Дел 2 - Јас се викам Стефче!

Дел 2 - Јас се викам Стефче!

За малку ќе заборавив на Стефче се додека едно неделно попладне не добив мејл од некој со името Стефче Гиоргиевски во насловот. Добивам многу мејлови, главно несакана пошта, но вниманието ми го привлекоа зборовите „Порака од Стефче Гиоргиевски“ во насловот. Веднаш помислив на Стефанос и го отворив. На мое изненадување, тоа беше Стефче од неколку месеци претходно. Тој рече дека сака да се сретне со мене...

Имаше многу прашања... Читаше за Македонија на интернет... и најде многу од моите материјали, вклучително и моите книги, на веб-страниците на Македонското историско друштво и Политекон Публикации. Тој рече дека чита нешто за Ошчима, што му отвори многу прашања... Сакаше да се сретне со мене во главното лоби на одреден плоштад во Мисисага во петок навечер во 19 часот, следниот петок. Тој рече дека вечерата е на него…

Нормално, се согласив и му вратив. Во мојот одговор реков:

„Убаво е што слушнав од тебе… Ќе бидам таму…“ Како што одминуваа деновите, во мојот ум постојано се појавуваа десетици прашања. Што би прашал? Што би му кажал? Како би почнал? Беше заморно да размислувам за тоа, па како што се приближуваше времето, решив да му дозволам да го преземе водството и само да одговори на неговите прашања... едно по едно... и да видам каде води.

Не знаејќи каде е местото во Мисисага, решив да ја напуштам мојата куќа порано и да одвојам време барајќи го плоштадот.

Стигнав четириесет и пет минути порано. Се изгубив, но само на кратко. Случајно го поминав плоштадот и морав да се свртам. Сообраќајот во тој час беше убиство... но сепак рано стигнав до мојата дестинација. Седнав на клупа во главното лоби на плоштадот, стратешка точка од каде што можев да ги видам двата ходници што водеа до излезните врати. На секои неколку минути гледав во мојот часовник и во големиот часовник на ѕидот од лобито. Конечно беше 19 часот… но немаше Стефче… пет по седум и без Стефче… десет по седум и сѐ уште немаше Стефче. Во седум и четвртина почнав да се сомневам во оваа средба. Мојата сомнителна страна веќе ме обвинуваше дека сум будала... цицач за болка и понижување...

Но мојата рационална страна постојано ми велеше дека има и други објаснувања... сообраќајот на пример... Оддалеку слушнав глас од далечина како вика „Ристо, еј Ристо“! Го кренав погледот и таму тој се спушташе по ескалаторот. Без размислување, погледнав во часовникот. Беше 19:20 часот.

Стефче ме виде и, додека трчаше кон мене, се извини што доцни. Тој рече дека работел горе на овој плоштад и неговиот шеф го навел да заврши некоја работа што требаше да се заврши... затоа и доцни.

Во моментот кога го видов Стефче, сите мои стравови и сомнежи испари и се почувствував како да запознавам одамна изгубен роднина, кого долго време го немав видено. Но, ми пречеше оставајќи му впечаток дека сум вознемирен што доцни…

Се ракувавме и тој рече: „Дојди, да одиме горе во кафетеријата“.

Тој се урна по ескалаторот и јас го следев. Избра маса во аголот на големата соба и седна на стол со грбот на ѕидот. Седнав до него со грб до соседниот (нормален) ѕид. Седевме рамо до рамо како да очекуваме друштво. Вака ќе му изгледаше на некој што не гледа. И двајцата имавме целосен поглед на целата кафетерија, а грбот ни беше заштитен... Вака ќе му изгледаше на некој друг да не гледа. Ова место и маса, како што се испостави, ќе бидат местото каде што многу работи ќе се дискутираат и ќе се хашираат.

По некое молчење, тој прв проговори. Сè уште се чувствував разочаран од себе што го погледнав часовникот. "Како си?" тој ме праша.

„Добро сум, а ти како си?“ Потоа го погледнав и му реков:

„Дали разговаравте за ова со некој друг…“

„Не!“ - одговори тој и го сврте погледот.

„Ниту со семејството?“ Прашав.

„Не! Рај, не!“ Тој одговори, застана за момент и додаде: „Тоа би било глупаво... Моите родители би се одрекле од мене. Моите деца би се одрекле од мене... ако кажам нешто за...“ Изгледаше тажно. Се чинеше дека тој многу размислуваше за ова. Тој го сврте погледот и рече: „И и моите деца се фанатични Грци, знаеш... Им дозволив на моите родители да ги отруја...

