ДОЖИВОТНА ЈАМКА 35 - Part 01

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 35

*x Kx Xx Иако Вера беше постара, од целата нејзина реакција Душица се увери дека He и пречеше што Ke се омажи порано, пред неа. Само да биде среќна. За Вера да најде момче, па и да се омажи, не беше тешко. Толку момчиња И се додворуваа одеднаш, што не можеше да се снајде, да реши кого да одбере. Не сакаше да воспостави посе-риозна врска со кого било од нив. Велеше дека се уште не се поја-ВИЛ ОНОЈ ВИСТИНСКИОТ.

Таа сакаше по секоја цена тоа да биде некој функционер од власта. Во најмала мера дипломиран инженер, лекар, или нешто слично, и да е материјално обезбеден.

Откако Душица ro 3acaka овојскромен наставник, тој И стана драг и на Вера. Милан имаше тажна животна историја. Беше без родители. И двајцата му погинале во војната, како борци против окупаторот. Останал да живее со баба му, мајка на неговата мајка.

Откако дошол во Б. да се школува, веднаш по војната, одвај успеал да заврши Учителска школа. Се обидел да најде работа и да остане тука да живее. Но не успеал. Затоа се вработил како наставник во едно училиште, во друг град, недалеку од Б. Таму се сместил во мал стан во училишната зграда.

Во меѓувреме починала и баба my.

Милан стана близок и со сите други членови на семејството.

Речиси секој втор ден одеа кај родителите на Душица и кај братот Раде. Татко и многу време поминуваше во разговори со него... За татко И, Милан беше паметно, темелно момче. Со него можеше да се разговара 3a најразлични работи. За многу од нив беше поупатен и од Радетаи од други млади луѓе. И тоа што неговите родители би-ле првоборци во борбата против фашизмот иза поголема социјал-на правда во животот на луѓето, исто така многу му значеше на Јо-

36 Драгица Најческа ван. Тој веруваше дека жртвите не беа залудни. Дека ќе се изгради на земјата подобар, почовечен живот. Целиот источен блок е со нас -- деца, Русија, Советскиот Сојузе јака сила. Видовте што um Ha-прави на фашистите - се до Берлин. Под земја ги напика. Капита-лизмот мора да отстапи. Скршени му се копитата!... По тие зборо-виЈовансипотпиваше од лутата ракија, од чоканчето, како да сака-ше да наздрави. Тука со Милан не се здружија. Тој не испиваше ни капка.

На своите деца Јован им ги беше кажувал овие работи по кој знае колку пати. Затоа не го слушаа внимателно. Но за Милан тие како да беа мевлен на раната што го печеше од болката по негови-те родители. Од чувството дека е сам на овој свет. Му се чинеше ка-KO да го слуша татко си...

хжжкх Првиот срцев удар го доби Јован кога разбра за кавгата меѓу раководството на КП на Југославија и КП на СССР. Само по не-колку дена. Никому не му беше кажал колку страшно ја доживеа оваа вест, кога за првпат ја слушнал преку радиото. Со никого од децата ни со жената не беше разговарал за тоа. Резолуцијата на Информбирото, нејзината содржина, го докрајчи. Тоа ќе го потко-па единството на социјалистичкиот фронт, сам за себе си заклучи.

Западниве држави едвај ќе дочекаат да тргнеме едни против други.

Во тие денови, кога неговиот брат Слободан дојде да ги посети, Стефка слушна повишени гласови од собата во која разговараа.

Сфати дека се расправаат за најновите настани. За настанатиот спор со Русите. Сфати дека не се со исто мислење. Не влезе.

Стана свесна дека тоа беше разговор само меѓу двајцата бра- ќа.

Слободан набрзина си отиде. Одвај се поздрави со неа.

Стефка и пред Јован и пред Слободан не се издаде дека знае ДОЖИВОТНА ЈАМКА 37 за што се расправале. Гоа не беше работа за која треба да се збору- ва. Но длабоко во себе знаеше дека ни Јован нема никогаш да го смени своето мислење, како ни Слободан. Браќата се разделија.

