Front Matter - Part 01

Драгица Најческа ДОЖИВОТНА ЈАМКА ДРАГИЦА НАЈЧЕСКА ДОЖИВОТНА ЈАМКА Скопје 2004 Издавач ИК Нова наша книга Уредник Виолета Андреевска Рецензенши д-р Георги Сталев д-р Димитар Бошков Техничка подгошовка и корица Владимир Сидоровски Печаш Графостил, Скопје Драгица Најческа ДОЖИВОТНА ЈАМКА ДОЖИВОТНА ЈАМКА 5)

Оваа книга им ја Посвешувам Ha мојош браш Димче Најчески, на мојош сопруг Драган Бузалков, на сопругош на мојаша сестра Павле Поповски кои, задоени од најмала возрасти со комунистичка-iia идеја за рамноправно и праведно, хумано оп-штество, поминаа низ ужаснише психички и фи-зички спрадања на голоошочкаша голгоа и ги издржаа достоинствено. Им ја посветувам и Ha членовише на моето семејство - неуморни борци заоживошворување HA идеалошзаживош достоен на човекош.

Им благодарам на моише родишели Викшо-рија Најческа и Meitioouja Најчески што го вгради-ја во Hac, нивнише деца, пој идеал - за почовечки живош за луѓешо и со својош стоицизам ни помог-наа да He ошстапиме од него, ни 80 најшешкише де-нови на искушенијаша што ги издржавме заедно.

Соњубов, Авшорош ДОЖИВОТНА ЈАМКА 7 Беше шоа денош Ha мојаша веридба co Милан... Ќе излудев од радосш. Повеќеиаши иоиладнешо io облекував новиош фус-шан сиецијално сошиен за вечерша, кога ќе дојдаштосшише. Кој ќе издржи дошоаш? На секое иоминување иокрај огледалошо ja цоцравав новаша фризура. Сакав шаа вечер да му бидам иоуба-ва на Милан од кој било og другише денови. Нему. Ha мојош са- кан. И новише чевли tu иробав неколкуиаши. Ги ледав og сише сшрани иред опледалошо, кое беше закачено издолжено иреку це-лиош дел од sugoul, go врашаша.

Извесно времејаси Миланмислевме дека He e иошребна ве- ридба. Веднаш свадба. Но, мајка mu мноџу насшојуваше. Било ред. Нека биде. Нека се израдува сшараша. Заслужила. Целиош живошнито имаше иосвешено нам. Сише дома се бевме дотовори-ле да бидаш иовикани само најблискише. Најмно!џ дваесешина луѓе.

Во закажаношо време, вечерша, најирвин дојдоа чичко ми Слободан, сшринаша Емилија, брашучешкаша Лили и брашуче-дош Ико. Пошоа gpyiapuitie и другаркише Ha браш ми и сесшра ми. Моишедруарки и другари. Само една иодалечна шешка Buo- леша, брашучеда на шашко ми, co мажош Срешен идве иоголеми деца, Миодраг и Предраг. Исшо шака и еден брашучед на мајка ми, Павле, co соиругаша Милена, без деца.

Толку бев збунеша шшо He и ни забележував нивнише ли- ua. Тие веројашно беа насмеани. Како оддалекути слушав нивни- шетласови со коичесшишаа, влегувајќи во ириемнаша соба.

Поседнаа крај масише. Таму веќе беа иосшавени различни закуски.

Почна иослужувањешо. Чоколадни бонбони, ракија. Сала- ши.

Сечекаше на Милан. Секој моменшби шребало ga ирисши- He. Облекаша, новаша кошула, како ичевлише, ушше иред некол- куденати kyuusme заедно. Не сакав ga 10 ироиушшам моменшош

8 Драгица Најческа кога ќе ирисшине. Посшојано бев крај влезнаша враша. Прва да 10 8ugam кога ќе дојде.

