Источен
Виница
Vinica
- Жители · Попис 2021
- 8.584
- Стари фотографии
- 2
- Фотографии
- 34
Источен град поврзан со иконите од Виничко Кале
Виница лежи во источниот дел на Кочанско-Виничката Котлина, под Плачковица, каде што Градечка и Виничка Река се спуштаат кон Брегалница. Обработливото земјиште се простира низ понискиот предел на околу 390 до 450 метри надморска височина, а општината се издига преку ридските села и шумите до планински терен повисок од 1.700 метри.
Преглед
Преглед на градот
Запознајте го Виница.
Јасен вовед во градот, неговиот предел, луѓето, историјата и пошироката општина.
Виница лежи во источниот дел на Кочанско-Виничката Котлина, под Плачковица, каде што Градечка и Виничка Река се спуштаат кон Брегалница. Обработливото земјиште се простира низ понискиот предел на околу 390 до 450 метри надморска височина, а општината се издига преку ридските села и шумите до планински терен повисок од 1.700 метри.
Највпечатливиот историски белег на градот потекнува од Виничко Кале. Археолошките истражувања открија доцноантичка утврдена населба и исклучителна група калапени теракотни релјефни икони, кои денес се толкуваат и изложуваат во градскиот музеј. Нивните претстави и натписи ја прават Виница многу повеќе од регионален услужен центар: тие ги поврзуваат современите улици со ранохристијански уметнички свет со ретко материјално богатство.
Во Виница во 2021 година живееле 8.584 жители, а во општината 14.475. Земјоделството, текстилната дејност, училиштата и малите претпријатија го одржуваат секојдневниот живот, додека македонските, ромските, турските и влашките семејни истории се дел од локалната приказна. Карикатурата, фолклорот, фудбалот и празничните чествувања му даваат препознатлив карактер на градскиот календар.
Општината ја дополнуваат шеснаесет села. Градец, Истибања, Блатец и Јакимово се најголеми; Истибања се издвојува и со геотермалната вода и познатата фолклорна манифестација, додека помалите населби се протегаат по падините и долините околу Плачковица и Голак. Виница најдобро се разбира како средиште на целата оваа рурална мрежа, а не само како изграденото градско јадро.
Накратко
Корисни податоци, на едно место.
Населението на градската населба и на целата општина е прикажано одделно секогаш кога изворите го дозволуваат тоа.
- Општина
- Општина Виница
- Население во градот
- 8.584
- Население во општината
- 14.475
- Население надвор од градот
- 5.891
- Година на попис
- 2021
- Површина на општината
- 433 км²
- Надморска височина
- 400 м
- Приближно патно растојание од Скопје
- 129 км
- Поштенски број
- 2310
- Клима
- Умерено-континентална клима на источна котлина
- Спортски клубови
-
- ФК Слога 1934
- РК Торо Спорт
- Пинг-понгарски клуб Винспин
- Култура
-
- Виничките теракотни икони се најпрепознатливото археолошко и уметничко наследство на општината.
- „Ин Виница Веритас“ внесува меѓународна карикатура и сатирична уметност во културниот календар на градот.
- „Истибањско здравоживо“ ги спојува фолклорните настапи, селската средба и обредот покрај реката.
- Преглед на населението
- Според пописот од 2021 година, градот имал 8.584, а општината 14.475 жители; 5.891 лице живеело надвор од градската населба.
- Висински распон на низината
- 390–450 м
- Висински распон на општината
- 360–1.754 м
- Просечна годишна температура
- 13 °C
- Просечни годишни врнежи
- 530 мм
Препознатлив по
Потписот на градот.
Знаменитости, вкусови, предели и обичаи што му даваат препознатливост на Виница.
- Ранохристијанските теракотни икони
- Археолошката тврдина Виничко Кале
- Лозјата, овоштарниците и земјоделството во долината на Брегалница
- Минералните и термалните извори
- Врската меѓу Кочанската Котлина и источните планински предели
Географија
Географија
Пределот го обликува градот.
Релјефот, водите, климата и патиштата објаснуваат зошто Виница израснал токму на ова место.