На погребот на Јован, кој почина наскоро, по вториот срцев удар, во очите на брат му Слободан како да светкаше мала искра на вина. Или на Стефка така u се стори. Но сфати дека Слободан страшно го погоди смртта на братот. И многу денови и месеци тој не можеше да се прибере. Речиси секој ден наминуваше кај Ниви се грижеше за сите уште повеќе.

По смртта на Јован, сите тројца одеднаш, иако доста возрас-ни, се почувствуваа сираци. И Милан.

*x Kx Xx Camo неколку месеци иошоа — веридбаша! Kamo ga He ce pe-wes Me Ha waa ироклеша веридба. Можеби се ушше ke бевме cpex-HU U Ke шраеше нашашалоубов. По кој знае кој tail iu иреисиишу-вав сише наши разговори, средби... Од се срце и двајцаша иосаку-вавме да живееме заедно. Тоа беше наша заедничка желба...

Еше, на крајош, шшо исцадна! Се случи нешшо ужасно!

За мене беше ушше иосшрашно шоа шшо Милан не се ни обиде, 80 сише овиеденови шшо следеа, макар Co шсмо, илиџоко-10 било, нешшо ga mu објасни, да се otpasga... Ни на сон не би мо-жела да сфашам дека е шолкав слабак. Веројашно и му е срам!

Или uax He ce ни иокајал 3a шаа несфашлива иосшаика. Нечовеч- ка.

Како ида е, со секој ден ишио изминуваше, се иовеќе сфаќав декасееизијбено. Безнадежно. Како ќеживеам без Helo, како ќе се живее без шоа ирекрасно чувешво? Кој мија одзеде?... Таа чудес-

38 Драгица Најческа налубов? Дали некој во иоследен моменш му извршил влијание?

Го иремислил?Ако е шака, значи дека He сум10 заиознала докрај!

Дека He Me сакал шолкумно!џ колку шшо верував јас.

Мора еднаш да иресшанам да ce измачувам co сише wue размислувања. Ho, шшо ионашаму? Како uonawamy?! Ако во не-

10 Ce излажав, кому Ke My иоверувам...

Ce ионашаму ќе биде сшрадање...

хжжкх Изминуваше вшориош месец на мојаша апонија. Бев на pa- боша. Речиси несвесно 10 очекував еден од родишелише на Горан дадојде ио него. Шиомја здогледавмајка му, и сеириближив. Це-лаша расшреиеренаја ирашав:

- Дали сше се виделе со Милан? Нешшо да не му се случило со здравјешо... не ми сејавува, au He дошол?!

Мајкаша на Горан како да сакаше да избега шшо иобрзо.

Копа 1о слушна моешо ирашање, ми ce сшори дека се исилаши.

Тивко зборувајќи, рече дека не чула нишшо за него и дека He до-шол одамна и кај нив. Пошоа шаа со забрзани чекори си замина заедно со Горан.

Сшоев збунеша од нејзиниош одповор. Дали сакаше нешшо да скрие од мене? Нешшо очшледно неубаво. Да не бил Милан женеш иорано, ца ga io скрил шоа? Или да не имал свршеница?

Ушше некоја gpyia девојка? Какви неверојашни мисли ми доаѓаа вотлаваша?!

Бев цврсшо решена макар нешшо да разберам за нето. За-шоа Uo неколку дена му нашшав иисмо, сосем крашко. На ковер-шош иокрај неговошо име и ирезиме ја сшавив адресаша og учи- лишшешо. А назад, иокрај моешо име, ја наџишав адресаша на градинкаша. Не сакав моише ga разбераш за ова. Поминаа иове- ќе денови. Ho... ogiogop не дојде.

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 39 Неизвесносша ми сшана деноноќна мора. Писмошо не е можно да не сшшнало. Во шоа не се сомневав. Koj било од коле-ше, ца и самиош дирекшор, или секрешарош, би шребало да ми исирашаш какво и да е извесшување.

Денша кога се решив да ошиашувам во градош каде шшо oj живееше и рабошеше, веќе никој не би можел да ме сиречи ga 10 сшорам шоа. Се облеков најубаво шшо можев. Беше недела. Ce решивбаш за недела бидејќи ќе нема ученици, аи шој нема ga би- деначасови.

Пак He кажав на никој од домашнише за оваа моја одлука.

