Canadian Macedonian Heritage Society Canadian Macedonian Heritage Society
Станете член!
Станете член!

Источен

Делчево

Delchevo

Грб на Делчево
Жители · Попис 2021
9.644
Стари фотографии
2
Фотографии
19

Гостољубив источен град покрај Брегалница

Делчево ја следи Брегалница низ Пијанечката Котлина, на само десет километри од источниот граничен премин кон Бугарија. Голак се издига непосредно западно од градот, додека овоштарници, ниви и села се простираат по речните тераси на приближно 570–650 метри надморска височина.

Преглед

Преглед на градот

Запознајте го Делчево.

Јасен вовед во градот, неговиот предел, луѓето, историјата и пошироката општина.

Делчево ја следи Брегалница низ Пијанечката Котлина, на само десет километри од источниот граничен премин кон Бугарија. Голак се издига непосредно западно од градот, додека овоштарници, ниви и села се простираат по речните тераси на приближно 570–650 метри надморска височина.

Населбата долго била позната како Царево Село и под османлиска власт служела како пазар за Пијанец. Во 1950 година била преименувана во Делчево во чест на Гоце Делчев — чин на одбележување, а не тврдење дека тој бил роден тука — додека повоените патишта, училишта и индустрија ја зајакнале нејзината улога како средиште на котлината.

Пописот од 2021 година забележал 13.585 жители во општината, од кои 9.644 во градот. Иако иселувањето го намалило населението, семејните враќања, пазарот, фудбалот, музиката и селските собири и натаму му даваат на местото дружељубив источно-македонски ритам.

Општината ја дополнуваат дваесет и едно село. Разловци го чува споменот на востанието од 1876 година; Драмче и Тработивиште ја негуваат Копачката; Ѕвегор се наоѓа крај заштитен геолошки профил; а високите мали населби како Бигла, Ветрен и Селник ја покажуваат потивката планинска страна на Пијанец.

Куќи со црвени покриви распослани по дното на долината во Делчево, со голи кафеави ридови што се издигаат во позадина.

Накратко

Корисни податоци, на едно место.

Населението на градската населба и на целата општина е прикажано одделно секогаш кога изворите го дозволуваат тоа.

Општина
Општина Делчево
Население во градот
9.644
Население во општината
13.585
Година на попис
2021
Површина на општината
422,4 км²
Надморска височина
610 м
Висински распон
570–650 м
Приближно патно растојание од Скопје
170 км
Поштенски број
2320
Клима
Континентална клима на Пијанечката Котлина, со планинско влијание
Спортски клубови
ФК Брегалница Делчево
Култура
  • Копачката ги поврзува музиката, танцот и селската општествена меморија во Драмче и Тработивиште.
  • Разловечкото востание е определувачка историска референца за целиот Пијанечки крај.
  • Голак и Брегалница ѝ даваат на општината култура на планински излети, овоштарници и крајречно земјоделство.
Преглед на населението
Во пописот од 2021 година се евидентирани 9.644 жители во градот и 13.585 во општината; 3.941 жители живееле надвор од градската населба.
Приближно растојание од бугарската граница
10 км

Препознатлив по

Потписот на градот.

Знаменитости, вкусови, предели и обичаи што му даваат препознатливост на Делчево.

  1. Реката Брегалница и Пијанечката Котлина
  2. Планината Голак и нејзините пешачки предели
  3. Земјените пирамиди и другите блиски ерозивни облици
  4. Улогата на источен пограничен и пазарен град

Географија

Географија

Пределот го обликува градот.

Релјефот, водите, климата и патиштата објаснуваат зошто Делчево израснал токму на ова место.

Делчево се наоѓа на Брегалница во Пијанечката котлина, близу до источната граница на Северна Македонија со Бугарија. Масивот Голак се издига веднаш на запад, а пониските ридови и речните тераси се отвораат кон граничниот премин Арнаутски Гроб, на околу десет километри од градот. Надморската височина на градот и неговата положба во затворена долина предизвикуваат топли лета, студени зими и јасни сезонски контрасти.

Брегалница го поврзува Делчево со поширокиот источен дел на земјата, а патиштата водат кон Кочани, Берово и Пехчево. Голак е најблискиот планински простор за рекреација, додека во околниот пијанечки предел се среќаваат необични земјени столбови создадени со ерозија. Овоштарниците, сточарството, шумарството и малите земјоделски стопанства остануваат видливи веднаш зад градскиот раб.

