БЕЛЕШКИ

БЕЛЕШКИ

1 Σινθήκη Ειρήνης µεταξύ των Συµµάχον δυνάµεων και της Βουλγαρίας µετά του προσθέτου πρωτοκόλου, υπογραφείσα εν Νεϊγύ τη 14-27 Νοεµβρίου 1919. Εν Αθήναις 1919; Д-р Б. Д.

Кесяковъ, Приносъ към дипломатическата история, Т I и II, София 1926; Историја на македонскиот народ, Книга втора, Скопје 1969, стр. 376-378. Еден помал дел од Македонија остана во рамките на новата албанска држава. Кон овој дел од 1923 година се приклучи и дел од територијата на Мала Преспа и понајуг со вкупно 14 села, кои од 1913-1923 година се наоѓаа во рамките на грчката држава. Тие се: Верник, Заградец, Видова, Капешница и Трстеник кои дотогаш влегуваа во состав на Костурската околија и Глобочани, Горна и долна Горица, Туменец, Церје, Шулин, Пустец, Леска и Зрноско, кои дотогаш влегуваа во состав на Леринската околија.

2 Историја на македонскиот народ, Книга трета, стр. 7 и 170;

Οικονοµικός και Κοινωνικός Άτλας της Ελλάδος, Αθήναι 1964, p.

204; Πληθυσµός του Βασιλείου της Ελλάδος κατά την απογραφήν της I9ης ∆εκεµβριου 1920. Πραγµατικός πλιηθυσµός, Αθήναι 1921.

Во врска со површината на Егејска Македонија грчките статистики не даваат секогаш исти бројки. Тоа се должи на честите административни промени, во кои некои населби што граничат со Епир и Тесалија, како Денско (Аетомилица), Лептокарја и некои други, некогаш административно и припаѓаат на Македонија, а некогаш на Епир и Тесалија. Со наредба на грчката влада од 21 ноември 1923 год., објавена во Владиниот весник бр. 349 од 3 декември истата година, повеќе од 20 села се одвоени од Драмска и се приклучени кон новоформираната тракиска околија Ксанти. Овие села, со вкупна површина од над 300 км², им припаѓаа на тогашните општини Ени Кој, Козлуџа и Сарнич.

3 Οικονοµικός και Κοινωνικός Άτλας της Ελλάδος, Αθήναι 1964, p.

204; Πληθυσµός του Βασιλείου της Ελλάδος κατά την απογραφήν της I9ης ∆εκεµβριου 1920. Πραγµατικός πλιηθυσµός, Αθήναι 1921.

4 Απαρίθµησις των κατοίκων των Νέον Επαρχιών της Ελλάδος του έτους 1913, Αθήναι 1916.

5 Васил Кънчов, Македония, Етнография и статистика, София 1900; Тодор Симовски, Балканските војни и нивните реперкусии врз етничката положба на Егејска Македонија, Гласник на ИНИ, год. XVI, бр. 3, Скопје 1972, стр. 62.

6 Букурешки мир, Београд 1914; Д-р Петар Стојанов, Макеоднија во времето на балканските и Првата светска војна (1912-1918), Скопје 1969, стр. 58-63.

7 Анкета на Балканите, Докладъ на Карнегиевата комисия по войните праз 1912-1913 година, София 1914, стр. 2 и 137.

8 Анкета на Балканите..., стр. 132.

9 Анкета на Балканите..., стр. 10-29; Д-ръ Л. Милетичъ, Гръцките жестокости въ Македония през гръцко-българската война, София 1913, стр. 39-41 и 57-73.

10 Анкета на Балканите..., стр. 185; Список – таблица за бегалското население во Бугарија по години и место на потекло од 1924. Овој список се наоѓа во фондот “Молоф”, кој се чува во Народната библиотека “Василъ Коларовъ” во Софија.

Фотокопија во личната архива на авторот.

11 Анкета на Балканите..., стр. 184

12 Ibid., стр. 81

13 Анкета на Балканите...; Архив на Македонија, фонд на Македонскиот национален комитет – Софија. Во овој фонд постои вонредно богата документација во врска со овој проблем.

14 Sarrail general – Mon commandement en Orient (1916-1918), Paris 1920 – Annexes; ∆ιπλωµατικά έγγραφα 1913-1917.

Ελληνικοσερβική συνθήκη συµµαχίας – Εισβολή Γερµανοβουλγάρων εις Μακεδονίαν, Αθήναις 1919, p. 88-93.

15 Државни архив Србије – Београд, Фонд, Избегличка архива Министарства иностраних дела – Владини комесари.

16 Ibid.

17 Ibid.

18 Ibid.

19 Ετατιστικά αποτελέσµατα της απογραφής του πληθυσµού της Ελλάδος της 15-16 Μαϊόυ 1928. IV. Lieu de Naissance – Religion et Langujetion, Αθήναις 1935. Според оваа статистика, родените во Југославија во овој попис од 1928 година за цела Грција бројат 15.504, а само во Егејска Македонија 13.038. Ако се земе предвид дека во изминатиот период еден дел од нив умреле, а нивните потомци не се регистрирани бидејќи се родени во местото на доселувањето, тогаш станува јасно дека бројот на оваа емиграција е нешто поголем од официјално регистрираната во 1928 година.

20 Цитиран список – таблица од фондот “Молоф”.

21 Ibid.

22 Ibid. Во врска со трагедијата и последиците што ги имале иселените Македонци од пограничните реони во Бугарија, посебно од Дојран и Гевгелија, постои богата документација во цитираниот фонд на Македонскиот национален комитет -Софија, која се чува во Архивот на Македонија. Види и: Владо Картов, Гевгелија и гевгелискиот крај од балканските војни до ослободувањето (1912-1944), Скопје, 1969, стр. 51-56 и Мито Теменугов – Железни, Дојран и дојранско во минатото и денес, Скопје, 1972, стр. 230-234.

23 Цитиран список – таблица од фондот “Молоф”.

24 Στατιστικά αποτελέσµατα της απογραφής του πληθυσµού της Ελλάδος της 15-16 Μαϊόυ 1928. I. Πραγµατικός καί νόµιµος πληθυσµός, πρόσφυγες, Αθήναις 1935, p. 438-444. Според оваа статистика, точниот број на доселените во Егејска Македонија изнесува 101.748 жители.

25 Голем број од Македонците – патријаршисти, кои во текот на балканските војни и Првата светска војна, под влијанието на големогрчката пропаганда се иселија во Грција, соочени на самото место со вистината дека тие не се и не можат да бидат Грци, како што мислеле, по нормализацијата на ситуацијата се вратиле во своите домови. Таквите случаи најмногу ги има кај Македонците од Струмица и околината, од Гевгелија, Дојран, Битола и битолско итн. (Од личната анкета на авторот.)

26 Цитиран список – таблица од фондот “Молоф”.

27 Оваа конвенција, наречена “Конвенција меѓу Бугарија и Грција за замена и доброволна емиграција на малцинствата” е објавена во тогашните владини весници на Грција и Бугарија.

Целиот текст на Конвенцијата е објавен и во трудот: Wurfbain Andrè, Dr. Fsciences politiques, L’èchange Grèco-Bulgare des minorities etniques. Lausanne-Genève-Neuchatel-Vevey-Monterux-Berne-Balè, 1930, со наслов Conventation entre la Grèce et la Bulgarie relative a l’èmigration rèciproque, signèe a Neuilly-Sur-Siene le 27 novembre 1919, p. 183-187. Конвенцијата содржи 16 члена и е потпишана од премиерот на Грција Елефтериос Венизелос и министерот за надворешни работи на Грција Николаос Политис, од една, и премиерот на Бугарија и министер за надворешни работи, Александар Стамболиски, од друга страна.

28 Цитирано дело на Wurfbain, стр. 45-46. Види и кај Jacques Frou Dupard, La protection de minorités, Paris 1922, p. 215.

29 Ibid, p. 178.

30 На инсистирање на Грција, Турција се согласи грчката Патријаршија и грчкото населние од Цариград да не подлежат на задолжителната размена согласно Лозанската конвенција со надеж дека можеби ќе и се укаже прилика во иднина да стане господар над Мореузот и Цариград. За реципроцитет, Грција се согласи муслиманското население од Западна Тракија исто така да не подлежи на оваа задолжителна размена, со интимна надеж дека при поволни историски прилики ќе може повторно да загосподари со оваа област. (Види и: Лозанската конвенција за задолжителна размена од 24 јули 1923 година.)

31 Στατιστικά αποτελέσµατα της απογραφής του πληθυσµού της Ελλάδος της 15-16 Μαϊόυ 1928. I. Πραγµατικός καί νόµιµος πληθυσµός, Πρόσφυγες, Αθήναι 1933; Ege-etat matrimonial – Instruction. Athènes, 1935, p. 438-444. Според овие официјални статистики, во текот на 1922 година и потоа, во Егејска Македонија биле доселени 538.595 лица, а пред тоа, како што беше споменато во ф-нота 25, 107.748 лица, односно, до 1928 година во Егејска Македонија биле доселени вкупно 640.343 колонисти.

32 Најмногу Македонци муслимани имало во Мегленска околија, а делумно и во другите околии. Види Васил Кънчов, Избрани производения, Том II, София 1970, стр. 331-346.

33 Veritas, Македония поль иго 1919-1929. Документи и свидетелства. София 1931. Од вкупно 707 документи, колку што се објавени во оваа книга, најголемиот дел се однесуваат на таквите видови притисок. За ова се зборува и во цитираниот труд на Andre Wurfbain. Види во: Архив на Макдонија, Фонд на Македонскиот национален комитет - Софија.

34 Види цитирани документи во ф-нота 31. Според Les cahiers de droits de l’homme, No 24/25, 30/XI.1927, од 1 јануари 1919 до 1 јануари 1926 година, во Егејска Македонија биле убиени 104 лица, имало 95 силувања од кои 26 врз девојчиња помали од 14 години, 3.464 затворени, 2.327 мачени и 1.165 ограбени и насила изгонети семејства.

35 За колежот во Трлис види: Rapport du commandant Marcel de Roover et du Lt. Golcne A. C. Corfe, Mebres de la comission mixte nommes par le Conseil de la Societe des Nations relatif a l’èmigration greco-bulgare sur les evenoments de 26 ete 27 juillet 1924 dans la region de Tarlis – 1924. P.P. XXXVII-XXXIX Види и: Veritas, Македония подъ иго..., стр. CLV-CLIX. За ова свирепо убиство кое предизвика голем немир во Европа пишувале речиси сите европски весници од крајот на јули и почетокот на август 1924 година. Многу материјали и вести има и во извештаите на новинската агенција “Авала” од Белград, како и во “Јужна Звезда”, која излегуваше во Битола.

36 Македония подъ иго..., док. бр. 217, 223-228, стр. 128-137.

Види и “Јужна Звезда” од истиот период.

37 Василъ Георгиевъ, Впечатления отъ Гръцка Македония. Во ракопис, стр. 299-302. Ракописот се чува во ИНИ. Во овој труд авторот го дава, по села, бројот на сите иселени Македонци, кои се иселија во Бугарија, со уредни документи, согласно Нејската конвенција. Нивниот број изнесува 32.232 лица. Бројот на иселените лица во Кралството СХС, за истиот период е приближен, а се засновува врз личните истражувања на авторот.

38 АМ, фонд на македонскиот национален комитет – Софија.

Посебно види го извештајот на Националниот комитет на македонските благотворителни братства –Софија 1926.

39 Veritas, Македония поль иго...; АМ, Фонд на македонскиот национален комитет...

40 АМ, Фонд на македонскиот национален комитет... Софија; в.

“ИЛИНДЕН”, од 1924 година што излегуваше во Софија.

41 Пак таму.

42 Ibid.

43 Ibid.

44 Ibid.

45 Цитиран извештај на Националниот комитет на македонските благотворителни братства, Софија 1926.

46 André Wurfbain, op. cit., p. 106.

47 Lucien Cramer, Revue Internationale de la Croix Rouge, VII, no.

83, XI, 1925, Види и: Veritas…, стр. 424-427.

48 АМ, Фонд на македонскиот национален комитет – Софија;

Види и цитиран извештај на Националниот комитет на македонските благотворителни братства...

49 Види го споменатиот печат од тоа време.

50 Д-р Вл. Руменовъ, Бъгарите въ Македония подъ Гръцка властъ. Отделен отпечаток од “Македонски прегледъ”, 1941, София, стр. 90. Овој број се добива и откако ќе ги собереме иселените Македонци од пред Нејската конвенција за “доброволно иселување” од 1919 година, според цитираната Таблица – список од фондот “Молоф” и околу 33.000-те Македонци иселени по 1919 година, по силата на спомнатата конвенција.

51 Со оглед на фактот дека меѓу 1928 и 1940 година имаме значајни емиграции во Егејска Македонија, можеме со сигурност да сметаме дека зголемувањето од 1.408.781 жители, колку што Егејска Македонија броеше во 1928 година на 1.759.130, на колку што бројот на жителите се покачи во 1940 година, се должи на природниот прираст на населението. Во овој наталитет примарно место зазема македонското население, односно македонските населби. На пр. следниве македонски села во 1928 година броеле: Жерви 304, Чеган 1.024, Мокрени 924, Загоричани 890, Герман 1.622, Баница 1.995, Горничево 1.093, итн. истите села, во 1940 година ги имале следниве жители: Жерви 457, Чеган 1.395, Мокрени 1.133, Загоричани 1.247, Герман 2.177, Баница 2.450, Горничево 1.577 итн. Види:

Πληθυσµός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 15-16 Μαϊόυ

1928. ∆ευτέρα Εκδοσις, Αθήναι 1935; Πληθυσµός της Ελλάδος

κατά την απογραφήν της 16ης Οκτοβρίου 1940. Πραγµατικός πλιθυσµός κατά νοµούς, επαρχίας, πόλεις και χωρία. Αθήναι 1950.

52 Στατιστικά αποτελέσµατα της απογραφής του πληθυσµού της Ελλάδος της 15-16 Μαϊόυ 1928. I. Πραγµατικός καί νόµιµος πληθυσµός, πρόσφυγες, Αθήναις 1933 p. 225-444. На овие страници е опфатен бројот на доселениците по околии и населби, од што се гледа како точниот број на доселениците,така и на месното населние. Види и кај Руменов, цит. дело,стр. 90 и 92.

53 Види ги цитираните пописи на населението во Грција од 1920, 1928 и 1940 година.

54 Едиција: “Егејска Македонија во НОБ”. I, II, III, IV. Овие зборници на документи се полни со изворна граѓа за овие разновидни насилија над Македонското население во Егејска Македонија за спомнатиот период.

55 “Егејска Македонија во НОБ 1945”, том II, Скопје 1973, под редакцијата на Ристо Кирјазовски и Тодор Симовски.

56 Ibid.

57 Ibid.

58 Ibid.

59 Ibid. Види ги и говорите на Јосип Броз Тито од 7 јули 1945 година, одржани во Космај по повод 4-годишнината од српското востание, и од 11 октомври 1945 година, одржан во Скопје по пово 4-годишнината на македонското востание. Во овие говори Тито зборува и за теророт што грчките монархофашисти го применуваат врз македонските и грчките антифашисти. Исто така, види го и целиот југословенски печат од тоа време, посебно, “Нова Македонија”, “Борба”, “Политика” и “Билтен” – орган на главното раководство на НОФ за Егејска Македонија.