Лесно ќетонајдам училишшешо Kage шшо живее.

Со ирашање на едни минувачи брзо се ориенширав. Учи-лишнаша 3ipaga He бешетолема. Две деца шраа иокрај зрадаша, во школскиош двор. Ми шребаше толем наиор додека 10 смислив ирашањешо. Веќе um себевириближила Ha децаша. Tue iu кренаа лавише, ледајќи лубошишно кон мене. Ги ирашав дружелубиво кое одделение учаш. Да не им иредава насшавникош Милан. Де-цашаисилашенотледаа во мене. По извесно молчење едношо иро-говори шивко, одвај да сеслушне:

- Huupegasaiue, но сега не...

— A cela, неиредава ли веќе? Каде ошиде? Да не е болен, или да не се иремесши 80 gpyio училишие? — Сише шие ирашања iu изоворив наеднаш.

Двеше деца речиси со шрчање иобетнаа, но како да ми се слушна едношо од нив дека рече: „Ташко ми вели, 10 земале некои луѓе...“ Боже, дали шака рече? - се ирашав иовеќеиаши, но децаша ш немаше. Кои луѓе?! Какви луѓе?! Кој би можел ga io земе? Kage дато носи? Во болница? Возашвор?

Ноќшаја иоминав како во бунило.

Ушреденша решив да не одам на рабоша. Пак заминав во

40 Драгица Најческа соседниоштрад. Ошидов ираво 80 собаша на дирекшорошна учи- лишшешо. Се ирешешавив дека сум иријашелка на Милан. Реков декаизвесно времеизиубив коншаки: со Helo, ца би сакала gaio ви- дам. Дирекшорош се збуни. Сшоеше неиодвижен, без ga 1леда во мене. Како да незнае шшо ga mu каже.

- Миланод иред извесно време не е шука. Не живее во учи- лишшешо. A и не држи насшава... - сотолем наиор рече дирекшо- рош.

- Зошшо, WO се случило CO Hel0?— He ошсшаиував.

— Иниенебиможеледави кажемб, извинеше, одам на час,

- peue, 10 зеде дневникош од рабошнаша маса и излезе од канце- ларијаша.

— Нојасвемолам, - ce обидов tak, одејќи uo него.

- Немашшодамемолише, шолку знам, шолку ви кажав, - миодтовори веќе иорубо.

Сшоев во ходникош. Шшо да иравам? Да ирашам некои од неговише колеш? Сшурно нема и шие да Mu кажаш нишшо иове- ќе. Сизаминав. Рабошише сшануваа ушше ионејасни.

Акое болен, зошшо бито криеле шоа од мене неговише коле- w?

He mu ce веруваше дека може ga биде 3aitisopeH. Зошшо би 10 зашвориле? Нависшина uomucaysam секакви 1луиосши. Имав слушано дека шие денови некои луѓе ши зашворале бидејќи биле ирошив власша, ирошив Тишо... Нешшо во врска со некои несо-гласувања на нашешо царшиско раководсшво и Ha Совешскиош Сојуз. Ho знаев дека Милан со иолишика He сезанимаваше.

Даму речам Ha брашми да ce расираша, да нее случајно to некојатрешказашворен? Тој веднаш ќе рече - брзо ши иоминалу-шинаша, брзо му иросши... He, Hema нишшо да му кажам... Ќе молчам. Ќе чекам. Можеби ќе сејави однекаде.

хжжкх ДОЖИВОТНА ЈАМКА 41 За Вера, менувањето на момчињата беше најобична работа.

Кога ќе престанеше интересирањето за кого било од нив, таа брзо го забораваше и не по многу време наоѓаше друг. И како што се бе-ше можно кога е Вера во прашање, токму на таков неочекуван и избрзан начин, таа се омажи.

Едноставно, еден ден дојде во станот на мајка Ми брат и со не-познат човек. Откако влегоа со непознатиот, и уште пред да сед- нат, им рече:

- Можете да ни честитате. Гукушто се регистриравме, склу- чивме брак со Велимир.

Младиот човек им подаде рака. Се претстави.

Раде и мајката зинаа од зачуденост. Ништо не рекоа. Само мајка ИТИвКО изусти:

- Повелете, - обраќајќи My се на непознатиот. Сега веќе зет.

