Дел 30 – Кој ги пишува моите книги - Part 02

Регионот активно опфатен од оваа револуционерна организација го опфаќал и Одринскиот округ кој не припаѓал на Македонија. Востанието во Одринско започнало на 19 август

1903 година и доживеало голем успех. Во востанието покрај месните жители на оваа околија учествувале и голем број Македонци.

Османлиските власти не биле свесни за датумот на започнување на востанието, иако веќе поседувале информации, што укажува на веројатноста за востание во блиска иднина.

Отоманските службеници на одговорни позиции не обрнуваа доволно внимание на овие предупредувања и не сакаа да веруваат дека може да дојде до таква експлозивна ситуација.

Еве зошто Илинденското востание ги изненади.

Набргу по избувнувањето на востанието, Гранде Порта (Отоманската врховна команда) правилно заклучила дека востанието во Битолскиот револуционерен округ може да биде задушено само со многу поголема сила од онаа што беше локално достапна во тоа време. Но, би било потребно доволно време за да се концентрира таква воена сила, и додека тоа не се направи, иницијативата лежеше кај бунтовниците кои ослободија не само три града туку и големи делови од планинска територија заедно со многу планински населби.

Османлиските подготовки за општа офанзива против бунтовниците биле завршени до 25 август 1903 година. Освен опремувањето на редовната војска, Османлиите вооружиле и голем број муслимански цивили (баши-базуци) за да им помогнат во воените операции.

Примарната цел на Отоманската команда била да го заземе Крушево. Но, и покрај сите напори, Крушево остана во рацете на бунтовниците и покрај тоа што Руџи-паша, врховниот отомански командант, вработуваше педесет илјади османлиски војници.

Незадоволна од работата на Руџи-паша, османлиската влада го сменила и на негово место го назначила Назир-паша. Кон крајот на август османлиските трупи под негова команда започнаа со општа офанзива. Разликата во силата меѓу османлиските сили и оние на бунтовниците, и во мажите и во рацете, беше толку голема што беше непроценлива. Само Демирхисар бил нападнат од дваесет илјади османлиски војници.

На 26 август 1903 година, со помош на грчкиот митрополит Каравангелис во Костур, Османлиите тргнале да го задушат востанието во Костурско. Над пет илјади војници беа испратени од внатрешноста на градот, а повеќе беа регрутирани од околните области и до почетокот на септември непријателските сили броеа над 15.000. Насекаде избувнаа жестоки битки и се водеа со жестокост. Најкрвавите борби се водеа во Грмешина, Охридско, во близина на кампот во кој се криеја 1.700 жени, деца и стари лица. За жал, бунтовниците не можеа да го издржат притисокот бидејќи отоманските војници упаднаа во логорот и масакрираа многу жени и деца, оставајќи 160 мртви.

До втората половина на октомври востанието во Битолскиот револуционерен округ, како што беше во поголемиот дел од Македонија, беше брутално задушено и проследено со репресалии и мачење. Меѓутоа, кај македонскиот народ, овие репресалии ги надминаа „нормалните“ граници и се претворија во геноцид. Невозможно е да се опишат сите ужаси што ги правеше и редовната војска и баши-базуците, не само врз востаниците туку и врз неборбеното население. Еве што сакаше да каже српскиот пратеник во Битола: „Секаков начин на мачење, убиства, бесење, сечење деца од утробата на нивните мајки и фрлање на кучињата, запленување жени и девојчиња, упад во домови и палење – Сето ова, мислам, е толку страшно како насилството и бестијалноста на кои прибегнаа османлиските господари и гувернери, како што опишува книгата, пред нашето прво и второ востание...“ Тој продолжува: „Фактите што ги имаме при рака укажуваат на тоа дека планот што се користи за следење не е само да се задуши востанието, ниту да се уништат герилските чети – бидејќи таквите што се тие не можат да се срушат – туку да се истреби целото население. тоа се криеше...“ Опишувајќи го масакрот во селото Арменско, Леринско, австроунгарскиот конзул во Битола напишал: „Сосема е невозможно детално да се опишат делата на бестијалност. На жените им ги отворале утробите, им ги скинале очите или им ги отсекле градите, главите и телата на малите деца биле брутално избодени со обични џебни ножеви, доенчињата биле растргувани и фрлени на кучињата, деветнаесет жени биле обесени и три девојки дивјачки искасапени“.

Добро познатиот фон Габен, тогашен советник на османлиските власти во Македонија, тврди дека еден отомански полковник му рекол: „Востаничките чети се борат како Бурите и ние треба да го следиме примерот на Англичаните кога ги соборуваме. Ќе ги запалиме нивните села и нивните имоти, а кога веќе немаат каде да се кријат, ќе бидат принудени да се расфрлаат или да се предадат“.

И покрај упатствата на востаничката Револуционерна команда да се води востанието по партизанска линија, востанието во пракса добило карактер на масовно востание особено во Битолскиот револуционерен округ. Тоа беше народно востание затоа што во него учествуваа македонските маси, решени да ги направат највисоките жртви за да ја добијат својата слобода.

Ослободителното движење го предводеше македонската интелигенција, која најмногу припаѓаше на ситната буржоазија, но ударната сила зад Илинденското востание беа селските маси.