Историја

Зачуваниот текст од старата страница

Отвори го преработениот текст од старата страница

Пијанечкиот крај има богат археолошки запис. Наследениот текст споменува неолитски остатоци кај Габрово, Драмче, Ѕвегор и Град, како и наоди од халштатскиот период кај Бигла, Драмче и Делчево. Опишува римски пат што водел кон Осогово долж десниот брег на Брегалница, покрај Тработивиште и низ Малешевијата кон Солун. За друг важен пат се вели дека го поврзувал римскиот град Астибо — денешен Штип — со Пауталија — денешен Ќустендил — преку Виница и Бигла, преминувајќи ја Брегалница кај Очипала и продолжувајќи низ месностите Киделица и Црна Скала. Оваа мрежа на крај се поврзувала со Виа Егнација меѓу Дирахиум и Солун.

Бројни остатоци од римската антика се пронајдени кај Ѕвегор, Град, Илиово и други месности. Главната населба што ја определува наследениот текст се наоѓа кај селото Град, додека повеќе локалитети во областа покажуваат долг континуитет на живеење. Поновите истражувања во Град, според текстот, документираат населба што ги опфаќала доцноантичкиот и средновековниот период.

Постојат повеќе објаснувања за името Пијанец, кое наликува на македонскиот збор за пијан човек. Едно народно толкување го поврзува со одгледувањето сливи и со производството и пиењето ракија во крајот. Друго се повикува на растение што исто така се нарекувало пијанец, опишано како халуциногено и наводно растело меѓу пченицата, па брашното загадено со него ги успивало луѓето. Поучени толкувања го поврзуваат името со древните Пајонци или со средновековен град со слично име, но наследениот текст забележува дека овие објаснувања не се потврдени.

Нејасен извор, опишан како Повелба на „Василие Пијанец Втори“, наводно го споменува Пијанец како територија присоединета кон Византија и под надлежност на мородвискиот епископ. Областа подоцна преминала под бугарска власт, потоа накратко под средновековната српска држава, а по османлиското освојување на Балканот станала дел од ќустендилската управна област. Насловот и идентитетот на наведената повелба се нејасни во наследениот текст и бараат проверка.

Наследениот текст го определува Василево како најгусто населено место во Пијанец во византискиот период и вели дека било именувано по византиски цар Василиј. Наведува дека Василево првпат се појавува во една од повелбите на цар Душан од 1347–1350 година како село во Пијанец со цркви посветени на Свети Никола и на Богородица крај Брегалница. Според истата нарација, силен земјотрес во 1904 година го разурнал Василево, по што жителите се населиле во Горно Маало, на ридот спроти устието на Габровица, и изградиле ново Василево и црква „Св. Богородица“, денешната градска црква. Оваа доцна употреба на името Василево не се согласува лесно со сопствениот опис на Царево Село во текстот и треба да се провери во локалните примарни извори.

Турското население се населило во таканареченото Средно Маало, додека Василево било познато по сточарството и сливите. Бидејќи се наоѓало на важен пат кон Струма, султанот Мехмед IV наводно го посетил во 1671 година и наредил да се изгради џамија за турската заедница во Средно Маало. Наследената нарација понатаму тврди дека посетата на султанот го забрзала преминувањето на дел од македонското население во ислам и дека муслиманското доселување брзо го зголемило бројот на жители. Потоа наведува дека населбата била наречена Василево — протолкувано како „место на султанот“ — во знак на благодарност за посетата и џамијата. Овие тврдења за верските преминувања и именувањето се широки, меѓусебно неусогласени со претходната етимологија и бараат независни историски докази.

Во осумнаесеттиот и деветнаесеттиот век, Царево Село било рурална населба населена со Турци, Македонци и Торбеши, при што последните во наследениот текст се опишани како најголема група. До средината на деветнаесеттиот век македонски занаетчии го населиле Горно Маало, долж она што текстот го нарекува долина на Струма, и ја основале чаршијата. Во Долно Маало живееле влашки сточари од западна Македонија, кои ги носеле овците на пасиштата на Голак. Голем број муслимански бегалци или мухаџири, во текстот наречени Маџири и дојдени од северна Бугарија, исто така се населиле во Долно Маало, па еден дел бил наречен Маџир Маало. Споменувањето на Струма изгледа географски непрецизно за самиот град и можеби се однесува на поширок пат, а не на локалниот речен систем.

По ослободувањето на Бугарија, македонски семејства од ќустендилскиот крај — главно трговци, занаетчии и земјоделци — се доселиле во Царево Село. Населбата тогаш имала 1.610 жители и почнала да наликува на мало гратче со пазар и чаршија. До крајот на деветнаесеттиот век, наследениот текст бележи 220 турски и 80 македонски куќи, а земјоделството било главна дејност. Новата граница со Бугарија по Балканските војни го забавила развојот, иако Царево Село станало околиско седиште и главно стопанско средиште на Пијанец. Меѓу двете светски војни населението растело со умерено темпо, а населбата се ширела на десниот брег на Брегалница.

По Втората светска војна и воспоставувањето на новиот социјалистички поредок, Царево Село на 1 мај 1950 година го сменило името по, како што вели наследениот текст, четврти пат. Оттогаш го носи името на револуционерот и идеолог Гоце Делчев.

Повоеното стопанско ширење на земјата го поттикнало индустрискиот развој, кој постепено потиснал многу традиционални занаети. Делчево добило широки асфалтирани улици и булевари, канализациски и водоводен систем, паркови и озеленет јавен простор, со што поранешната пазарна населба го добила денешниот урбан облик.

Извори за профилот (20)
  1. macedonia-timeless.com/ita/citteregioni/citt/delchevo
  2. delcevo.gov.mk
  3. en.wikipedia.org/wiki/Del%C4%8Devo
  4. stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf
  5. stat.gov.mk/Opstininm.aspx?mbop=1325
  6. citypopulation.de/en/northmacedonia/istocen/del%C4%8Devo/404560__del%C4%8Devo
  7. citypopulation.de/en/northmacedonia/istocen/303__del%C4%8Devo
  8. delcevo.gov.mk/infrastruktura
  9. delcevo.gov.mk/istorija
  10. ich.unesco.org/en/RL/kopachkata-a-social-dance-from-the-village-of-dramche-pijanec-00995
  11. delcevo.gov.mk/en/verski-objekti
  12. delcevo.gov.mk/kulturno-istoriski-spomeniczi-vo-opshtina-delchevo
  13. en.wikipedia.org/wiki/Vlatko_Stojanovski
  14. macedonianfootball.com/this-day-in-history/1978-08-09
  15. synthesis.com.mk/en/portraits-goce-uzunski
  16. delcevo.gov.mk/novosti/27189
  17. sobranie.mk/social-democratic-union-of-macedonia-3267e351-1ef1-4bca-abfc-8b8bead97c4a-ns_article-mirko-ivanov-94-_.nspx
  18. fi.utms.edu.mk/media/attachments/2026/03/02/orce-simov-cv.pdf
  19. if.pmf.ukim.edu.mk/files/Attachment/Monografija.pdf
  20. makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/en/MakStat/MakStat__Popisi__Popis2021__NaselenieVkupno__PodatociNaselenie/T1501P21.px

Занимливости

Занимливости

Детали што вреди да се запомнат.

Локални знаменитости, обичаи, јадења и историски подробности што откриваат уште еден слој од Делчево.

  1. Царево Село станало Делчево во 1950 година

    Градот го добил денешното име во чест на револуционерот Гоце Делчев; тој е патрон на името, а не роден син на градот.

  2. Римски пат минувал низ Пијанец

    Општинската историја ја сместува котлината на древен пат што ги поврзувал Астибо и Пауталија, покажувајќи ја долгата сообраќајна улога на долината.

  3. Копачката е живо наследство на УНЕСКО

    Соборското оро од Драмче го изведуваат машки играорци во полукруг, а знаењето се пренесува преку селската заедница.

  4. Ѕвегор чува геолошка реткост

    Заштитениот профил во Ѕвегор открива необична низа карпи и седименти признаена како природна реткост.

  5. Киселица додава карст во источна Македонија

    Пештерата Киселица е необична локална карстна појава во регион попознат по речните котлини и кристалестите планини.

  6. Разловци го запалило востанието во 1876 година

    Разловечкото востание започнало во селото и се проширило низ Малешевско-пијанечкиот крај, станувајќи средишен дел од локалната историска меморија.

  7. Најстарата градска градба се поврзува со 1448 година

    Општината ја определува џамијата на султан Мехмед Фатих II како најстара градба во Делчево, притоа забележувајќи дека со текот на времето била обновувана.

  8. Поблиску до границата отколку до железницата

    Општинските инфраструктурни податоци го сместуваат преминот со Бугарија на околу 10 километри, а најблиската железничка врска во Кочани на околу 40 километри.

Луѓе

Познати личности

Животи поврзани со градот.

Писатели, музичари, уметници, спортисти, јавни и историски личности со јасно наведена врска со Делчево.

  • Влатко Стојановски Спорт

    Роден во Делчево во 1997 година.

    Македонски репрезентативен фудбалски напаѓач со клупско искуство во повеќе европски земји.

    Извор
  • Ванчо Трајанов Спорт

    Роден во Делчево во 1978 година.

    Поранешен македонски репрезентативен дефанзивен играч за врска со долга домашна и бугарска клупска кариера.

