Североисточен

Кратово

Kratovo

Жители · Попис 2021: 5.401
Стари фотографии: 8
Фотографии: 20

Камени мостови и кули во стар вулкански басен

Кратово е збиен североисточен град сместен во тесните долини на Кратовска и Манцева Река, во подножјето на Осоговските Планини. Стрмните улици, вулканските карпи и куќите наредени во нивоа му даваат изглед сосема поинаков од градовите во отворените котлини на Северна Македонија.

Преглед

Преглед на градот

Запознајте го Кратово.

Јасен вовед во градот, неговиот предел, луѓето, историјата и пошироката општина.

Рударството со векови го обликувало Кратово. Вадењето метали во поширокиот кратовско-злетовски крај датира уште од антиката, а средновековните рудари, трговци и занаетчии придонеле да се создаде богат град со камени мостови, утврдени станбени кули и работилници.

Трговијата продолжила да го одржува градот и во османлискиот период, но Карпошовото востание од 1689 година и подоцнежните промени во рударството го забрзале неговото опаѓање. Ограниченото проширување во XX век, сепак, зачувало голем дел од некогашниот размер и урбаното ткиво на Кратово.

Општината денес ги обединува историскиот град, 30 села, вулкански предели и археолошки наоѓалишта. Земјените столбови во Куклица и карпесто-археолошкиот предел околу Коњух ја прошируваат понудата и надвор од старото градско јадро.

Кратово: терасести куќи со црвени покриви и сателитски антени меѓу дрвја, со камена кула оддесно.

Накратко

Корисни податоци, на едно место.

Населението на градската населба и на целата општина е прикажано одделно секогаш кога изворите го дозволуваат тоа.

Општина: Општина Кратово
Население во градот: 5.401
Население во општината: 7.545
Година на попис: 2021
Површина на општината: 375,44 км²
Надморска височина: 600 м
Приближно патно растојание од Скопје: 94 км
Поштенски број: 1360
Клима: Свежа умерена висинска клима со континентално влијание; зимите се студени, а летата претежно топли, но ублажени од надморската височина.
Спортски клубови: ФК Силекс Кратово
Култура: Старото јадро го определуваат камените мостови, зачуваните одбранбено-станбени кули и куќите по падините.

Кратово било значајно средновековно и ранонововековно средиште на рударството и ракописната традиција.

Свети Георгиј Кратовски, златар кој маченички загинал во Софија во 1515 година, се чествува како светец од Кратово.
Преглед на населението: На пописот во 2021 година градот имал 5.401 жител, а општината 7.545; надвор од градската населба живееле 2.144 лица.
Статистички регион: Североисточен
Населби: 31
Села: 30

Препознатлив по

Потписот на градот.

Знаменитости, вкусови, предели и обичаи што му даваат препознатливост на Кратово.

Средновековни одбранбени и станбени кули
Камени мостови над стрмни речни долови
Долга традиција на ископување сребро и бакар
Вулканските земјени столбови во Куклица
Традиционална архитектура по падините

Географија

Пределот го обликува градот.

Релјефот, водите, климата и патиштата објаснуваат зошто Кратово израснал токму на ова место.

Кратово е вдлабено во стрмен вулкански предел во југозападното подножје на Осоговските Планини. Градот ги зафаќа тесните долини на Кратовска и Манцева Река, каде што куќите скалесто се искачуваат по падините, а камените мостови ги поврзуваат маалата. Вулканските карпи, доловите и минералните наоѓалишта му даваат на просторот изглед поинаков од отворените котлини во кои лежат повеќето македонски градови.

Патиштата го поврзуваат Кратово со Куманово, Крива Паланка и Пробиштип, но старото јадро е доволно збиено за да се разгледа пеш. Надвор од него, истиот древен вулкански терен ги создал земјените столбови во Куклица и необичните карпести облици околу Цоцев Камен. Рударските предели и пошумените ридови продолжуваат на исток кон Осогово.

Историја

Краток, преработен преглед.

Изворно напишан текст врз основа на проверени општински, археолошки и установни извори, без преземање туѓи интернет-текстови.

Благосостојбата на Кратово се темелела врз металите. Рударството во околниот вулкански крај датира од антиката, а средновековните владетели одовде добивале сребро, бакар и други руди. До доцниот среден век, рудари и трговци — меѓу нив саксонски стручњаци познати како Саси и трговски семејства од Дубровник — помогнале да се создаде богат утврден град. Камените станбени кули ги штителе семејствата и нивното богатство во едно немирно време.