Помина речиси иоловина час од закажаношо време. Ми се сшори цела вечносш! Милан секогаш беше шочен. Ова мало 3a-доцнување нема да му1о иросшам... Но, ошкако иомина час, иоч-Ha ga ме сшега во радише. Сшанав нервозна... Me фаши некој сомнеж... Bo иоследен моменш да не се иремисли! Да не ce уила-ши од живошош во заедница! Пополемиош дел од својош живош гоиоминал сам. Ова иоврзување со мене би било 3a неготолем ире- сврш. Ho, jac бито насешила шоа. Биџочувсшвувала дека имама- кар и најмало колебање. Дали би можел шоа og мене шолку yc-иешно ga 1о ckpue?... Зоидио неираведно 10 обвинувам? Сишрно само шшо не UOSBOHUAL...

Неможев да иоверувам дека иоминува и вшориош час. Ми- лан недојде...

Не сакав да видам дали сише беа веќе вознемирени. Несио-којно иогледнуваа кон влезнаша враша. Еднаш мајка ми ја здо-ледавкако скришум ogu 8o gpyiatua соба. Не шаа кај ицио bea ioc- шише. Сфашив. Og ирозорецош, од каде шшо сетледаше go кра- Још на улицаша, внимашелно, со виерен иоглед, исчекува. Сиур-ноиџовеќеџаши веќе1о наџравила шоа.

Каде си, Милане... Шшо се случува со шебе?

Во односише ме! Helo и мене се беше како ириказна. He mo-жевме еден без друг од ирваша средба. Нишу еден ден. Речиси ce-којдневно ме иречекуваше кога излеџував од рабоша, иакотрадош во кој живееше He беше блиску. He my беше шешко да иашува.

Дурибешечудноколкумноџ рабоши не иоврзуваа. Како да cme расшеле заедно. Сакавме исши иесни. Гледавме исши филмо- ви. И од книише шшо и чишавме ни ce gouaiaa речиси исши кни- iu. Bo вкусовише 3a јадењаша, 3a облекувањешо - во се се наоѓав- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 9 меблиски.

Единсшвено коа шој иочна да зборува за основањешо брак, jac како ga He bes tiogioitisena. Миизледашеирерано.А ибев најмала og нас, шрише деца во семејсшвошо. Милан беше He- сшрилив. Уџорен. Предлааше да зборува 3a шоа, co браш ми, со мајками...

Милан иџоследнише недели насшојуваше шшо иобрзо ga ce Haupasu веридбаша. Па и свадбаша. И шоа малку време ицио ќе бидеме одделени, шшо нема да живееме заедно, му изледаше мно.

Ушше од вчера ce беше иодтошвеноза овој свеченчин. Маси-ше наредени. Ихранашатошова за сервирање. Пред неколку часа сише се облековме во новише фусшани и косшуми, сиецијално со-шиени 3a 080] свечен насшан.

Миланто немаше...

„„Веќе неможев ga ce коншролирал. Погледнував вознеми-рено ge 80 браш ми де во сесшра ми. Уилашено. Боже, нешшо ло-шо да He му се случило?! Но шшо и ga е, можел од некаде ga ce ja-ви... Bo неговиош сшан шелефон немаше... Не знаеја како дато ио- барааш...

Во ириемнаша соба, каде шшо беатоесшише, веќе како да се чувсшвуваше заше!шашосш. Некаква неискажана нелаподносш.

Не ни сакав да слушнам дали некој ирозборе шшо било за доцне- њешо на Милан.

Сише како да ce илашевме да не ни се срешнаш иогледише.

Ги избешуваа моише. Jac нивнише. Да He ошкриеме иреку очише нешшо шшо не би сакале да се разбере. Во еден моменш, како ио договор, сише чешворица - мајка mu, браш ми, сесшра ми и јас влеговме во собаша каде немашетосши. Да се иосовешуваме шшо gaupasume.

10 Драгица Најческа

- Браш ши Раде нека ошиде со колаша со чичко Ши до кај непо дома. До кај Милана, - иредложи мајка ми co расшреиерен лас.

Mu ce сшори како сеша крв да ми иливна волицешо, веднаш иошоа кон мозокош. Чекав ошшаму дами сеисшури надвор.

- Не! Никако! Не! Такво ионижување! Шио и ga 10 сиречи- ло, можеше uo некого да извесши! На кој било начин. Не е иреку земја! He иосрамоши иред целошо семејсшво! Ушше ga io моли-ме! На коленици даму иаднеме. Среќа шшо шашко ми неежив, в земја ќе ироцаднеше, - шеиошев со расиукана од сшресош усша.