    Извор
  • Гоце Узунски Музика

    Роден во Делчево и својот музички идентитет го развивал од традициите на источна Македонија.

    Ударник, композитор и аранжер, познат како член на групата „Синтезис“.

    Извор
  • Димитар Узунски Нематеријално наследство

    Роден во Тработивиште, во Општина Делчево, и тесно поврзан со пренесувањето на орото.

    Фолклорист и главен носител на традицијата, чија работа помогнала да се зачува Копачката.

    Извор
  • Мирко Иванов Јавен живот

    Роден во Бигла, во Општина Делчево.

    Македонски политичар и поранешен пратеник.

    Извор
  • Орце Симов Технологија и образование

    Роден во Делчево.

    Професор и стручњак за информатичка технологија, активен во високото образование и ИТ-секторот.

    Извор
  • Зафир Стојанов Наука

    Роден во Делчево.

    Физичар и универзитетски професор поврзан со развојот на образованието по физика во Македонија.

    Извор

Села и манастири

Села

Пошироката општина.

Сите потврдени села и рурални населби во сегашниот општински опфат, а потоа и познатите манастири во околниот културен простор.

Вклучени се 21 села и рурални населби.

  • Бигла Високо село во северниот дел на Општина Делчево. Извор
  • Ветрен Мала планинска населба во Пијанечкиот крај. Извор
  • Вирче Село со повеќе евидентирани цркви и манастирски локалитети. Извор
  • Вратиславци Рурална населба во Делчевската Котлина. Извор
  • Габрово Големо село близу Делчево и патот кон бугарската граница. Извор
  • Град Историско село чие име и локалитетот Ќелија упатуваат на постар утврден и верски предел. Извор
  • Драмче Пијанечко село меѓународно поврзано со орото Копачка, впишано од УНЕСКО. Извор
  • Ѕвегор Големо село на пограничниот пат, крај заштитен геолошки профил; неговото македонско име започнува со буквата Ѕ. Извор
  • Илиово Село близу Делчево, во Пијанечката Котлина. Извор
  • Киселица Мало село поврзано со необична локална пештера и карстен предел. Извор
  • Косово Дабје Рурална населба во Општина Делчево. Извор
  • Нов Истевник Село историски и географски поврзано со Стар Истевник. Извор
  • Очипала Село во источниот селски предел на општината. Извор
  • Полето Мала населба во Пијанечката Котлина. Извор
  • Разловци Историското село во средиштето на Разловечкото востание од 1876 година. Извор
  • Селник Мало планинско село во Општина Делчево. Извор
  • Стамер Село јужно од Делчево во земјоделскиот предел на котлината. Извор
  • Стар Истевник Постаро планинско село, именски поврзано со Нов Истевник. Извор
  • Тработивиште Село чии музичари и носители на традицијата го споделуваат живото наследство на Копачката. Извор
  • Турија Мала рурална населба во општината. Извор
  • Чифлик Село близу градот, во Пијанечката Котлина. Извор

Манастири во близина

Места на траење.

Проверени манастирски места во општината или во нејзиниот непосреден културен простор.

  • Манастир „Пресвета Богородица — Источен Петок (Балаклија)“

    Делчево

    Главен православен манастир и поклоничко место што му служи на градот.

    Извор

  • Манастир „Покров на Пресвета Богородица“

    Бигла

    Селски манастир посветен на Покровот на Пресвета Богородица.

    Извор

  • Манастир „Св. Ѓорѓи“

    Вирче

    Православен манастир поврзан со селото Вирче.

    Извор

  • Манастир „Св. Илија“

    Ѕвегор

    Локален манастир што му служи на големото село на пограничниот пат.

    Извор

  • Манастир „Св. Петка“

    Месност Црквенец

    Манастирски локалитет кај Црквенец, кој е месност, а не населено место во важечкиот регистар на ДЗС.

    Извор

  • Манастирски локалитет Ќелија

    Град

    Евидентиран манастирски или испоснички локалитет во историскиот предел околу Град.

    Извор

  • Манастир кај Ѓурѓов Даб

    Вирче

    Посебна манастирска месност евидентирана во општинскиот инвентар на културни споменици.

    Извор

  • Манастир „Св. Пантелејмон“

    Планината Голак

    Планински манастирски локалитет на Голак над Пијанечката Котлина.

    Извор

  • Манастир „Св. Димитриј“

    Бигла

    Втор евидентиран манастирски локалитет во високото село Бигла.

    Извор

Стари фотографии (2)

Стари фотографии

Ретката збирка.

Вклучена е секоја зачувана стара фотографија во целосна големина, па и оригиналите што случајно биле изоставени од старата страница. Семејно зачуваните датотеки остануваат недопрени.