Рударството и трговијата продолжиле и под османлиска власт. Околу реките се развиле мостови, работилници, цркви и густо наредени куќи по падините, обликувајќи го денешниот изглед на Кратово. Карпошовото востание од 1689 година и насилствата што следувале го забрзале долготрајното опаѓање, а подоцнежните промени во рударската технологија го оддалечиле производството од старото средиште.

Бидејќи проширувањето во XX век било ограничено, голем дел од некогашниот размер останал зачуван. Шест поголеми кули, неколку сводести мостови и традиционалните куќи денес прават Кратово да изгледа како единствена историска целина со размер на град, а не како збир од одделни споменици. Другата страна на ова наследство се иселувањето и постојаната грижа што ја бараат старите ѕидани градби.

Зачуваниот текст од старата страница

Отвори го преработениот текст од старата страница

За време на владеењето на српските благородници по 1282 година, Кратово се развило во рударско средиште. Неговиот подем го поттикнале искусни саксонски рудари — од самата Саксонија или, според некои толкувања, од Фландрија — кои дошле повторно да ги отворат и разработат рудниците. За значењето на Кратово сведочи и еден запис за султанот Мурат: патувајќи со војската кон Косово, тој наводно застанал за да го посети веќе прочуениот град на златото и среброто.

Рударството продолжило до Карпошовото востание во 1689 година, кога градот бил опустошен, а рудниците затворени. Во 1805 година Али-бег Мајдемџија ги зел рудниците под закуп и работата била обновена. Патописецот Ами Буе запишал дека во 1836 година градот имал 56.000 жители — исклучително висока бројка што треба да се сфати како негова тогашна процена. До крајот на XIX век Кратово нагло опаднало, а неговата некогаш прочуена чаршија, полна со златарски и сребрарски дуќани, пропаднала.

Извори за профилот (17)

Занимливости

Детали што вреди да се запомнат.

Локални знаменитости, обичаи, јадења и историски подробности што откриваат уште еден слој од Кратово.

Град во вулкански предел

Историското јадро на Кратово лежи во длабоко всечени долини во згаснат вулкански предел, средина што ги определила неговите мостови, кули и скалести улици.
Триесет села во општината

Општината ги опфаќа градот и 30 официјално заведени села распоредени на 375,44 квадратни километри.
Земјените столбови во Куклица

Камените кукли во Куклица се група природно извајани вулкански столбови и една од најпознатите природни знаменитости во општината.
Книжевно средиште

Во Кратово постоела значајна црковнословенска ракописна традиција; ѓаконот Димитар Кратовски во 1466 година завршил важен превод и оригинален поговор.
Кули и мостови

Кратово е познато во земјата по зачуваните средновековни кули и сводести камени мостови — остатоци од некогаш богат рударски град.
Локално монашко прибежиште

Манастирот „Света Петка“ кај планинското село Каврак има обновени конаци и е дел од локалните заложби за развој на верскиот туризам.

Луѓе

Познати личности

Животи поврзани со градот.

Писатели, музичари, уметници, спортисти, јавни и историски личности со јасно наведена врска со Кратово.

Позната личност Saint George of Kratovo Early sixteenth-century goldsmith from Kratovo, burnt in Sofia in 1515 and remembered as an Orthodox new martyr.
Позната личност Pavel Shatev Kratovo-born revolutionary, lawyer and later justice minister in the first post-war Macedonian government.

Павел Шатев Јавен живот

Роден во Кратово.

Револуционер, правник и член на првата повоена македонска влада.
Извор
Свети Ѓорѓи Кратовски Религија

Роден во Кратово кон крајот на петнаесеттиот век.

Златар од Кратово од почетокот на шеснаесеттиот век, изгорен во Софија во 1515 година и запаметен како православен новомаченик.
Извор
Димитар Кратовски Книжевност

Творел во Кратово и се поистоветува со градот; во поговорот на својот ракопис од 1466 година го именува родното место.

Ѓакон, писател, преведувач и лексикограф од XV век, поврзан со Кратовската книжевна школа.
Извор
Мартин Богатинов Спорт

Роден во Кратово, а сениорската кариера ја започнал во ФК Силекс.

Поранешен репрезентативен фудбалски голман со долга клупска кариера во Северна Македонија, Украина, Романија и Кипар.
Извор
Александар Васоски Спорт

Играл за Вардар, Цементарница и Ајнтрахт Франкфурт, а подоцна станал тренер на ФК Силекс; роден во Скопје.

Поранешен репрезентативен одбранбен фудбалер и фудбалски тренер.
Извор
Карпош Историја

Востанието се проширило низ кратовскиот крај и извесно време го држело под контрола; ова е историска поврзаност, а не тврдење дека е роден тука.