Виница се наоѓа на источната страна на Кочанско-Виничката Котлина, меѓу сливот на Брегалница и пониските падини што се издигаат кон Плачковица и Осоговските Планини. Од градот се гледа кон запад, преку земјоделскиот предел кон Кочани, а регионални патишта го поврзуваат на исток со Делчево и Берово. На нискиот рид веднаш над населбата се наоѓа Виничко Кале.
Котлинската клима овозможува одгледување жита, винова лоза, овошје и зеленчук, а оризот е особено застапен во пошироките низини покрај Брегалница. Шумите и пасиштата започнуваат близу до градот со издигањето на теренот. Минералните и термалните извори се уште една одлика на геологијата на општината. Така, Виница лежи во мал, но плоден преоден појас меѓу наводнуваното котлинско земјоделство и шумовитиот планински предел на исток.
Историја
Историја
Краток, преработен преглед.
Изворно напишан текст врз основа на проверени општински, археолошки и установни извори, без преземање туѓи интернет-текстови.
Археолошките сведоштва во Виничко започнуваат во праисторијата и продолжуваат низ римското и доцноантичкото време. Клучен локалитет е Виничко Кале. Таму се откриени утврдувања, градби и извонредна група калапени теракотни релјефни плочи, претежно датирани во V и VI век. Нивните христијански претстави и латински натписи ги поврзуваат локалните работилници со религиозниот и визуелниот свет на доцноримскиот Балкан.
Животот во областа продолжил и во средновековниот и османлискиот период, иако средиштето и обемот на населувањето се менувале со текот на времето. Современото име често се поврзува со виното и лозјата — толкување поткрепено од земјоделската традиција на крајот — но потеклото на топонимите ретко може да се сведе на едно народно објаснување. Виница останала мало пазарно гратче што ги опслужувало селата на источниот крај на котлината.
Патиштата, училиштата, станбената изградба и лесната индустрија во XX век го прошириле градот. По откривањето на теракотните икони во 1977 година, археологијата ѝ дала на Виница културно значење многу поголемо од нејзината големина. Денес локалниот музеј и тврдината ги претставуваат предметите во нивниот контекст, додека земјоделството и регионалните услуги и понатаму го обликуваат животот под ридот.
Зачуваниот текст од старата страница
Отвори го преработениот текст од старата страница
Антиката во Виница
Достапните сведоштва укажуваат дека населениот живот во Виничко постоел најдоцна во железното време, од VIII до VI век пр. н. е. Пошироката област ја населувале пајонски заедници; постарите текстови понекогаш неточно ги претставувале Пајонците едноставно како илирско племе, додека нивниот идентитет и јазик и натаму се предмет на научна расправа.
Класичната антика и римската власт
Развојот на трговијата кон крајот на VI и почетокот на V век пр. н. е. го поттикнал стопанскиот подем на пајонските заедници. Нивната политичка самостојност подоцна ослабнала: Филип II ја ставил Пајонија под македонска превласт во IV век пр. н. е., што во овој контекст традиционално се датира во 358 година пр. н. е. По римското освојување на Македонија во 168 година пр. н. е., областа била вклучена во римскиот провинциски систем; 146 година пр. н. е. вообичаено се поврзува со формалното основање на римската провинција Македонија.
Археологијата укажува дека на современиот град му претходела доцноримска и рановизантиска населба. Плодната котлина овозможувала одгледување жита и винова лоза. Според едно популарно толкување, името Виница потекнува од производството на вино, а локалниот предел несомнено има долга лозарска традиција, но точната етимологија не може да се утврди само врз основа на таа поврзаност.