Жена ми е секогаш вознемирена од мене затоа што сум толку мрзлив... Таа постојано ми вели да им кажам да престанат, но јас немаат храброст. Мојата сопруга е Канаѓанка и не се грижи многу за овие работи. Таа мисли дека целата идеја да се биде Грк во Канада е глупава. Мислам погледнете... се омажив за Канаѓанка... А што е таа? Делумно е Англичанка, дел Шкотска, дел Кинеска, дел Африканка, дел Германка, дел италијанка... и Бог знае што друго? А што се моите деца? „Чисто Грк“... според моите родители... јас самиот не сум Грк... Како може моите деца да бидат Грци? И моите родители не се Грци, како што дознавам... но обидете се да им го кажете тоа! Ви велам дека тоа е ноќна мора“.

Тој се сврте кон мене, ме погледна интензивно, покажа со прстот кон мене и рече: „Дојдовме во Канада и сакаме да бидеме Грци, но гледам во другите семејства кои дојдоа овде пред нас, многу порано од нас, и што правам јас? види? Во нив не остана ни трага од грчко. Целосно се стопија… во што… не знам ни! Не можам да кажам дека беа асимилирани?

Асимилирани во што? Моите родители... луѓето воопшто не го разбираат ова! Оваа идеја да се биде мултикултурен во Канада… Ова не е мултикултурализам… тоа е фасада за да се чувствувате како да припаѓате… за неколку генерации… на што припаѓате? Не трае! Надолу, неколку генерации подоцна, сите се топиме... стануваме изгубени души. Така моите родители ги нарекуваат оние кои се нарекуваат Канаѓани и не ја знаат својата етничка припадност. Но, се чини дека моите родители не разбираат дека борбата овде во Канада за одржување на вашиот етнички идентитет е бескорисна…

губење време… повеќето луѓе овде не знаат или се грижат за нивната етничка припадност. Никој овде не се грижи за тоа кој сте... Моите родители сакаат моите деца да се оженат со Гркинки кога ќе пораснат, но „вистинските“ Гркинки не сакаа ништо да имаат врска со нив… со нас… затоа што знаат дека не сме „вистински“ Грки. Според моите родители, би било подобро да останат сами отколку да се омажат за аутсајдери...

видливи малцинства од различни светови. Господ да ни помогне ако сакаат да се венчаат со Македонци? Еве една нова идеја!“ рече тој, престана да зборува и почна да зема кратки и брзи вдишувања. Го тргнав погледот и ги забележав луѓето од соседната маса како гледаат во нас. Тие се свртеа.

Се свртев назад и го погледнав. Забележав дека ме гледа. Не знаев што да кажам… „Брате, добре дојдовте во мојот свет…“ се размрдав. Тоа беше автоматски одговор, но сепак предизвика насмевка на неговото лице. Продолжив:

„Совршено те разбирам. Ја напуштивме Грција и дојдовме во Канада да бидеме слободни како Македонци затоа што таму не прогонуваа Грците. Ова постојано го слушам од Македонци.

Дојдовме во Канада за да се ослободиме од Грците за да можеме да зборуваме на нашиот јазик, да имаме свои цркви... и така натаму... точно, но... што гледам дека се случува? Ние што се доселивме овде си ја сакаме Македонија и стануваме уште пофанати Македонци. Но, што се случи со следната генерација или две? Погледнете ги само Македонците кои дојдоа овде пред две-три генерации. Ќе имате среќа да најдете еден од десет кои сè уште зборуваат македонски јазик или се грижат за земјата на својот дедо. Пријателе, живеевме во Македонија угнетени со векови, но останавме лојални Македонци додека не умревме.

Потоа дојдовме во Канада да бидеме слободни и за помалку од еден век исчезнавме. Што ти кажува тоа? Но... Но, се чини дека никој не сака да зборува за тоа. Секогаш го добивам „тој изглед“ од луѓето кога кажувам вакви работи... Луѓето не сакаат да ја слушаат вистината. Сè што сакаат да слушнат е колку е голема Канада и колку слободно живееме овде во оваа таканаречена „демократска земја“… Потоа почнуваат да зборуваат за нивните внуци кои излегуваат и стапуваат во брак со други етникуми… и колку е тоа страшно…“ Мислев дека доволно кажав за тоа и решив дека е време да го сменам правецот. Застанав за момент, го погледнав и реков:

„Па, каде да одиме оттука?“ „Пред да ги поставам моите прашања, сакам да ви кажам дека решив да ги тргнам настрана моите предрасуди… Решив да оставам настрана сè што знаев и верував дека ми е блиско и драго… и да го отворам мојот ум за нови можности заради разбирање… кој сум јас. Сакам да бидам отворен за се... за се што е можно. Еднаш кога бев млад разговарав со татко ми за нешто грозно… една жена беше силувана и мачена. Го прашав „како може една личност да му го направи тоа на друга личност“. Тој се сврте кон мене и ми рече „сине, луѓето се способни да прават секакви работи, дури и зли работи... Ако е можно и може да се направи, луѓето ќе го сторат тоа.“ Ова ми остана заглавено. Се прашав себеси „дали сум способен да направам нешто толку зло“? Решив дека никогаш нема да го направам тоа без разлика на се. Но, јас сум личност исто како и другата личност што го направи тоа. Што не прави различни?

Дојдов до заклучок дека тоа е делумно наш карактер, а делумно начинот на кој сме воспитани. Воспитани сме да веруваме поинаку. Значи, нашиот систем на верување, нашето програмирање од млади беше различно. Но, да претпоставиме дека сме способни да го исклучиме или надвладееме овој вредносен систем, какви луѓе ќе бевме тогаш? Дали и јас би бил злобен? Можеби! Но, поентата ми е дека од мали сме програмирани да веруваме во некои работи, а да не веруваме во други работи. Тоа се вредности што ги развиваме додека одиме во нашите рани животи. Тие се важни и не прават тоа што сме.

Многу размислував за ова. Овие вредности кои ни се всадени ни дозволуваат да судиме, почитуваме, веруваме, не веруваме, мразиме, сакаме... Немав поим колку овие вредности можат да бидат силни и колку можат да нè направат слепи за многуте можности што ни се отворени… за способностите што ги може да има. Не мислам на злото, туку на добрите работи. Тие нè водат да бидеме добри луѓе… лоши луѓе… што и да е… но во исто време не ограничуваат да постигнеме одредени потенцијали, добри или лоши. Дозволете ми да ви дадам пример. Гледам во тебе. Гледаш назад во мене и се насмевнуваш. Тоа ми кажува дека си добар човек. Следниот ден некој те обвини дека си убиец. Не би поверувал затоа што мојот систем на вредности ми кажува дека не можеш да бидеш убиец затоа што верувам дека си убав човек...“ Сигурно го гледав смешно затоа што неговите следни зборови беа: „Не веруваш на ниту еден збор што го кажав, нели?“ Не знаев што да кажам, па ги отворив рацете.

Тој ме погледна и ми рече: „Ако не ми веруваш, дозволете ми да ве прашам ова. Сите сме родени голи, нели? Па според правата не треба да ни е проблем да се шетаме во јавност голи, нели? Значи, ако не сум во право за овој вредносен систем, тогаш не би требало да имате проблем да се соблечете и да шетате голи во јавност. Но, вие нема да го направите тоа!

Зошто? Затоа што ти беше кажано, те учеа и ти е „програмирано“ да се чувствуваш „срам“ да се шеташ гол во јавност. Не се согласувате?” Кимнав во знак на согласност.

„Вашиот систем на вредности ве води во животот. Јас сум „програмиран“ да верувам дека сум Грк... но не само тоа... Ме програмираа и да верувам дека Македонците не постојат... а оние што „се преправаат“ дека се Македонци се мои смртни непријатели! Сега се обидувате да ме убедите дека сум Македонец... и ја убедивте мојата логична страна... Јас сум Македонец. Но, како мојата емотивна страна може да се справи со ова според мојот сегашен систем на вредности? Се надевам дека можете да сфатите зошто ви го кажувам сето ова. Моето сегашно „програмирање“ не ме води добро. Затоа треба да го „заобиколам“ токму овде… токму сега…“, заклучи тој. Го погледнав и се насмевнав.

Тој возврати со насмевка и рече: „Па, многу размислував за ова и решив да го отворам мојот ум за сè што е можно… за сè што имаш да ми кажеш. Но, мојата граница завршува во тоа да имам отворен ум... Подготвен сум да ги слушам сите страни и да донесам своја одлука... сам... Подготвен сум да имам отворен ум за се што е можно“, заклучи тој и го чекаше мојот одговор.

„Те слушам брат. Исто така, имав предизвик за искуството со мојот систем на вредности. И јас сум свесен дека луѓето ќе прават работи кои не се за верување. Моето гледиште за луѓето беше дека ако направат нешто добро... особено за мене...