Бевво шреска. Расиамешена! Незнаевво којадуикада сешикнам.

Kamo да неморав да ce врашам кајтосшише назад.

- Тоаш нишшо gpylo не ни осшанува, шуку и нашаму ga чекаме, - рече браш ми. - Тирешаваш!

Bo шаа збрка He и ни слушав некои од иоблискише кои се обидуваа да ме ушешаш. Редеа разни ирешиосшавки за шоа идио можело да му се случи на Милан. Да можев, ќе um ja зашво-рев усшаша. Имав желба шоа gaio сшорам. He Hu сакавда разбе-раш колку се чувсшвував ионижена. Да можев да исчезнал. Да ме снема.

Срцешо ќеми излезеше одтрадише.

Како можев да мислам на сесшрами, брашми...

Намајками... Толку беше бледо нејзиношо лице. Бело. Мис-лев - секојмоменш ќе цадне, шука, иред сише, инема ga сшане.

„Поминаа иовеќе од два часа.

Мајкамии сесшрами одвреме навреме и иокануваатосши-ше, кои беа осшанале, ga ce иослужаш. Но, шоа никој He 10 ираве- ше. Camo tio некои од мажише Ke uctiueja uo чашка ракија. Или дру шјалак. Полека, сосема бесшумно излеџуваа og куќаша.

Сшануваше се иошивко во целиош сшан. Некаква кобна шшина.

Осшанавме сами - брашош, сесшраша, мајкаша ијас.

За ирвиашто слушнав брашми да ицуе. Мајка ми иосшоја- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 11 HO иовшоруваше: - Мора ga бил сиречен од нешшо мно лошо!

Ме нервираше шшо ме шеши. Јас не сакав ни ga ш слушам шие зборови од мајка ми. Ушше еднаш им забранив на брашош и на сише gpyiu - шшо било ga расирашувааш за Милана. Hu шаа ве- чер. Ни копа било!

— Некадојдешојда објасни! Инаку, имешо веќе не сакам да муто слушнам. Ни на овој, ни на оној свеш!

...Cexoj во својош кревеш, во шие доцни часови на ноќша, мораше сам ga io иреброди овој мачен, шежок, невиден насшан.

Се обидував никој да He ме слушне дека илачам....Лиџав... upugy-шено, со циерницаша на лицешо. Во шие моменши мислев дека шреба сосема ga ja иришиснам! Да заврши ова шшо ce случи, за- секо!аш...

Почувсшвував дека некој ме шрта 3a ракавош 0g иижама- ша. Беше мајка ми. Ги иодошворив очише. Зошшо сум jac шука?

Никошшнеосшанувавда сиијам kaj мајкамиибрашми! Макари доцна, си одев дома на сииење.

—Ajge gauiueme кафе. Цел ger io иресца. Tue tiyciuu шаблеши WLIO TU исиивме синоќа сише не усцаа, — ироповоримајкамииире-сшана да ме Wpia 3a ракавош.

Таблеши! Сише! Кои сише?! Зошшо шаблеши?! Тоа значи не беше сон. Беше кошмар. Беше висшина... Полека сшанував свесна дека сешо шоа сшрашношо, шшо во ирвише моменши UO будењешо се ионадевав дека беше сон - висшински се случувало...

Cpuuas og кревешош. Мајка мииришрча. Ме ирепрна... Значи вис-шина... Како сумможела ga засиијам co waa висшина?! Ha сшо-лош сшоеше ирефрлен новиош фусшан. Го сшушкав. Не можев ga io inegam. Набрзо си најдов други anita. Се облеков и исшр-uae на улица. Мајка ми наиразно се обидуваше ga me coupe. Ова морамдато изболедувам сама...

Ce случи шшо се случи. Мораше да се живее со шоа.

12 Драгица Најческа Деновише сезаредија еден uo дру. Исши.

Само ицио Ke ти зашворев очише, речиси секојдневно, ми се цојавувашеликошна Милан... Се сеќавав Ha сешо ирекрасно шшо He иоврза. Ha нашаша лубов шшо мито осмисли живошош... Да-линебеше сон? Времешо од една go gpyia средба ми беше иредол-то... Срцешо радосно ми Шјикаше шшом ќе шроинеше на враша- ша. Кога ќе1о слушнев неговиош мажесшвентлас. Кога ќе се среш- нев со нпповише свешлозелени очи, иошскриени иод долшше клеи- ки. Со иосшојанаша насмевка во нив. Одвај чекав ga ибурнам низ свешлосинише ирамени на неѓоваша свиленкасша коса. И вед-нашиошоа ирерашкаша. Таа шоила и цврсша негова иреграшка.

Како ме одбра мене судбинаша имито иодари онаков каков шшо

10 иосакував!

Прошешки. Најразлични разговори. Се иосилно зближува- ње. Засакување... При секоја средба, изненадување. Сишен иода- рок, макар еден цвеш. Шноличка. Бонбонче. Нема шаква сила идио може да не оддели... Не сиои живошош за да ја делиме ра- досша, среќаша.

И одеднаш, дали одеднаш — кај него нешшо се скрши. Дали неговаша неиодтошвеносш за живош со обврски 10 надвладеа?!

Зарем иосилна од сакањешо, og лубовша. Да ми кажеше. Да ce ошвореше иред мене - немаше да му се налушам. Keio pasbepes.

Ke најдев во себе сили ga io оцравдам. Ke ce obuges ga io oxpabpam.

Ho, вака, Ha овој начин... е нецросшливо.

Поминуваше времешо. Денови. Недели. Веќе цел месец. Ду-риидадојде да me моли, на коленици да ми UagHe, WO и да сака дами објасни - сее завршено. Ja зашвори врашаша кон MeHe, кон мојаша душа. Ќе морам иосшеиџено, колку и ga боли, ga сфашам дека излезе og мојош живош: Колку идами изледаше шоа невоз- можно.

ДОЖИВОТНА ЈАМКА 13 He коншакширав речиси со никого од неговише колеш, од училишшешо во кое рабошеше Милан. И иорано. Од соседише кои живееја во близина на училишшешо He иознавав никого. Toa ми иомааше да издржам во решеносша да не ce расирашуваим за него. Да He зборувам 3a нео... Некаде длабоко во себе ga io иошис- нувам шоа шшо ме врзуваше за него. Тоа беше иеколно шешко.

Нашчовечки ce борев ga издржам...

Во некои денови ми надоаѓаа моменши на иреголема сла- босш. Ho иреволш. Нешшо воменесшрашно себуншуваше. Ito се случи? Зошшо шака, Милане? Зошшо немаше ни малку ми-лосш кон мене? Кон швојаша сакана, како шшо ме нарекуваше?

Тиеџирашања и исшуркував. YuopHo ме следеа. Me иришискаа go болка. До изнемошшување. Ме илашеа. Зашшо во шие моменши бевтошова да се качам во ирвиошавшобус кој одеше дотрадош во кој шој живееше. Да одам ираво 80 училишшешо каде WO шој иредаваше и живееше. Ако wamy 10 нема, ga одам низ сише улици во шој1рад. Се ga наџиравам 3a ga 10 најдам. Веднаш ga се соочам со Helo - лице влице! Jla my wu видам очише. Изразош во нив! Има ли некаде во шие очи Wpaia og сакањешо?... Но... шоа нето upases.

Не одев. Нето иобарував. Нишу кого било ирашав. Повредаша на мојаша душа, срамош шшо Mu 10 нанесе, не ме осшаваа ga 10 Ha- иравам шоа.

Исшо беше чудно, речиси за неверување, како нишу еднаш He 10 3goinegas во луѓешо ио улицише. Bo авшобусише. Во иродав- ницише. Можеби вооишшо не доаѓаше во Б. Се илашеше ga ce срешне co мене. Со некои од мошше...

Мајка mu, сесшра ми и браш ми сфашија дека шо било во врска со Милан, макар и еден збор за Helo или во врска со Helo - е забранеша шема. Како да се bea заколнале, вооишшо нето сиоме-нуваа... Ушше иомалку - шшо било во врска со веридбаша. Се

14 Драгица Најческа обидувааа, колку шшо е можно, да ми иомошаш ga 10 надминам сешо шоа. И шиезаедно сомене.

Минуваа деновише. Јас мојош сакан Милан 1о боледував како најголема болка во своешо измачено срце... Ми ошкажуваа силише. Сшанував изнемошшена. Слаба.

Ниедна од колешкише на рабоша вооишшо не ме ираша за веридбаша. Нишу tax io сиоменуваа Милан. Како и шие да се беа договориле, сише до една, да молчаш. CulypHo разбрале 3a oa идиото доживеав, ијаси моешо семејсшво. Не сакаа шшо било да ми сиомнаш.

Требаше ga ce молчи.

хжжкх Од селото во кое беа родени Раде, Вера и Душица, и во кое живееше целото нивно семејство, постарата сестра Вера и братот Раде заминаа еден по друг во градот Б. наскоро по ослободувањето од фашистичката окупација. Братот Раде набргу се вработи и He остана долго да живее кај чичкото Слободан. Чичкото студирал и дипломирал на Правниот факултет во главниот град, непосредно пред војната, и тука постојано живееше. Ги зеде внуците кај него дома. Да живеат извесно време во неговото семејство. Ако имаа желба да учат, им го овозможуваше тоа. Или пак да научат што би-ло, можеби и занает, за да можат да заработуваат колку за своја U3- дршка. Ако сакаа, можеа и натаму да останат кај него. Да живеат.

Сите знаеја дека тоа го прави од благодарност кон нивниот татко и нивната мајка. Гие го помагале во целото време на студии-те ипрвите години од бракот. Co париили сохрана, што MY ja испра-ќале од селото. Иако и самите имале три деца и немале многу при- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 15 ходи добро да ги хранат. Но, татко им, кога видел дека помалиот брат добро учи, по секоја цена сакал да му помогне да го заврши Правниот факултет. Се гордеел со него. Можеби на тој начин ос-тварувал и некоја своја нереализирана желба. Самиот тој го поми-нал животот како неук шумар.

*x Kx Xx Вера и Раде Bo куќата Ha чичко им дојдоа придружени од CBO- јЈоттатко. Вера забележа дека нивниоттатко многу се радуваше де- каги остава во овој голем град, кај својот помал, школуван брат, на висока функција во народната власт. А и целото семејство на брат му, уште веднаш, срдечно ги прими. Не само поради тоа што така требаше.

И сите наредни денови тоа не се измени.

На сите им се допаднаа дојденците. Во домот влезе некоја свежина, весел дух. Како да донесоа нешто чисто од селото. Попри-митивно од се на кое беа навикнале во овој ДОМ, HO и полно CO ведри- Ha ИЖИВОТНОСТ.

Веднаш сите ја засакаа Вера. Наскоро им се чинеше дека не можат да го поднесат нејзиното отсуство ни во ретките викенди, кога заминуваше дома кај нејзините.

Стрината, ценет, талентиран ликовен уметник, чии слики беа продавани на многуте изложби, беше незадоволна од себе. Од своите уметнички слики. Од критиките. Од животот со политичар, за неа премногу здодевен. Од двете деца, кои и беа напорен ангаж- ман.

Чичкото беше многу ангажиран. Во најтесниот политички круг, на врвот на државата. Многу често отсутен од дома.

*x Kx Xx

16 Драгица Најческа Og денош кога заминаа Вера и Раде кај чичко ми, мно ми недосшицаа. Како да бев загубила дел og себе. Секој ден шрчав tio иошшарош да не ми 10 донесе иисмошо Wo ми1о веши Вера. -Веднашдамиџишеш, - ja молевири разделбаша. - Ќешицишам идиом ќе се снајдам, - ми вешуваше шаа.

Писмошотодонесе иошшарош дури uo еден месец.

Кога сшишнале кај сшринаша и чичкошо, Вера сфашила ge-ка ќе живее со сосема нов, друг живош. Сосема друш, UOUHAKBU луѓе. Co друш навики.

Bo waa куќа никој од членовише на семејсшвошо не смешал дека шреба шшо било да рабоши. Токму шака како шшо еднаш ни раскажуваше шашко ни. Дека, сакала или не, Вера морала мно! да иомаѓа во домашнише рабоши. Без ga io бара шоа некој од неа. Да мив, иере, да суредува во кујнаша. Да оди на цазар. Да иосшавува и да крева од масаша 3a јадење. 3a сише овие рабоши Вера ми иишуваше ушше во ирвошо шисмо. И во следнише, шшо Mu tu исираќаише одтрадош. Од шој опроментрад во кој шие сшрав даизлезеш на улица. Миџшишуваше колку te жал за нас, 3a живо-шош во селошо. И дека сецак ce навикнала шаму да живее во ку- ќаша на роднинише.

На Вера Ha иочешокош, како шшо ми Шшшуваше 80 UUCMa-ша - сево домош на нашиош чичко и сшрина и U311eg a0 како да влегла да живеево некојмаѓеисанзамок. Неможелада ce usHaine-даидасеизначуди на убавише соби, кревеши, иокривки, иосшел-нина, украси, цвеќиња. Облекаша шшо ја носеле сише во куќаша

- мноџубила различна og waa која Вера беше навикнала даја но- си, исише околу неа на село.

Bo куќаша кај чичкошо иовеќе денови на ред никој нишшо He louse. Секој член на семејсшвошо, кога ќе дојдел дома, ако ве-ќе нејадел некаков сендвич Uo иашош, 10 ошворал фрижидероши вадел ошшаму зајадење ицио ќе најдел. Вера набрш сфашила ge- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 17 ка нема од кото да чека јадење. Иако немаше некое1олемо искус-шво, иочнала ga ошви. И шоа сшанало нејзина секојдневна об- врска. Бидејќи му кажала на чичкошо дека има желба да учи во Музичкошо училициив, шој ja заџишал. Но набрзо сфашила дека нема да може дато заврши. Таму учеле деца шшо биле ио цел ден слободни, а биле 3a шоа школо иодпошвувани ушше од мали. За-шоа Habpiy ce ошкажала.

Една вечер, копа осшанала сама co чичкошо 80 шриезарија-ша, а брашучедише си биле во своише соби, му рекла со Шивок лас:

— Мојаша другарка, 0g нашешо село, шшо исшо беше gojge- на кај свои роднини, 80 1радов, заврши вечерно дакшилотрафско училишие... Ијасби сакала ga бидам дакшилотрафка.

- Тоае најлесно, - рекол чичкошо. За нешшо иовеќе беше рабошаша.

Вера набрзо иошоа учелазадакшилорањфка. За шесшмесе-цишребало ga добие диилома.

*x Kx Xx Kora Вера ja донесе дипломата 3a завршеното дактилограф-ско училиште, никој не сфати дека тоа значи инејзина независност.

Се разбира, сите и честитаа, но доста воздржано. Вера беше задо- волна.

Беше поминала речиси една година откако Вера се беше до-селила кај чичкото. Доцна навечер го дочека во кујната и со TUBOK гласго праша:

- Чичо, нема ли да ми се налутиш ако те замолам да ми нај- nein некаква работа? Не сакам погрешно да ме сфатиш. Никаде не-

18 Драгица Најческа ма да ми биде толку убаво како што ми е тука. Но, сакам малку да заработам со свој труд свои пари. Веќе сум полнолетна.

- Сакаш да кажеш дека и би заминала оттука, во друг стан?!,

- праша чичко и погласно.

Вера ce уплаши одтој негов тон. Рече:

- Не,тоанегореков.

- Него рече, ного мислиш. Имаштаква желба. Кажи отворе- но. Нема да се налутам. Знам дека тука ти се натоварија премногу обврски... Секако дека имаш право да не напуштиш. Куќата наша е тешка. Никој не помага. Не сакаат друга жена за помагање, а сами не работат. И пред да дојдеш ти, за тоа постојано се расправавме.

Биди сигурна дека не ти се лутам. За другите домашни знам дека ќе биде тоа страшно. А и мораш да признаеш дека те засакаа. Стана вистински член на семејството.

Вера се просолзи. Чичкото ја прегрна.

— Незнамтатко тии мајка TH што ќе речат за тоа. Ќе мислат дека сме те истерале.

Вераја крена раката да го скара. Тој се насмеа:

- Знам, се пошегував.

хжжкх Ми беше неиздржливо шешко, ошкако 1о снема Милан og мојош живош. Чесшо се враќав во мислише Ha безрижниош жи-вош 80 селошо. Каков ќе беше ако осшанев шаму засекогаш... 30-шшо дојдов во овој, cela за мене ироколнаш 1рад? Мајка ми и шашко ми шака решија...

...Ce сеќавам... седев замислена иокрај ирозорецош, кога ми речемајками:

— Сошашко ши решивмеи шебе ga шеисирашимевтрад. Kaj чичкошо и сшринаша. Кај брашучедише.

Се исилашив. Шшо ако He се снајдам шаму?! Ако ce uocpa- ДОЖИВОТНА ЈАМКА 19 мошам со нешшо. Ако ме врашаш назад во селошо? Каде ќе ce кријам од срамови? Мајка миме усиокојуваше. - Како, Душице, -мивелеше, - сесшра шиибраш ши се снајдоаи добро им е. Зошшо ши нема да можеш? Еве, и двајцаша научија ио нешшо да рабо- шаш. Cu вадашио едно царче леб. Убава име рабошаша. He ce uo- жалиле. Augpyio. He осшанаа долго кајчичко шии сшрина ши. Cu заминаа ошшаму Kola решија самише. Чичко ши He им сеналуши за шоа. Убаво размисли, шшо ќе рабошиш овде, в село? Зарем са-каш да бидеш селанка цел живош?!

Така и се случи. Мајка ми ми соши едно евшинко шарено фусшанче. - Нека биде новко, - велеше waa. Немаше каде.Друш решија замене. Co сшравточекав денош кога ќезаминам.

Првиаш се качив во воз.

Возбудаша беше толема кога сшшнавме на железничкаша сшаница. /lottioiaiu возошто бев1ледала само оддалеку, од село- шо. Сомајками сеиоздравив Ha сшаницаша.Двеше скришно иро- илакавме. Дотрадош со мене ќе оди само шашко ми. Така шој pe- ши. Разделбаша шолку мибешемачна, шшо одвај ce 603gpicas ga не cpuuam од возош. Но, не смеев датолушам шашко mu. Сфашив дека cela за сешо шоа е доцна. Не одам кај неиознаши. Ce шешев co сесшрами ибрашош. Hema ga бидам cama.

Ha сшаницаша, кога сшинавмие вотрадош, излеговме од 60- зош. Тоамито кажа шашко Mu, дека cme сшшнале. Вомно!џше лу- ie шшо иречекуваа свои блиски илииознаши, веднашто здогледав чичкоми.

Копа слеговме, се ирешрнаа ирвин шашко ми ичичко ми. По-шоа чичкошо ме ирегрна мене. Беше шолку висок, шшо за да ме бакнемораше ga me иошкрене. Наблизу go сшаницаша нечекаше шофер co 101ema црна лимузина. Jac се исилашив. Дали ќе знам

20 Драгица Најческа давлезам во неа?! Ho, сочичкоми ce беше лесно. Тој, кога седобли-живме до лимузинаша, без да дочека шоферош ga io сшори шоа, ошвори една од заднише враши. Пред да сфашам, се најдов брзо седнаша назадношо седишше. До мене шашко ми. Haupeg до шо-ферош - чичкошо. Тој беше MHOTY радосен изадоволен. Како дома ga си Hocu pogeHa ќерка.

Бев вчудовидена og 1олеминаша Ha 1pagoul, опромнише ку-Ku, широкише улици. Но, бидејќи колаша се движеше брзо, шоа сешо минуваше крај нас како во чудесен сон. Се искачивме Uo eg-HaHalopHa yauua. Насекаде наоколу неголеми, но убавиинови ку- Ku. Заџревме иред една од нив. Чичкоми не иоведе низдворош KOH влезош на куќаша. Влезнаша враша ни ја ошвори девојче. На слична возрасш како мене. Тогаш, uo gonio време, ја видов своја-ша брашучешка Лили. Се иоздравивме. Не се tpeipHasme. Beg-наш зад неа сшоеше слаба висока жена. Лицешо бледо. Со сила насмеано. Со некој чуден ошсушен иоглед во очише. Подаде рака.