Извори за профилот (17)
- uzkn.gov.mk/mk/wp-content/uploads/2023/02/Archaeological-sites-EN.pdf
- haemus.org.mk/vinica
- vinica.gov.mk
- stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf
- citypopulation.de/en/northmacedonia/istocen/310__vinica
- citypopulation.de/en/northmacedonia/istocen/vinica/402516__vinica
- eprints.ugd.edu.mk/24096/1/Strategija%20za%20turizam%20opstina%20Vinica%20EN.pdf
- macedonianfootball.com/team/sloga-1934
- en.wikipedia.org/wiki/Vlatko_Go%C5%A1ev
- en.wikipedia.org/wiki/Zlatko_Gocevski
- statscrew.com/worldfootball/stats/p-mitroiva001
- worldathletics.org/athletes/north-macedonia/adrijana-pop-arsova-rashikj-14708398
- en.wikipedia.org/wiki/Kiril_Mihajlovski
- sobranie.mk/socijalist-party-e3b721e4-589a-4152-a566-1f72772b6e9f-ns_article-mirko-pecov-94-_.nspx
- etno.pmf.ukim.mk/index.php/eaz/article/download/230/205
- sdk.mk/index.php/magazin/nekolku-iljadi-luge-dojdoa-na-vtorata-iselenichka-sredba-vo-vinichkoto-selo-blatets-na-koja-beshe-osveten-lokalniot-manastir
- makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/en/MakStat/MakStat__Popisi__Popis2021__NaselenieVkupno__PodatociNaselenie/T1501P21.px
Занимливости
Занимливости
Детали што вреди да се запомнат.
Локални знаменитости, обичаи, јадења и историски подробности што откриваат уште еден слој од Виница.
-
Единствена група теракотни икони
Ископувањата на Виничко Кале открија околу шеесет цели калапени релјефни икони и стотици фрагменти, главно датирани од крајот на IV до VII век.
-
Музеј создаден околу откритието
Музејот „Теракота“ бил отворен во 2006 година и ги изложува иконите заедно со повеќе од 300 археолошки и историски предмети од регионот.
-
Тука се среќаваат котлината, реките и планините
Општината го зафаќа југоисточниот дел на Кочанско-Виничката Котлина меѓу Плачковица, Голак и Обозна, а низ неа течат притоки што се слеваат во Брегалница.
-
Истибања има геотермална вода
Геотермалните ресурси околу Истибања се препознаени како едно од значајните природни богатства на општината и можност за нејзиниот иден туристички развој.
-
Карикатурата ги преминува границите во Виница
Меѓународниот фестивал и конкурс „Ин Виница Веритас“ носи хумор, сатира и карикатури од автори од Северна Македонија и од странство.
-
Селски фестивал влегува во Брегалница
„Истибањско здравоживо“ обединува фолклорно дефиле и настапи со пуштање цветни венци во реката Брегалница.
-
Стари галерии за злато се зачувани кај Пекљани
Рударските галерии откриени во 1977 година на локалитетот Рашка кај Пекљани во општинската стратегија за туризам се толкуваат како сведоштво за историско ископување злато.
-
Градот изгубил повеќе од две илјади жители
Пописното население на Виница се намалило од 10.863 жители во 2002 на 8.584 во 2021 година, додека општината во 2021 година имала 14.475 жители.
Луѓе
Познати личности
Животи поврзани со градот.
Писатели, музичари, уметници, спортисти, јавни и историски личности со јасно наведена врска со Виница.
-
Влатко Гошев Спорт
Роден во Виница.
Поранешен професионален голман кој настапувал и за репрезентацијата на Северна Македонија.
Извор -
Златко Гоцевски Спорт
Роден во Виница.
Професионален кошаркар чија кариера опфаќа клубови во Северна Македонија и во странство.
Извор -
Иван Митров Спорт
Роден во Виница.
Професионален фудбалер кој играл во домашната лига и за клубови надвор од земјата.
Извор -
Адријана Поп Арсова Рашиќ Спорт
Родена во Виница.
Тркачка на долги патеки и национална рекордерка, која ја претставувала Северна Македонија на големи меѓународни натпревари.
Извор -
Кирил Михајловски Историја
Роден во Виница во 1916 година.
Партизански командант и подоцнежен воен офицер, чија кариера е дел од сложената политичка и воена историја на Југославија во XX век.
Извор -
Мирко Пецов Јавен живот
Роден во Лаки, во денешната Општина Виница.
Јавен функционер кој бил пратеник во Собранието на Република Македонија.
Извор -
Галаба Паликрушева Наука
Родена во Виница.