Мислев дека тие мора да се добри луѓе и малку што може да направи за да ме убеди во спротивното. Отсекогаш сум мислел дека Канада и САД не можат да направат штета затоа што се грижат за нас Македонците. На крајот на краиштата, ни ги отворија вратите кога бевме долу и очајни. Сите се преполнивме овде кога насилно не избркаа од нашите домови во Грција и нема ден да не им се заблагодариме на Канада и Америка за тоа. Така, за мене, Канада и Соединетите Американски Држави не можеа да направат ништо во светот што би го сметал за погрешно. Односно, сè додека луѓето не почнаа да укажуваат на Соединетите држави кои предизвикуваат проблеми на нашиот народ во Македонија.

Отпрвин не верував во ништо од тоа. Некогаш велев дека Соединетите Држави се наш пријател, нè поддржуваат кога ни треба... им даде на нашите имигранти место да одат, место да се нарекуваат дома. Таа обезбедува помош за Република Македонија… Таа е подготвена да се бори за нас и да ги држи нашите непријатели надвор… За волја на Бога, Соединетите држави ја признаа Македонија по нејзиното вистинско име.

Како може некој да тврди дека САД работат против нас... ни создаваат проблеми. Навистина верував дека оние кои лошо зборуваа за Соединетите држави, едноставно грешат!

Ова траеше долго време, додека еден ден седев во ресторан во Скопје и еден мој добар пријател ме седна и ми го отвори умот за „можностите“... како што ги нарекуваш. Најважното за мене беше кога го заглави лицето пред моето и тивко и нервозно рече: „Овие луѓе за кои велиш дека не можат да направат ништо лошо, како што знаеш, всушност ги бомбардираа јапонските градови, не еднаш туку двапати, со атомски бомби и убиваа илјадници на цивили... невини луѓе. Што, мислиш дека нема да ти го направат тоа? Зошто? Затоа што мислиш дека си некој посебен? Да, ќе те убијат и тебе ако им застанеш на патот... Не е ништо лично... работа е... си ги бараат своите интереси и ќе те убијат ако им застанеш на патот... Капиш?“ Тоа беше моментот за мене... и оттогаш зазедов поинаков, поширок пристап кон нештата... Сега гледам на сè без да придавам чувство на тоа...

Како што рече, „Ако е можно и може да се направи, ќе се направи!“ Кралевите во Минатите и сегашните влади испраќаат милиони наши синови и сега ќерки да бидат убиени во бесмислени војни... заради небото. И како нашиот систем на вредности го толкува тоа? Не знам…? Сите мислиме дека немаме избор во оваа работа и некако да умреме во некоја земја… на другата страна на планетата… е благородна кауза.

Ни велат дека се бориме да им донесеме „демократија“ на некои луѓе за кои никогаш не сме слушнале и им веруваме... и ги оставаме нашите деца да умрат. Зарем не е иронично што мајката не ги пушта своите деца да ја преминат улицата затоа што мисли дека тоа е опасно, туку ќе ги остави да војуваат и да бидат убиени. Како нејзиниот вредносен систем и го дозволува тоа?! Стефче пријателе, апсолутно си во право, нашиот систем на вредности не само што нè води во животот туку нè претвора во овци... да се убиеш дома во сообраќајна несреќа е трагедија, но да бидеш застрелан до смрт во некоја оставена од Бога на другата страна светот е некако „благороден“…“ заклучив и престанав да зборувам.

Стефче ме погледна и рече: „Сега кога се разбираме, ајде да погледнеме што ни се случува... со нашите луѓе. Зошто сме такви какви што сме...? Македонците се борат против Македонците... Македонците се преправаат дека се Грци...

Зошто има таква омраза меѓу нас? Кој не натера да се мразиме?

Како можеме да го промениме ова... ако е воопшто возможно...?“ Одеднаш престана да зборува и го тргна погледот... кон ресторанот... и рече: „Ајде да одмориме и да јадеме нешто. Ресторанот ќе се затвори наскоро... подобро е да земеме храна. Што би сакал да јадеш?" „Не јадам многу надвор, па не знам што да земам. Што предлагаш?"

„Рибите и чипсот се во ред. Тие се малку мрсни во овој доцниот час, но тие се во ред“, одговори тој.

„Тогаш тоа е риба и чипс за мене!“ Исчезна неколку минути и се врати. „Серверот ќе ни ги донесе наскоро. Ах, и ни нарачав бокал пиво... Се надевам дека немаш против...?“

„Пивото е добро со мене... но само едно затоа што подоцна треба да возам...“ Седеше на истото место каде што седеше порано и ние тивко го свртевме погледот настрана чекајќи да ни пристигне вечерата.