Сеиоздрави co мојош шашко иријашелски. Мене ме!ушна 803gp- жано. Тоа беше сшринами.

Влеговме вотолема соба. Насекаде мно! зелени високи цве- ќиња. Прекрасна маса и сшолови. Тука бевме иослужени со нај- различни рабоши. Некои јас за ирвиаш iu видов. Сешо шоа веќе сшоеше иосшавено на маса. На иовшоренаша иокана, со сшрав зедовио нешшо да каснам. He шолку колку шшоми сејадеше.

Лили Habpiy ме иовлече во една gpyia соба. Таму веќе ми сшана MHoty иолесно. Веројашно иоради блискосша во возрасша.

Лили беше мнош обична. Таа мно! рабоши ме ирашуваше исшо- времено. Јас одвај усиевав да и одговорам. Ми се довери дека He 10 сака мно! учењешо. Номора, нема каде.

Јасзборував за училишшешо во селошо со жал. Во нашешо училишше имаше само осмолешка. Да иашувам секој ден go блискиоштрад не беше можно.

- Значи, Wu шука ќе сакаш да иродолжиш со учењешо!, — ДОЖИВОТНА ЈАМКА 21 извика Лили. Некако чудно ce засмеа.

Зошшо се смее? Шшо uma шука смешно? Сечуди зошшо jac шолку мно!џу сакам да учам?! Илие во ирашање нешшо друо? Cu иомолчев.. Лили иродолжи:

- Нелизнаеш. Мајкамие сликарка. По цел ден се занимава co нејзинише слики. Одвај чека некој ga ja замени в кујна. Ho, ако сакаш ga учиш, нема ироблем. Ташко ми сшрада 3a шоа. За него учењешо е со 80 живошош. Мноџ се нервираше дека сесшра Ши Вера неосшана иодолто кај нас... IIpsoja шераа да учела музика...

Памајка ми, сиоред изледош на шелошо, дека била шанка-висо-Ka, ja совешуваше да учибалеш... Гробаедно, ца друго. A сише go-машни обврски ити ирешушшија нејзе. Добро шшо усиеа барем дакшилорафскошо училишшедатозаврши. На краји сездосади, цасииобеша. - Лили сешо шоато изнакажа безздив.

Тоаш, силно ошворајќи ја врашаша, влезе момче. Дали е иомало од Лили?

- Јассоумбрашучедош Зоран, - речеими иодаде рака. И не-

10 0g мно! малто немав видено. Од иред војнаша.

Пред ga се снајдам, ме исиретрна. Нависшина одвај io ире- иознав. Пошоа се оддалечи малку. Me разјледа оддалеку. Ни се ириклучи 80 разговорош.

Пак ирашањешо за учењешо. Јас насешував дека шоа во врска CO учењешо ги иншересира, иред се, иоради иомаѓањешо во кујнаша. Јадењешо. Одржувањешо на хишенаша. Некој шшо ќе Јазамени Вера.

Имрековдекајаснависшинамно!џ сакам да учам!

Toiaw и видов нивнише изненадени лица... Не би шребало да брзам со ирешиосшавки. Полека ќе ги разберам рабошише.

Тоа шшо ce чека од мене брзо Ke 10 сфашам.

Ме одведоа во мојаша соба. Часош беше околу иладне. За ирвиаш во своја соба. Cama. Безмајкаша, шашкошо... Hema даби- делесно.

22 Драгица Најческа Помалку време ручавме сише заедно.

Ташко mu сизамина. Го исираќав. Вотрадише me сшеаше.

Набрзо, за среќа, дојде сесшра ми Вера. Таа ме ирегрна. Ср-geuHo сеисиоздрави co сише. По шоајасзаклучивдека He осшана-ле волоши односи. Ми олесни.

Вератледаше во мене како да He и се веруваше дека сум шу- ка. Некој иозвони на влезнаша враша. Ошворија. Сише извикаа:

- Раде!ЕшешитоиРаде!