Предводник на антиосманлиското востание од 1689 година во североисточна Македонија.
Извор

Села и манастири

Села

Пошироката општина.

Сите потврдени села и рурални населби во сегашниот општински опфат, а потоа и познатите манастири во околниот културен простор.

Вклучени се 30 села и рурални населби.

Близанци Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Вакуф Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Горно Кратово Висинско село над општинското средиште. Извор
Димонце Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Емирица Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Железница Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Живалево Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Каврак Планинско село поврзано со манастирот „Света Петка“. Извор
Кетеново Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Кнежево Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Којково Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Коњух Село во археолошкиот и вулканско-карпест предел околу Цоцев Камен. Извор
Крилатица Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Куклица Село крај прочуената формација од земјени столбови позната како Камени кукли. Извор
Куново Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Луково Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Мушково Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Нежилово Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Пендак Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Приковци Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Секулица Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Страцин Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Талашманце Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Татомир Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Тополовиќ Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Трновац Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Туралево Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Филиповци Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Шлегово Официјално заведена селска населба во Општина Кратово. Извор
Шопско Рударе Село чие име ја одразува рударската традиција на поширокиот крај. Извор

Манастири во близина

Места на траење.

Проверени манастирски места во општината или во нејзиниот непосреден културен простор.

Манастир „Света Петка“

Каврак, Општина Кратово

Планински манастир со обновени конаци, забележан во известувањата за развојот на локалниот верски туризам.
Извор
Лесновски манастир „Свети Гаврил“

Лесново, соседната Општина Пробиштип

Значаен манастирски и уметнички комплекс од XIV век што припаѓа на непосредната регионална рута околу Кратово; изречно се наоѓа надвор од Општина Кратово.
Извор
Манастир „Свети Јоаким Осоговски“

Кај Крива Паланка, околу 30 км од Кратово

Голем осоговски манастирски комплекс што често се поврзува со Кратово на регионалните рути на културното наследство; се наоѓа надвор од Општина Кратово.
Извор

Стари фотографии (8)

Стари фотографии

Ретката збирка.

Вклучена е секоја зачувана стара фотографија во целосна големина, па и оригиналите што случајно биле изоставени од старата страница. Семејно зачуваните датотеки остануваат недопрени.

Фотогалерија (20)

Фотогалерија

Кратово, кадар по кадар.

Приспособлива семејна галерија, со градски погледи спасени и од стариот ротирачки банер.

Автори на фотографиите

Кратово: куќи со црвени покриви збиени на падина под шумовити планини и темно небо. Фото: BlazeMKD86CC BY-SA 4.0 Wikimedia Commons
Кратово: трошна камена зграда покрај клисура, со камен лачен мост меѓу зелени падини во позадина. Фото: BlazeMKD86CC BY-SA 4.0 Wikimedia Commons
Кратово: стари куќи со дрвени горни катови над каменесто корито на поток и зелени грмушки. Фото: BlazeMKD86CC BY-SA 4.0 Wikimedia Commons
Кратово: панорама од покриви со црвени ќерамиди што се искачуваат по карпеста падина, со камена кула меѓу куќите. Фото: Dars at Macedonian WikipediaCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: олимпискиот базен, поплочена тераса со мирна вода, ниски згради со црвени покриви и шумовити ридови во позадина. Фото: Dars at Macedonian WikipediaCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: панорама на градот во зелена долина под карпести и шумовити планини. Фото: PetrovskyzCC BY-SA 4.0 Wikimedia Commons
Кратово: корито на поток со камени ѕидови што минува меѓу столбовите на камен свод. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: калдрмисана улица со маси од кафуле одлево и црвено-кафеава станбена зграда напред. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: мал плоштад со камена скулптура и клупи пред висока зграда со фасада од тули. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: стрма калдрмисана уличка покрај камен потпорен ѕид, со црвени чадори од кафуле на терасата горе. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: пат покрај камен потпорен ѕид и карпест гребен, со куќи со винова лоза на ридот. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: фасада со аркади на стара камена зграда, со лакови со црвени рабови, ограда и стреа со ќерамиди. Фото: CibrevCC BY-SA 4.0 Wikimedia Commons
Кратово: ниска камена зграда со покрив од ќерамиди и тесен засводен прозорец, со куќи и дрвја во позадина. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Кратово: саат-кулата, камена кула со пирамидален покрив што се издига меѓу густи куќи со црвени ќерамиди. Фото: Meri BoshkoskaCC BY-SA 4.0 Wikimedia Commons
Кратово: камена кула со мало кубе над тесна уличка, со бело комбе и стари куќи напред. Фото: RašoCC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons