите.

Тие веројатно ги изгубиле своите родители во војната. Овие деца се пренесени во домот за деца „11 Октомври“ во Скопје.

Јанковска остана со нив до завршување на средното образование. После тоа отишла да работи како учителка.

Според Јанковска, децата имале добар живот во детските домови и биле добро образовани. Вака рече таа, „Тоа беа деца од селата, деца на земјоделци, тули и шивачи. Беа облечени во селска облека и беа уморни од долгото патување. Секој што ќе ја видеше формата во која се наоѓаше, ќе плачеше. Тие за прв пат беа во воз. Тие за прв пат видоа бањи во детските домови. И иако беа без своите родители, тие беа внимателни и добро дисциплинирани. Повеќето дипломирале на универзитет, некои со докторати…“ Во текот на интервјуто Јанковска со ентузијазам и со голема љубов ни покажа многу слики од децата направени на денот кога пристигнале во детските домови. Имаше нешто интересно да каже за секое дете. Исто така, таа не ги заборави нивните имиња. Меѓу нив имало и грчки деца. За неа немаше разлика дали се Македонци или Грци. Еве што рече таа: „За нас сите беа исти. Ние им бевме „мајки“ и сите тие беа наши деца. Кога последната група деца го напушти домот за деца, директорот ми ги даде сликите и ми рече да ги однесам со мене во Македонија и да ги чувам како евиденција за нашиот престој во Бела Црква. Ги зедов, а потоа им дадов на децата за време на следните посети со нив. Останатото го задржав кај мене. Се надевам дека ќе им ги дадам кога ќе ги видам. За жал, не знам каде се. Се надевам дека ќе ги видам повторно пред да умрам…“ Јанковска добро ја заврши работата со децата бегалци и за тоа беше препознаена од југословенските власти и Црвениот крст.

Но, според неа, најдоброто признание за неа е почитта и благодарноста што ја добила од децата. Еве што рече таа: „Еден ден чекав автобус кога еден млад човек, кого не го препознав, ме праша дали сум „мајка“ Стоја. Реков „да“ и го прашав дали го познавам. Ми рече: „Се викам Лазе Шопов.“ Кога го слушнав тоа име, го прегрнав. Потоа ме праша каде живеам. Му кажав дека ми дадоа мал стан овде во градот. Тој рече:

„Требаше да ви дадат вила за осумте години што ги заменивте како наша „мајка“, работејќи бесплатно...“ Стоја Јанковска, сега 80-годишна, продолжи: „Еден ден налетав на Кире Секулов, поранешно дете бегалец под моја грижа. Ме праша дали ќе одам во неговата канцеларија и ќе поминам петнаесет минути со него. Реков да. Кога стигнавме таму ги собра своите колеги и ме запозна со нив. Во својот вовед тој ме нарече „неговата мајка Тереза“. Бев толку трогнат од тоа што почнав да плачам. Тие зборови ми значеа многу, повеќе од било што на светот...“ Јанковска беше голема „мајка“ и ги сакаше сите деца. Таа рече дека буквално живеела за нив и тие и го продолжиле животот.

Ова е она што таа рече: „Оние што се тука често доаѓаат и ме посетуваат, а оние што одеа на надзор често ми пишуваат писма. Понекогаш не им пишувам назад. Тешко ми е.

Претпочитам да ги имам блиску и лично да ги посетам... додека сум сè уште жив. Но, порано не беше така. Сега судбината не раздели и мораме да си пишуваме писма со солзи во очите...“ Вака им рече Томка Пандова, дете бегалец од селото Трсие на своите роднини: „Сега кога се преселив во далечната Австралија. Мојата најголема желба е да бидам погребан со писмата што ми ги напиша Стоја и со сликите што ми ги даде...“ Секое дете бегалец и денес ја нарекува Јанковска „мајка Стоја“.

Таа рече дека жали за нив бидејќи биле жртвувани не само за време на Граѓанската војна во Грција, туку и за време на Информбирото кога Тито се скарал со Сталин, како и за време на Студената војна. Јанковска беше во Романија за време на периодот на Информбирото на курсеви за предавање со уште триесет „мајки“. Наставникот што им држел предавање бил Грк.

Вака рече Јанковска, „Додека ни држеше предавања за тоа како да предаваме, нашиот грчки предавач рече дека не се враќаме во Југославија, во Бела Црква, ниту децата на кои предаваме.

Му реков дека не остануваме овде. Ќе се вратиме ако треба и ќе ги земеме децата со нас. Им ветивме на нивните мајки дека ќе се грижиме за нив и токму тоа ќе го направиме. Немаше да ги оставиме нашите деца. Нешто подоцна, една вечер, се вративме во Бела Црква. За жал ја загубивме единаесетгодишната Антигони Хасу, влашко девојче од Псодери. Не знаевме каде е.

Една година подоцна ни се јавија наставниците во Чехословачка и ни кажаа дека таа е таму…“ Јанковска осум години работеше како учител. Се омажила во 1956 година, но пред да се омажи му рекла на својот вереник дека мора да дојде и да живее со неа во домот за деца. Таа му рекла дека не може да ги остави децата сами. Таа треба да биде таму да се грижи за нив и да биде со нив кога ќе се разбудат наутро. Властите им дадоа соба во детскиот дом и тие останаа таму додека не се затвори домот за деца.

Кон крајот на 1950 година Јанковска го посетила родното место Рудари, каде што нашла тројца нејзини ученици од Бела Црква.

Тие, заедно со околу 500 други деца, се вратиле во Грција порано во 1950 година. Имињата на тројцата биле Михаил, Аристотел и Јанко. Дотогаш Михаил и Аристотел биле во брак и имале свои деца. За жал, Јанко почина. Јанковска го посети неговиот гроб и долго плачеше. Вака рече таа, „Беше вознемирувачки, дури и плачев кога ги видов Михаил и Аристотел. Беше тешко, но убаво да ги видам повторно, да ги видам луѓето што ги сакаш, после толку години. Ме поканија мене и сите други што беа со мене да останат во своите домови.

Од 500 деца што се вратиле во 1950 година, околу 450 биле Македонци кои имале живи роднини во Грција…