ПЕТРОВСКИ СТАНА ПЕТРИДИС, ГУШЕВСКИ - Part 02

Кога отидоа во грчките конзулати да ги подготват документите за враќање, конзулите им рекоа „не постои татковина за вас, за вашите семејства или за кој било друг од вашиот вид, бидејќи сите сте комунисти“…

Еден Македонец по име Ламброс Имануил од Косинец, Костурско, додека бил затворен на грчкиот остров Анафи, делумно го напишал следното писмо до „Ризоспастис“, „Пред да ме протераат во Анафи имав продавница во моето село Косинец на која закачил натпис на кој пишувало „Продавницата на Косинец“. Таму го поставив тој знак во 1903 година пред грчките власти да го сменат името на моето село.

Еден ден во мојата продавница дојде началникот на полицијата од Д’мбени и ми рече да го сменам името на таблата и да ставам друго име; име што ми се допадна. Го напишав името „Малимади“ во чест на планината Малимади. За жал, тоа не му се допадна на началникот на полицијата и неколку дена подоцна испрати четворица полицајци да ме посетат. Тогаш имав 65 години. Полицајците ме фатија за раце и нозе и ме одведоа во Костур. Не ми дозволија да се поздравам со жена ми, да се видам со внуците, да се пресоблечам или да земам облека со мене. После тоа грчките власти ме испратија во концентрационен логор на напуштен остров каде што бев затворен и третиран полошо од криминалец. Зборувам грчки повеќе од 24 години, ги образував моите деца на грчки јазик, одев во грчката црква и го слушав свештеникот како проповеда на грчки, и цел живот го почитував законот, направив сè. Ме побараа грчките власти и цел живот молчам. Што друго можам да направам за да не бидам казнет?“ БРИТАНСКИ ОФЕЦЕРСКИ ПОТВРДИ дека МАКЕДОНЦИТЕ ЖИВЕАТ ВО ГРЦИЈА

„Луѓето што живеат во Леринско и Костурско не се Грци или Бугари, тие се Македонци“, рече капетанот Патрик Хачисон Еванс.

Луѓето што живеат во Леринско и Костурско не се Грци, Бугари или Срби; тие се Македонци. Ова го заклучил капетанот Патрик Хачисон Еванс, британски офицер за комуникации, кога служел во регионот девет месеци од март до октомври 1944 година. До овој заклучок дошол од лично искуство и од тоа што се сретнал и разговарал со Македонците. Тој ги запишал своите забелешки во извештајот што го испратил до неговиот Форин Офис преку британската амбасада во Атина.

Ова го напишал капетанот Патрик Хачисон Еванс за Македонците во Леринско во 1944 година. „Еден факт за областа што е предмет на моето набљудување, неискажан факт, кој ретко го разбира Англичанец, дури и оној што ја познава Грција, не знаат многу за северниот дел на Грција бидејќи Англичаните ретко одат таму. Грците исто така не знаат многу за тоа од неколку причини. Прво не сакаат да знаат. Во нивен интерес е да веруваат дека сите места означени како „грчки“ на мапата се или мора да бидат грчки со сочувство или на кој било друг начин. Грците по природа не сакаат да признаат дека голем дел од луѓето во Македонија во Грција имаат толку добри причини да се сметаат себеси за Македонци колку што Грците се сметаат себеси за Грци. Тоа сепак е незадоволувачки мотив, еден вид измама, која е нераскинлив дел од Големата идеја (Мегали Идеа). Втората причина е, или барем мене ми беше кажано, дека откако Грција го ослободила словенското говорно подрачје од Турците, покрај тоа што луѓето биле различни, грчките влади се согласиле да ја поддржат оваа лага, оставајќи впечаток кај сопствениот народ и во светот дека во Грција нема словенско малцинство. Ако странец кој не е запознаен со Грција ја посети областа околу Лерин (Лерин) и откако ќе го формира своето мислење за земјата воопшто, заклучокот би бил дека Грците се малцинство.

Според капетанот Еванс, регионот е населен претежно со словенско говорно население. Јазикот во домовите и во нивите, селските патишта, на пазарот е македонски, словенски јазик.

Еве што напиша Еванс во доверливиот извештај што го испрати до Форин Офисот, „Многу од жените, особено постарите, и многу постари мажи и речиси сите деца родени околу 1939 година и подоцна не знаат грчки сите. Дури и оние што зборуваат грчки сакаат да зборуваат повеќе македонски кога можат. Странец кој ќе каже „добро утро“ на грчки јазик ќе го добие истиот одговор, но ако истото се каже на македонски јазик, ќе добие многу фрази за добредојде. Имињата на местата напишани на картата се грчки: Калитеја, Тригонон, Тросопи и така натаму, но имињата што се користат, иако на картата се напишани со многу мали букви и во загради, ако воопшто се напишани, се: Рудари, Ошчима, Белкамен - словенски имиња“.

Според капетанот Еванс, луѓето од таа област го мислат грчкиот јазик како речиси туѓ и ги третираат Грците како странци. Очигледен факт е дека областа е природно словенска, а не грчка. Ова е она што го напиша капетанот Ивенс: „Исто така, важно е да се нагласи дека жителите не се Грци, не се Бугари или Срби или Хрвати. Тие се Македонци. За ова овде не можам да догматизирам, бидејќи не ја познавам историјата и особено етнологијата на Македонците. Грците секогаш ги нарекуваат Бугари и затоа ги критикуваат, само ЕАМ/ЕЛАС, која покажа малку мудрост ги нарече овие луѓе „славомакедонци“. Ако се Бугари, распространети во четири различни земји, од кои една е Бугарија, зошто тогаш би се сметале себеси за посебен ентитет и повеќето од нив се декларираат како „Македонци“. Оние кои се сметаат себеси за Бугари во секој случај се потврдени“.

Капетанот Еванс бил добро свесен и признал дека бугарската пропаганда навистина постоела во Егејскиот дел на Македонија и ја ширеле Андон Калчев и Минела Гелев. Калчев работел како асистент на Филозофскиот факултет во Софија и служел како резервен офицер во бугарската армија. За време на Втората светска војна Гелев служел како главен агент на бугарската влада и како соработник на Германците и Италијанците. Вака рече капетанот Еванс „И македонската идеја може да биде нешто вештачко како резултат на пропагандата. Но, тоа не изгледа така. Се чини многу објективно Македонците да се сметаат себеси за посебна целина, иако се во мал број и предмет на споделување...“ Капетанот Еванс веруваше дека македонскиот патриотизам не е вештачки, туку природен, спонтан и со длабоко вметнат чувство кое започнало во детството, како и секој друг патриотизам. Вака рече капетанот Еванс, „Ми се чини дека ова е историска грешка или пропуст во историјата (повторувам, не знам ништо за македонската историја) за непостоење на независна македонска држава. Македонскиот народ во подолг период од својата историја бил надмоќен народ, повеќе од кој било негов сосед. Македонскиот народ ја загуби паметноста и иницијативата и остана зад себе. Тие беа ослободени од Турците, но никогаш не се ослободија од нивните европски господари. Кога се создаваа нациите и кога секој се зајакнуваше и зајакнуваше, Македонците не беа доволно храбри и не беа обединети да го сторат истото. Сега, кога изгледа дека се подготвени да направат сериозен чекор кон националното единство, веќе е доцна. Тоа што понекогаш постоеле големи услови за независна Македонија, не значи дека е ист случајот и денес“.

Ова го напиша капетанот Еванс во својот извештај „Проблемот со постоењето на словенското малцинство во Грција не може целосно да се реши, но може да се намали. „Ако Грците им го дадат на Македонците тоа што го бараат - слобода да го зборуваат својот мајчин јазик и подобар живот - тие ќе бидат подготвени да останат грчки граѓани…

Британската амбасада во Атина го најде извештајот на капетанот Еванс многу информативен и го испрати до британското Министерство за надворешни работи. Ова, меѓу другото, се вели во депешата, „Основниот впечаток што произлезе од извештајот на Еванс е дека во областа е затекнато неочекувано силно словенско-македонско присуство, кое не е грчко според обичаите, религијата и јазикот. Поради нељубезниот и непоправливиот однос што го има со речиси секој Грк на територијата, вклучително и локалното раководство на ЕАМ, таа и понатаму е незадоволна. Капетанот Еванс верува дека ако населението се третира со одредена почит, со помала суровост и ако неговите обичаи и јазик не се забранети, како што беше случај во минатото, пред годините на Метаксас, ова задно планинско население може да ги усогласи своите разлики со грчкото администрација." И британската амбасада во Атина смета дека македонското население на овие простори е сомнеж кон Британците. Во него пишува:

„Словенското население во селата ги поврзува Британците со грчкиот крал и со Метаксас и со репресивните мерки што тој ги презеде против нив...“ Во истото испраќање што го придружуваше извештајот на капетанот Еванс пишуваше дека „западно-македонското словенско население“ е многу поголемо од она што го покажува официјалната грчка статистика и дека локалното словенско политичко движење не работело за бугарските интереси, туку за независно Македонија. Исто така, македонското население во Грција не се гледало себеси како одвоено од македонското население во другите делови на Македонија. Македонското население во Грција чувствува дека припаѓа на другото македонско население кое живее во Бугарија и Југославија, а кои се разделени само со вештачки граници. Таквото големо словенско население би било потешко да се пренесе отколку што првично се верувало и би било пречка за Грција. Нема причина да не се верува во извештајот на авторот. Тоа е точно, бесплатно и фер…

ШЕТАЊЕ ПО МРАЗ И СНЕГ ВО НОЌТА Околу 500 деца од Костурско заедно со нивните назначени „мајки“ кои ги водеа ги напуштија своите домови додека авионите на грчката влада ги нападнаа. Убиени се четири деца „На 26 март 1948 година, четириесет деца придружувани од две жени, назначени како „мајки“ одговорни за нивно згрижување, го напуштија своето село во моментот кога грчките владини војници влегоа во селото и земаа 13 деца кои им припаѓаа на родителите кои се приклучија на ДАГ (Демократска армија). на Грција). Многу жени и деца се сокриле за да не бидат киднапирани или бомбардирани од грчките сили. Беше зима, а децата и мајките ноќе мораа да патуваат во снег, а дење да се кријат“, вели Лена Сулева.

Кога минувале покрај селото Трново кон нив пукале два владини авиони одозгора со митралези, но за нивна среќа никој не е повреден. Подоцна тие се приклучија на друга група од околу 400 деца, исто така предводени од неколку мајки. Сите биле од Костурско. Според мајките од втората група, децата биле неколкупати нападнати од авиони на грчката влада, а при нападите биле убиени четири деца. Повеќе деца во бегство предводени од мајки, поврзани со оваа група кај селото Маврохори. На крајот мајките и децата од четирите села (Долно Котори, Легем, Турија и Трен) се собраа во една група.

Горенаведената информација драматично ја раскажа Лена Сулевска од селото Горно Котори, Леринско. Според Сулевска, на децата им биле потребни осум дена и ноќи да патуваат од нивните села за да стигнат до селата Долно Дупени и Лиубоино, кои се наоѓаат во Преспанскиот регион од другата страна на грчката граница во Југославија. Нивната страшна приказна и онаа на 28.000 деца протерани од Егејска Македонија во 1948 година е фатена и раскажана од Мишо Китановски и Георги Доневски во нивната книга „Деца бегалци од Егејска Македонија во Југославија“.

Според Сулевска имало околу 20 жени (назначени мајки) и 500 деца кои патувале на север пеш и само ноќе. Сулевска рече:

„Ние носевме по три деца по цел пат, по едно на секоја рака и по едно на грб. Бевме однесени од силен ветер и нè зафати снег сè до селото Кономлади (Коломнати). Моравме да ги масираме стапалата на децата за да не замрзнат“. Сулевска била одговорна за чување на 25 деца.

Кога стигнале во селото Штрково решиле да се одморат. За жал, тие беа забележани од грчката владина авијација и целото село беше нападнато од авиони. Сите деца и целото селско население мораа да побегнат во планините каде што го поминаа остатокот од денот. „Децата плачеа од страв и од студ. Бевме принудени да палиме пожари. Но, кога се вратија авионите, моравме брзо да ги изгаснеме. Ја фрлавме облеката, а децата фрлаа камења по неа додека не излезе“, рече Сулевска.

После тоа, тие не се осмелија да запалат повеќе оган од страв дека авионите ќе се вратат и повторно ќе ги нападнат. Во текот на ноќта продолжиле да патуваат и два дена подоцна пристигнале во селото Герман каде го поминале следниот ден.

Следната вечер без нивно знаење ја преминале грчко-југословенската граница и завршиле во Југославија. На изгрејсонце ги пречекаа голем број жени од Црвениот крст на Југославија. Кога овие жени видоа во каква состојба се овие деца; гладни и без топла облека, сите почнаа да плачат. Откако ги нахраниле децата биле однесени во Битола.

Според Сулевска, „Големото време на нашето патување на студено време оставило видливи траги кај децата. И по пристигнувањето во Битола тие постојано плачеа на глас, исто како и за време на патувањето. Повеќето исто така повраќаа.

Мајките не беа ништо подобри. Покрај вообичаените болки, тие мораа да издржат и болки во рацете, градите и грбот. Рацете и грбот ни беа црно-сини со модринки. Децата беа валкани и не беа измиени во текот на целото патување. Нивното патување беше долго повеќе од 100 километри и траеше осум дена. Очите на децата беа крвави, а облеката им беше искината на парчиња“.

Слична приказна раскажа и Елена Ефтова од селото Турие, Леринско. Таа и другите мајки го напуштиле своето село со 114 деца. Еве што рече Ефтова: „Монархофашистите го бомбардираа селото со топови. Шест куќи се целосно уништени, а 34 тешко оштетени. Тогаш монархофашистите го нападнале селото и го ограбиле. Однеле и околу 500 овци. Сето ова го гледавме одозгора. Бевме скриени во планините. И бидејќи не најдоа партизани во селото, монархофашистите го симнаа својот гнев врз цивилното население. Ги тепаа сите на кои наидоа. При бомбардирањето пред да тргнеме, Лефтерија Донева, десетгодишно дете, беше ранета на градите и стомакот.

Таа беше тешко повредена, па ја однесовме во подрумот од нејзиниот дом, доколку беше побезбедно. По завршувањето на бомбардирањето се вративме назад и ја земавме девојката со нас, за жал таа почина по пат. Ја погребавме кај селото Рула.

Мајката на девојчето дојде со нас, а откако ѝ умре ќерката остана со нас. Подоцна изгубивме контакт и сега не знам каде е...“ Василка Делова заедно со уште две жени и девојче од селото Лаген земале 71 дете и си заминале. Вака рече Делова: „Се сокривме во рововите пред нашето село кога нападна грчката владина војска. Потоа се вративме во селото, земавме храна и заминавме. Кога стигнавме кај селото Кономлади, се поврзавме со друга голема група и заедно заминавме за Југославија. Пет месеци подоцна, додека живеев во детски домови, се сеќавам дека децата сè уште беа во страв од она што го доживеаја за време на нападот на нашето село. Сè уште се сеќаваа на тешкотиите и страдањата што ги доживеаја кога си заминавме.

Со други зборови, тие сè уште го чувствуваа пеколот на таа војна…“ По убиството на нејзиниот сопруг, Јордана Јанцова од селото Трсие, Леринско, остана сама со своите пет деца. Загрижена дека и таа би можела да биде убиена, ги зела своите деца и побегнала преку границата во Југославија. Вака рече Јанцова:

„Во моментот кога реков дека заминувам за Југославија, многу мајки во селото ми ги дадоа своите деца и ме замолија да ги спасам од застрашувачкото бомбардирање што го вршеа американски, англиски и грчки авиони… ” Ова мораше да го каже Стоја Јанковска, уште една мајка одговорна за чување деца, „24 март 1948 година беше црн ден за сите нас. Вечерта истиот ден започнала разделната драма.

Собравме околу 100 деца во училишниот двор на моето село Рудари и ги разделивме во четири групи од по 25. Јас бев одговорен за една група. Меѓу децата беа и моите двајца помали браќа Васил и Гоче. Ги натоваривме во волови влечени коли и заминавме. Мајките на децата трчаа по нас и се збогуваа.

Едната мајка викаше „мила Сандра, сети се на мене, не ја заборавај мајка ти…“ Друга викаше „...најмила моја Хрисула не плачи. Наскоро ќе се вратиш…“ Уште еден вика „Коста сине, чувај се за себе“…“ Ова беше прва евакуација при која околу 500 деца беа преместени во Југославија.

Вака рече и Јанковска „Во селото Герман стигнавме околу полноќ на 25 март. Следното утро бевме спроведени до грчко-југословенската граница Бела Вода. Таму се сретнавме со други групи деца од селата Герман, Медово, Рабин, Штрково и други села. Децата се криеле од грчките авиони. За време на нашиот престој дојдоа три лица од раководството на движењето на отпорот и ни донесоа леб и сирење. Ова, исто така, беше најдалеку што им беше дозволено да одат на мајките кои ги придружуваа своите деца на ова патување. По зајдисонце, кога на небото немаше веќе „црни птици“ (авиони) кои се обидуваа да не најдат, почнавме да одиме кон границата, кон нашата слобода. Кога дојдовме на широко отворен простор, ги собравме сите деца на едно место и им дозволивме да спијат. Ги покривавме со она што го имавме и им ставивме гранки одозгора. После тоа, јас и голем број други водачи од групата отидовме да ги бараме нашите контакти одговорни да нè спроведат преку граница…

Откако сите групи ја преминаа грчко-југословенската граница стигнавме во Долно Дупени и Лиубоино. Оттаму со камиони бевме пренесени до Браилово и натоварени во вагони наменети за Скопје. Во Скопје властите ни приредија топло и пријатно добредојде на перонот на старата железничка станица. Тука ги пречекаа децата од Егејска Македонија. Жени од Црвениот крст облечени во бели униформи и жени од раководството на АФЗ (антифашистичко здружение на жени) делеа бонбони. Некои деца никогаш претходно не пробале бонбони. Каква радост беше тоа! Моите малечки не знаеја дека бонбоните треба да се одвиткаат пред да се изедат... Но, иако условите за живот и работа беа одлични за децата, и покрај најдобрата грижа што ја добиваа децата, кога малку пораснаа, тие сè уште плачеа за своите семејства, постојано барајќи ги нивните мајки, татковци, браќа и сестри.

Подоцна, кога беше одлучено дека семејствата треба да се спојат, ги баравме родителите на децата, преку амбасадите и конзуларните претставништва, преку Црвениот крст и прашувајќи се наоколу. Напишавме многу писма и добивме некои одговори. Конечно, децата почнаа да контактираат со нивните мајки, татковци, браќа и сестри…“ ДЕВОЈКИ ЈА ПЕЕА НАЈТАЖНАТА ПЕСНА Фана, Лена, Милка и Ксантипа се искачија на селската црковна камбана и ја испеаја песната „Збогум мајко, татко, збогум драги роднини...“ Во летото 1944 година, Фана Мартинова, Лена Миљова, Милка Дамовска и Ксантипа Кирова од селото Пождивишта, Костурско, се искачија на селската црковна труба и ја испеаја песната „Збогум мајко, татко, збогум роднини, си заминувам. за далечно место“. Нивните мајки се собраа заедно на селскиот плоштад и плачеа додека слушаа. Вака рече Мартинова за тоа „Бевме пријатели на околу десет години. Прво шетавме низ селото, а потоа трчавме низ ливадите и на крајот се искачивме на највисоката точка на селската црковна камбана од каде што можеше да се види целото село“. Мартинова беше едно од триесетте илјади македонски деца кои ја напуштија татковината во Грција и никогаш не им беше дозволено да се вратат.

Шеесет години подоцна таа сè уште не можеше да објасни или разбере зошто тие девојки ја пееја таа песна. Кога се симнале од камбаната, роднините ги прегрнале и ги тешеле. Мартинова се уште се сеќава што ѝ рекла тетка ѝ „Ќе си одиш, но ќе се вратиш, оваа проклета војна ќе заврши. Не треба да се грижите;

ќе одиш на училиште каде и да одиш“. Вака рече Мартинова за тоа, „Каде и да одевме луѓето ни велеа дека ќе одиш на училиште, па ќе се вратиш. Вистина беше дека сите одевме на училиште и завршивме различни студии, но никогаш не се вративме. Ниту кога војната заврши, ниту две години, ниту пет години подоцна, ниту четириесет години подоцна. Грците донесоа закон кој не ни дозволуваше да се вратиме назад затоа што сме Македонци…“ Откако поминаа години во детските домови во Романија и Полска, наместо да се вратат дома (бидејќи грчките власти не им дозволуваа), Фана, Лена, Милка и Ксантипа заминаа на различни страни на светот. Лена отишла во Торонто, Канада, Ксантипа се омажила за Полјак и останала во Полска, Милка отишла да живее кај татко ѝ во Ташкент, СССР, а Фана заминала во Република Македонија. Повторно се сретнаа во 1988 година во Скопје на првата средба со деца бегалци.

Мартинова, заедно со 9 назначени мајки и 166 деца од нејзиното село Поздавишта, излегла од дома во текот на летото 1948 година. ѝ се придружиле браќата Васил (15) и Ташко (12).

Ноќта пред да заминат целото семејство се собра на вечера.

Црковното ѕвоно заѕвони еден час по полноќ и им сигнализираше дека е време да се оди.

Вака рече Мартинова за тоа, „Ние бевме девет во семејството.

Заминаа три деца, а дома останаа баба ми, дедо ми, мајка ми, татко ми и моите две сестри. Сите беа мобилизирани во воените напори, дури и мојата најстара сестра Кирица која штотуку се породи и доеше. Таа беше во групата што плетеше џемпери и чорапи за партизаните. Мојата друга сестра имаше само 17 години. Нејзината работа беше да пренесува оружје и муниција од преспанските села до боиштата во Вичо и Грамос. Тоа беше многу опасна задача. Девојките ги носеа бомбите околу половината, патроните околу рамената додека водеа тимови од коњи и магариња натоварени со оружје и муниција низ опасните планински патеки за време на темнината. Ако имаше каков било вид на заседа, најверојатно сите ќе беа убиени.

Мајка ми ми кажа дека еднаш додека готвеле храна за партизаните, паднала граната и експлодирала во казанот.

Имаше и опасност да бидат бомбардирани одозгора, но кога слушнаа како летаат авиони, брзо се скриле од големиот казан што се потпираше над отворениот видлив оган што чади. И дедо ми Трпо, иако беше стар, учествуваше во воените напори.

Секогаш кога имало војна во Македонија, тој секогаш бил таму да се бори за својата земја. Дури се вратил од Америка за да учествува во Илинденското востание. Неговото мото беше самостојна Македонија. За време на Граѓанската војна во Грција, тој им го подари целото стадо овци на партизаните…“ Според Мартинова, откако децата го напуштиле селото патувале само ноќе. Постарите одеа, а малите се возат на волови колички. Долго пред да ја преминат грчко- југословенската граница застанаа во шума на одмор. Таму се сретнале со Лазо, учител, кој ги известил дека оттаму децата треба да се разделат. Вака рече: „Од утре ќе ве разделиме во помали групи бидејќи е опасно да патувате како една голема група додека ве гонат авионите одозгора. Ти носам поздрав од твоите родители и неколку совети. Сите ми рекоа да ти кажам дека мора напорно да учиш и да ги слушаш твоите учители и советници. Ќе испратиме македонски учители за вас во вашите нови домови. Ќе ве учат на македонски јазик, затоа што сите сте Македонци и не заборавајте го тоа“.

За време на патувањето, малата Мартинова не можела да спие два дена. Третиот ден паднала и заспала. Никој не забележа додека мајките не присуствуваа. Исчезнаа и нејзиниот брат и четиригодишниот Дансе. Дансе била пронајдена како гушка со дрво и плаче по мајка си. Нејзиниот брат бил пронајден како си игра со кучето на Мартинова. Вака рече Мартинова за тоа, „Ми влегоа со кучето. Кога кучето ме најде, стана крајно возбудено како да знаеше дека ми недостасува. Предните нозе ги стави на моите раменици, а главата на моите гради. О, Боже, колку беше тажно... Никогаш не можев да го заборавам тој момент“, рече Мартинова и почна да плаче.

Рекла и дека никогаш не може да го заборави малиот Нуме.

Беше многу болен. И иако беше само дете, зборуваше како возрасен човек. Бидејќи бил многу болен, не можел да оди и морал да го носат на импровизирана носилка со ќебе што ја носеле четири жени. Постојано им велеше: „Болен сум, оставете ме овде да умрам, имам уште двајца браќа, кои ќе живеат наместо мене...“ Кога групата пристигнала во Романија, тој бил хоспитализиран и за кратко време успеал да закрепне. . После тоа отишол на училиште и на крајот дипломирал како лекар, специјалист. Неговите браќа се приклучија на ДАГ, партизанската војска и двајцата беа убиени во борби.

Еве ја застрашувачката приказна на Дедо (дедо) Ламбро.