Раде се зацрвени и се препоти. Со чудење погледна кон мајка му Стефка. Гаа подаде рака:

- Некавие честито! - рече пак тивко.

И Pajie им честита Ha истначин.

- Велимир е правник. Работи во банка. Неодамна е доселен во градов. Неговите живеат во друг град. Се уште немав можност да гизапознаам. Нешто не привлече на прв поглед еден кон други, ете, решивме да бидеме заедно.

5вонеше телефонот. Душица ја крена слушалката. Се јави мајка il.

-- Веднашда дојдешкај нас -- дојдена е Вера со момче!

- Зошто пак сега веднаш? Што е тоа толку итно? Зарем едно момче имала Вера? --зборуваше доста гласно Душица по телефон.

Среќа што мајка и се беше јавила од другата соба.

- Но, таавеќе се регистрирала со момчето! -шепотеше мајка

= Ha Душица не и ce веруваше.

42 Драгица Најческа

--Дај мија Вера, — peue малку нетрпеливо.

Се јави Вера:

- Ајде, Дуле, те чекаме. Веднаш доаѓај. Ете така, набрзина испадна. Едноставно, се решив. Што има да му ја мислам. Ми се гле- да добар човек. A икако појава He елош. Ke ro видиш, —ceTo Toa бр- зого изнакажа Вера.

Душица не можеше да поверува. Ho, немаше нинајмалку ше-говитост во гласот на Вера.

По извесно време стигна и Душица. Момчето на сестра И Ha-вистина оставаше добар впечаток. Светлозелени очи, кадрава ка-феава коса и бело лице. Доста крупен за своите години. Насмевка-та не му се иставаше од очите, од ЛИЦето.

Набрзина нешто подготвија за Јадење. Раде купи шијалак.

- Велимир пие само сокови, - рече Вера.

Тојго потврди тоа со кимање на главата.

Не помина многу време, а сите беа расположени.

- Морам да кажам дека не изненадивте. Но добро... нека вие со среќа. Да наздравиме, - рече Раде и им честита. Во гласот му се чувствуваше избунетост и некое неискажано незадоволство. - Мо-жеби подобро. Ќе се среди, -- се успокојуваше самиот себеси.

Сите гикренаа чашите и се чукнаа со нив.

- Некавие со среќа! -рече Душица станувајќи на нозе.

Сите станаа.

Боже, малку радост во куќата, - си мислеше мајката. Со страв погледнуваше кон Душица, таа да не се разжалости. Но,и Ду-шица беше радосна... Можеби најмногу од сите.

хжжкх Раде ја имаше подотворено вратата од канцелариј ата. Беше не само премногу жешко, туку нешто давеше BO Воздухот. Ти се чи- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 43 ниголташтесто, наместо воздух, итоа некакво врело, лепливо. Ни-ту имаше желба да викне некого од затворениците на испрашува-ње, ниту можеше да ги прегледува нивните досиеја... Не беше оваа ноќ прва со неспиење. Се заредија една по друга... Многу... А и оваа горештина, која и ноќе веќе беше неиздржлива.

Гледајќи така тапо кон отворената врата, во еден момент му се опсени позната фигура... Стражарите спроведуваа некого... Ве-ројатно го донеле од некој од подрачните затвори... Но, како сенка му прелета ликот на тој што го спроведуваа. Како од некаде да го познава. Многу да ro знае.

Одеднаш на прсти истрча до вратата да види каде ќе го вне-сат... Далинавистинае тој... или му се сторикако Hero! Можебие ca-мо сличен. Се вслуша. Стражарите го внесоа веднашво втората со- ба. Блиску до него. Тука е. Преку една врата.

Остана сомнежот. Едно нејасно чувство измешано со изне-надување... Му бучеа во главата многу, најразлични прашања: За-рем со месеци немаше тој, иследник во милиција, да разбере дека Милан е взатвор. Веднаш тука. До него... И тоа кривично гонет...

Криминалец!... Не, тоа не е можно, He... Tamam работа!... Зарем малку луѓе се слични едни на други... Да му го видеше лицето, мо-жеби ќе беше посигурен.

Се врати назад во својата канцеларија. Добро што не го виде никој. Кој знае како изгледаше вчудовиден... Ако некој го сретне- ше иго прашаше каде одитака, како крадец, немаше да знае што да одговори... Но, во својата канцеларија беше уште понеспокоен...

Како да разбере? Мора да смисли нешто. Ќе влезе во канцеларија-та на неговиот колега. Ете така... Божем бара некого. Ќе измисли кого... He, тоа би било неубедливо... Потоа дојде на идеја: Ke побара весник... Гргна кон вратата... Нешто го враќаше назад... Нели е по-добро да не знае?! Што ако навистина е Милан? После што, каде?

Ако е 3a криминал?! He само Милан што нема да знае кај Да Гледа од срам, туку и самиот тој, Раде... Не, не! Најдобро вака да остане.

44 Драгица Најческа Нејасно... Косата му се крена кога си помисли - колку прашања ќе се отворат... Колку рани ќе се отворат. Само со споменувањето на неговото име. За него. За сестра му. За мајка му... и, за целото по-широко семејство... Тамам малку се подзаборави Ha него... Едно-ставно исчезна човекот... Го снема... Со месеци He беа слушнале ни-што 3a Hero. Ниглас од него...

И овојпат така е најдобро... Тој-- не ro виде!

Раде како да се поуспокои со таа одлука... Сакаше дури сосем даја затвори вратата. Да не го види. Постојано да мисли на тоа дека не беше тој. Да не знае кога повторно милиционерите ќе поминат со него по ходникот... Но, тоа не го направи. Дури се уплаши од можноста -- тие да го спроведат, без тој уште еднаш да го ВИДИ.

Шеташе нервозно по собата... Каков е овој кукавичлак.... Ce прекоруваше себеси... Па ако е злосторник - тој е злосторник.!... И одеднаш сфати дека никогаш нема да се смири. Мора да ја разбере вистината... Со брзи чекори се упати во канцеларијата на неговиот колега. Тукаго внесоа Милан... Раде со тој иследник не беше во нај- добри односи. Но, сеедно... И друг пат доаѓаше во неговата канце-ларија по службениот весник.

Раде сосем тивко тропна на вратата. Не беше сигурен дали некој му одговори. Ја отвори вратата и влезе... Кон него се свртеа и иследникот и двајцата притворени... И милиционерите што стоеја крај вратата. Раде се изненади. Имаше уште еден, што несомнено исто така беше затвореник покрај тој што го спроведоа... Се изви- ни. Во моментот кога го поземаше весникот, им се сретнаа погле- дите. На Милан и неговиот. Милан се направи дека не го познава Радета. Раде почувствува дека лицето му е вцрвенето. Му гори. Се понадева дека тоа не го забележа неговиот колега, иследникот.

Се враќаше кон канцеларијата. Брзо размислуваше. Од кого да разбере што било за Милана? За што е обвинет? Тој другиот за-твореник, што седеше до Милан, беше толку стуткан. Можеби е сведок... По тоа како седеа - личеше на соочување... Раде, откако се ДОЖИВОТНА ЈАМКА 45 врати во својата канцеларија, повеќе од десет минути вкочането гледаше во весникот пред себе. Не прочита ниту еден ред. Во гла-вата му се мешаа најразлични мисли... Милан сигурно е обвинет за криминал... Инаку не би го испрашувале тука. Во нивното одделе- ние. Беше очигледно дека неговиот колега иследник го води пред- метот.

..Ако навистина е криминалец, сите, целото негово семеј-ство, семејството на Радета, би требало да е среќно што е притво-рентокму тогаш. Таа вечер... Уште посреќно, што никој не знае де- кае B3aTBOP.

Пред очи му излезе траумата на сестра му... На другата сес-тра... Мајка му... во таа вечер. Сите во свечени облеки. Развревени со најблиските роднини, поканети на тој свечен чин, на веридбата Ha неговата сестра... Дури и сега потго облеа при сеќавањето Ha Taa потресна вечер...

Со болка во душата, како вчера да беше, се сети на часовите кога целото семејство напрегнато го исчекуваше доаѓањето на Милан. Но, него го немаше. Нервозата кај сите се наголемуваше, бидејќи никој не можеше да претпостави што би можело да му се случи... Сите погледи беа свртени кон влезната врата... Самиот Ра-де не можеше да поверува дека такво нешто можеше да им се слу- чи. Не беше тоа ни краткотрајна њубов, меѓу сестра му и Милан.

Ни површна. Тој беше речиси станал член на семејството. Омилен на сите.

Дури и сега низ него помина тоа ужасно чувство, како и TO-гаш, кога доцна во ноќта гостите си разотидоа, кога... семејството гииспрати со наведнатиглави. Посрамотени погледи... Кога сестра му се затвори во собата. Никој не можеше што било да и каже. За утеха... Гогаш, кога предложија да одат да го побараат, да видат што се случило со него, таа најкатегорично одбиваше! - Нема да се понижиме. — рече. Што и да било, можеше по некого да прати абер!

Сите си останаа со прашањето - каде е, каде е. А тој, ете кај

46 Драгица Најческа ти бил! Ете што се криело зад тоа милозливо лице. Речиси секогаш поднасмеано...

Кој сега нему, на Раде, ќе My каже — дали е подобро даја скрие оваа работа. Оваа неубава вистина од сестра му. Па и мајка му...

Можеби полесно ќе и биде на Душица да го сочува Милана во мис-лите онаков каков што го сакала. Макар и така страшен да беше крајот на нивната врска... Подобро отколку да разбере дека сакала криминалец... Веднаш потоа Раде се обвини себеси. Од каде е сигу-рен дека Милан направил кривично дело?! Веднаш го осуди. Мо-жеби е обвинет лажно... Можеби некој го наклеветил? Но, зарем со месеци биго држеле в затвор за ништо... Ако не е виновен!

Раде набргу потоа стана свесен дека не ќе може да скрие од сестра си... 3a средбата со Милана... Ho, ако се реши да и каже, сигу-рен беше дека тоа повеќе Ke ja разнебити. Ke ro врати подзабораве-ното за таа мачна вечер на неостварената веридба... Од друга стра-Ha, баремќе знае што се случува со него... Дали Ke и биде полесно да открие дека е криминалец? Дека за неа е среќа што судбината ја спасила од таков подмолен нечовек?

Можеби колегите, си помисли Раде, намерно го затвориле баштаа вечер? За да не дојде до веридба. Да му ја спасат нему честа и угледот. На семејството. Пред се на сестра му... Но, ако е така, би му кажале нему. Не би криеле од него... Или не сакале да ја повре-дат сестра му. Него...

По еден час, Милан го спроведоа назад по ходникот. Кон из-лезот... Раде го позна по чекорите. Се обидуваше да не гледа НИЗПО-луотворената врата, но тоа не му успеа... Беше Милан. Само тој.

Без другиот, непознатиот... Го придружуваше само еден милицио- нер. Другиотзатвореник секако е тука во притвор и милиционерот го спроведе во сутеренските простории.

Раде не се помрдна. Не знаеше колку време помина. Се на-прегаше да слушне кога неговиот колега, иследникот Грајан, Ke u3-лезе од канцеларијата. Сакаше да го пресретне. И Taka не My ro Bpa- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 47 ти весникот... Ce надеваше нешто повеќе да разбере за Милан. До ушите му допре шум од затворање на врата. Грајан ја затвора вра-тата секогаш на ист начин. Бесшумно. Наближаа чекорите.

Што ako Трајан знае дека Милани беше речисикаковереник нанеговата помала сестра? -- Ќе сфати дека Раде се преправа оти He го познава. Сепак се реши. Излезе и заклучи. Тргна крај него. Се поднасмеа. Како да сакаше да каже - еве случајно... во исто време.

Трајан не беше многу дружењубив. Изгледаше дека не е располо- жен за разговор.

Раде не издржа. Проговори.

- Момчето што беше на сослушување денеска кај тебе, како даго познавам, - рече со тивок глас, задавен.

- Подобро да не го познаваш, - рече Трајан, по извесно мол- чење. Со тонот даде до знаење дека не би сакал да го продолжи овој разговор.

Раде се збуни. Не се откажа. Сега уште повеќе заинтригиран ивозбуден.

—Tonky mu e опасенкриминалец? A млад?

Трајан пак молчеше. Изгледаше дека Hema веќе да прогово- ри. Сепак рече:

—Toj e Bo полоша каша. Нема врска со криминал, - рече Тра- јан.

- Каконема?

- Некој муго поматил умот. Се чини - помил му е Сталин од Тито.

На Раде не му се веруваше. Во неговата глава настана вис- тинска збрка.

- Информбировец! - несвесно проговори.

- Токмутоа.

— A зоштотиго дале тебе? Нели работиш само со криминал- ци?

- Многупрашуваш. Го донесоа само на соочување. Тој други-

48 Драгица Најческа от, стариот, што е кај мене за криминал, го отчукал.

- Баштој...

Раде помисли: сигурно му ветиле поблага казна, или под при- ТИСОК.

Зарем по цели пет месеци откако е затворен - соочување?!

Си мислеше Раде. Толку беше пресметал. Голку поминаа откако го снема Милан.

И сега во нов ќорсокак. Уште потежок. Покомплициран.

Навистина не смее да покаже дека го познава. Зашто ако Трајан знае дека Милан беше близок пријател на целото негово семејство

- Раде беше свесен дека итој нема лесно да си помине. Трајан ќе го наклевети дека, пред се, крие дека го познава многу добро! И дека за малку ќе станеше дел од неговото семејство. Што сака нека би-де! Лошото никогаш не доаѓа само - често вели мајка му.

Да стоеја еден наспроти друг со Трајан, можеби Раде ќе раз-береше нешто повеќе од изразот на неговото лице... Се разделија.

Раде го обзеде голем немир. Неспокојство... Прво му олесна што неговиот несуден зет не е криминалец. Политиката сепак е не-што друго. Уште полесно му беше на душата од сознанието дека Милан не ја откажал веридбата по своја волја. Го имаат притворе-но истиот ден, бидејќи добро се сеќаваше дека и претходниот ден, вечерта непосредно пред веридбата, до доцна беше Kaj НИВ.

..Што му требала таа будалштина... Можеби пред некого ce искажал... Се доверил... Можеби пред учениците, или пред некои од колегите. Да проговореше пред нив, ќе го посоветуваа... Но, ни-кому не му беше ни споменал за тие работи... Сигурно не и на Ду- mia. Зарем не сфатил колку е деликатна целата ситуација... Опас- на. Cera, со неговотозатворање, иза сестра му. Дурииза неа. Ce чу- деше како досега не ја викнале на сослушување. Можеби поради него, баш дека работи во милиција, или поради чичко му... Во секо-го се сомневаат... Никому не веруваат. A тој беше свесен декае сит- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 49 на риба во овој огромен милициски апарат...

... Гоа што по затворањето на Милан нивното семејство не е на удар, можел да помогне само чичко му... И ништо чудно тој да дал виза Милан да се затвори непосредно пред веридбата... Раде се обидуваше да се сети дали чичко му вечерта, на закажаната верид-ба, беше изненаден од тоа што Милан не дојде... Но, по толку месе-ци, кој би можел да се сеќава? Ако навистина чичко му дал соглас-ност Милан да биде затворенвечерта пред веридбата, не бил свесен дека ќе се уништи не само животот на Милан, туку и на неговата внука... Дека таа њубов беше - животот на сестра му Душица. Од друга страна, не веруваше дека чичкому, кој е на една од највисоки-те функции во државата, не би можел да го спречи затворањето на Милан... Освен ако Милан најотворено He се искажал за Резолуци-јата на Информбирото, на некој од состаноците на кои се расправа-ло за неа. Односно на кои не се дискутираше, туку се бараше секој поединечно да се изјасни - дали е за, или против. Во таков случај ни чичко MY, ни свети господ не би можел да го спаси! Зашто и тој би бил затворен заедно со него... Ако Милан јавно искажал соглас-ност со критиките упатени до нашиот Централен комитет од стра-на на Информбирото, секако морало да биде затворен. Гогаш, за да не страда и целото семејство, бидејќи ќе им станеше зет — може-би чичко му решил Милан да биде затворен пред да стане офици-јална врската меѓу него и Душица.