Во суштина, Востанието беше буржоаско-демократска револуција.

На почетокот на востанието, тактиката на Главниот штаб се разликувала од оние на луѓето што се кренале на бунт.

Поттикнувачите на востанието и Главниот штаб сметале дека целта треба да биде да ги принудат европските држави да интервенираат и да ги обврзат Османлиите да и дадат автономија на Македонија. Меѓутоа, народот зеде оружје и тргна да се бори за сам да се ослободи себеси и својата земја.

Тие ослободија неколку градови и воспоставија сопствена власт, протерувајќи ги османлиските трупи и владините органи, акти кои беа непланирани и непредвидени од страна на Високата команда.

Постоеле несомнено неколку основни причини за неуспехот на востанието. Не бил соодветно подготвен и затоа не можел да ја опфати цела Македонија. Дури и во битолскиот округ, кој беше нешто подобро опремен, немаше доволно оружје и расположливото беше крајно примитивно. Исто така, не помина долго време, по почетокот на востанието, за Османлиите да сфатат дека главната бунтовничка сила е во битолскиот округ и дека тука треба да се испрати најголемиот дел од османлиските трупи; а тоа сигурно не би можеле да го направат ако Востанието се изведе со ист интензитет низ цела Македонија.

Од друга страна, македонскиот народ бил ставен во ситуација во која самиот морал да се бори против Отоманската империја.

Познато е дека Србите, Грците и Бугарите, кога се бореле против османлиската власт, ја добиле својата слобода најмногу благодарение на воената и дипломатската помош од странски сили, главно од царска Русија. Кога Македонците се побунија, Царска Русија и другите големи сили беа на страната на Османлиите и ја советуваа Отоманската империја да ги употреби сите сили за да воспостави „ред“ во Македонија.

Морално поддржан од владите на големите европски сили, султанот успеал да мобилизира огромна војска со која ја зазеде Македонија, особено битолскиот округ, и да стави крвав крај на востанието.

Непријателски бил и односот на соседните балкански држави кон Илинденското востание. Бидејќи биле заинтересирани за поделба на Македонија, владејачките кругови во Грција, Бугарија и Србија го сметале востанието како чин насочен против нивните вештачки замислени интереси. Оттука тие не беа заинтересирани за победнички исход за македонскиот народ.

Навистина Грција отворено застана на страната на султанот.

Веднаш штом започна Востанието, беше создаден отоманско-грчки фронт за да се дискредитира востанието во очите на Европа. Во Грција биле организирани протестни состаноци против востанието и му била понудена помош на султанот за негово задушување. Внатре во Македонија грчките фракции составени од грчки учители, свештеници, митрополити и други започнаа пропагандна кампања за дискредитација на востанието и застанаа во поддршка на османлискиот режим. Токму ваквиот став, образложен преку грчката пропаганда, го натера српскиот конзул во Битола да и напише на својата влада: „Има еден аспект од крушевското прашање кој јасно се истакнува и го споменувам со чувство на големо задоволство што Имам како Словен. Зашто, јас им се придружувам на другите словенски групи овде во нивното задоволство што крушевските бунтовници издржаа подолго во нивните битки против османлиските трупи отколку што тоа го правеа грчките војници во последната отоманско-грчка војна (1897). Моето задоволство е дотолку поголемо бидејќи Грците стануваат сè поодвратни преку нивните платенички услуги на Османлиите...“ Борбата за освојување на нивната слобода, се разбира, беше скапо платена со загуба на многу животи. Само во Македонија речиси 150 села или 9.850 домови беа целосно или делумно изгорени, а околу 58.000 луѓе останаа без покрив над главата.

Над 2.000 невини луѓе беа убиени, а околу 10.000 луѓе целосно ја напуштија Македонија.

Илинденското востание е најважниот револуционерен настан во поновата историја на македонскиот народ до Втората светска војна. Тоа беше „славен израз на желбата за слобода на македонскиот народ“. Илинденското востание беше и епска борба за создавање слободна и независна македонска држава која означи пресврт во историскиот развој на македонската нација. Традициите наследени од ова востание ќе имаат силно влијание врз идните македонски генерации и врз развојот на идните македонски револуционери.

Честит Илинден на сите Македонци ширум светот!

И сега ве оставам со ова;

„Во текот на осмиот век словенското влијание стана најголемо во Грција. Во 746 година, голема чума избувнала на блискиот исток стигнала до Монемвазија на Пелопонез и оттаму се проширила низ целата Империја. Населението на Грција претрпе тешко, а потоа беше дополнително намалено со миграцијата на многу вешти работници во Константинопол;

чии семејства го напуштиле и копното и островите. На тој начин, празните области беа оставени слободни да бидат колонизирани од Словените кои сега притискаа кон југ во поголем број од кога било. Според зборовите на царскиот историчар Константин Порфирогенит, „целата отворена земја била словенизирана и станала варварска, кога чумата го проголтала целиот свет“. Според В. Милер, ова е вистинското објаснување на словенската колонизација на Грција. Што и да е вистината, Словените досега беа широко распространети низ грчките земји. Нивните населби биле толку распространети што во осмиот век јужните балкански земји и континентална Грција биле познати како „Склавинија“. („Кратка историја на Грција“ од В. А. Хертли, страница 20).