Историчарка и етнолог чија научна работа ги истражува општествената организација, обичајното право и културниот живот во Македонија.
Извор
Села и манастири
Села
Пошироката општина.
Сите потврдени села и рурални населби во сегашниот општински опфат, а потоа и познатите манастири во околниот културен простор.
Вклучени се 16 села и рурални населби.
- Блатец Големо село во подножјето на Плачковица, со 896 жители во 2021 година и обновено манастирско собиралиште. Извор
- Црн Камен Мала рурална населба со 58 жители во 2021 година. Извор
- Драгобраште Село со 265 жители во 2021 година. Извор
- Градец Најголемото село во општината според пописот од 2021 година, со 1.013 жители. Извор
- Грљани Рурална населба со 114 жители во 2021 година. Извор
- Истибања Поголемо село со 897 жители во 2021 година, познато по геотермалната вода и фолклорниот фестивал. Извор
- Јакимово Големо село во близина на Виница, со 827 жители во 2021 година. Извор
- Калиманци Рурална населба со 96 жители во 2021 година. Извор
- Крушево Мало село со 53 жители во 2021 година. Извор
- Лаки Село со 162 жители во 2021 година. Извор
- Лески Поголема рурална населба со 439 жители во 2021 година. Извор
- Липец Село со 202 жители во 2021 година. Извор
- Пекљани Село со 302 жители во 2021 година, близу документирани стари рударски галерии. Извор
- Трсино Поголема рурална населба со 444 жители во 2021 година. Извор
- Трстија Денешна општинска населба со 65 жители според пописот од 2021 година. Извор
- Виничка Кршла Мала рурална населба со 58 жители во 2021 година. Извор
Манастири во близина
Места на траење.
Проверени манастирски места во општината или во нејзиниот непосреден културен простор.
-
Манастирска црква „Вознесение Христово — Свети Спас“
На границата меѓу атарите на Пекљани, Блатец и Драгобраште
Мала црква изградена во 1948 година врз остатоците од постара базилика и обновена во 1996 година; околниот простор служи за верски собири.
Извор -
Историски манастирски локалитет „Свети Крст“
Локалитет Самовилец кај Грљани
Разурнат или археолошки манастирски локалитет, документиран под местото Свети Спас; треба да се претставува како историски остатоци, а не како активен манастир.
Извор -
Историски манастирски локалитет „Свети Пантелејмон“
Областа Голак
Документиран стар манастирски локалитет во пределот на Голак, чиј сегашен активен статус не е утврден.
Извор -
Историски манастирски локалитет Манастирец
Боровец, југоисточно од Пекљани
Евидентиран историски манастирски локалитет, зачуван главно како археолошки или урнатински остатоци.
Извор -
Манастир „Рождество на Пресвета Богородица“
Блатец
Современ манастирски комплекс граден во текот на повеќе децении и свечено осветен во 2023 година за време на голема средба на селаните и иселениците.
Извор
Стари фотографии (2)
Стари фотографии
Ретката збирка.
Вклучена е секоја зачувана стара фотографија во целосна големина, па и оригиналите што случајно биле изоставени од старата страница. Семејно зачуваните датотеки остануваат недопрени.
Фотогалерија (34)
Фотогалерија
Виница, кадар по кадар.
Приспособлива семејна галерија, со градски погледи спасени и од стариот ротирачки банер.
Автори на фотографиите
- Виница: поглед од Виничкото кале кон стариот центар, неговите црвени покриви под ниви и ридови. Фото: MakedonijCC BY 2.5 mkWikimedia Commons
- Виница: црквата „Свети Архангел Михаил“, бела камбанарија меѓу покриви од црвени ќерамиди. Фото: RašoCC BY-SA 3.0Wikimedia Commons
- Виница: новиот главен плоштад, широк поплочен простор со цветни леи и станбена зграда во позадина. Фото: МакедонецCC BY-SA 4.0Wikimedia Commons
- Виница: бела џамија со високо минаре меѓу куќи со црвени покриви, со ридови во позадина. Фото: RašoCC BY-SA 3.0Wikimedia Commons